Lection cinque / Quinte lection

Tadżi: ,

Quando le amico le ha abandonate, Hugo pote lassar su pensatas retornar a iste juvene femina charmante. Ille ha discoperite un maniera de informar se concernente illa. Illa lege un libro. Ille, qui es in general un homine assatis discrete, es hodie un poco indiscrete. Ille reguarda in su libro de illa e vide que illa lege un libro re le Nationes Unite e altere organisationes international. Illo es scribite in Interlingua – le moderne idioma auxiliar que ille ha vidite utilisate in libros e periodicos medical. Hugo es un studente de medicina e vole devenir un medico.

Czéde drëch miôł gò òpùszczony, Hugo mòże pòzwolëc swòjim mëslą jic nazôt do ti pëszni młodi białczi. Mô òdkrëti spòsób zwëskaniô tikającëch sã ji wëdowiédzy. Òna czëtô knéżkã. Òn, chtëren je człowiekã ju le ju diskretnym, dzys je përznã niediskretnym. Zazerô do ji knéżczi ë widzy, że òna czëtô knéżkã ò Sparłãczonëch Nôrodach ë jinéch midzënôrodnëch òrganizacëjach. Knéżka (òna) je napisóna w jãzëkù Interlingua – modernym pòmòcym jãzëkã, chtëren miôł widzóny w lékarsczich knéżkach ë cządnikach. Hugo je sztudérã medicynë ë chce òstôc lékarzã.

Questiones

1. Que face le juvene femina? 2. Que face Hugo? 3. Proque ha ille devenite indiscrete? 4. Qual libro lege illa? 5. In que lingua es le libro scribite? 6. Ubi ha Hugo vidite iste lingua? 7. Ha ille legite le libro?

1. Co ribi młodô białka? 2. Co robi Hugo? 3. Dlôcz òn miôł zrobony sã niediskretny? 4. Jaką knéżkã òna czëtô? 5. W jaczim jãzëkù je napisóna na knéżka? 6. Dze Hugo miôł widzóny nen jãzëk? 7. Czë òn czëtôł ną knéżkã?

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Lista de vocabulos

Òd ti ùczbë, réga słów bãdze ùznôwac czasniczi blós w formie infinitiwù. Nót je pamiãtac ò ju pòznônych, a téż ò wszësczich wskôzach robieniô czasów.

abandonar òpùszczac
assatis ju le ju, dosc
auxiliar pòmòcny
charmante [szarmante] pëszni, szarmant, lubòtny, miełi
concerner tikac
concernente tikający
coperir zakrëc
devenir stac sã, òstac
discoperir òdkrëc
discrete dikretny
femina białka
feminin białeczny
hodie dzysô
homine człowiék
idioma mòwa
indiscrete niediskretny
informar infòrmòwac, wëdowiédzë
information infòrmacëjô, wëdowiédzô
in general oglowò
inter midzë
international midzënôrodny
lassar òstawic
lectura czëtnictwò, lektura
leger czëtôc
lingua jãzëk
maniera szëk, ôrt, manéra, zwëk
medical léczny, lékarsczi
medicamento lékarstwò
medicar lékarzëc
medicina medicyna, léczëzna
medico lékôrz, doktór
moderne mòderny, nowòczasny
nation nôród
organisation òrganizacëjô
pensata mësl
periodico cządnik
un poco përznã, kąsk
potente mòcny
potentia potencja, moc
poter mògnąc, darwac
qual? jaczi?
que chtëren
re ò, na temã
retornar warcëc , przińc nazód
scriber pisac
scribite napisóny
studente sztudér
su jegò, ji
su .. de illa ji
su .. de ille jegò
unir parłãczëc
unite sparłãczony
utilisate brëkòwóny
viril chłopsczi
virilitate chłopskòsc
viro chłop
voler chãc, wòlô

Explicationes

Lassar = òstawic, leno lassar retornar to zanôléżno òd kòntekstu mòże òznôczac: pòzwòlëc warcëc, kôzac warcëc, ùdostac do przińca nazôd, sprawic przińce nazôd. Rzeczënk lassar + infinitiw je czãsto brëkòwóny w romańsczich jãzëkach. Przëmiôr: lassa parlar = pòzwòlëc gôdôc, ùdzelëc głosu (gôdczi), sprawic gôdanié ëtp.

Ha … -te. Czas ùszłi złożony robi sã za pòmòcã wëpòmòżnégò słowa ha (òd haber) ë przëczasnika ùszłegò czasu gwësnegò czasnika.

Przëczasnik nen robi sã òb zjinakã kùńca ë infinitiwù -ar na -ate, -er ë -ir na -ite: abandonar = òpùszczac, abandonate = òpùszczony, ha abandonate = mô (miec) òpùszczony, scriber = pisac, scribite = napisóny, ha scribite = mô (miec) napisóne, discoperir = òdkrëc, discoperite = òdkrëti, ha discoperite = mô )miec) òdkrëté. Tak wic, kùńc -te robi nen przëczasnik, chtëren mòże sprôwiac rolã znankòwnika: parlate = gôdany, scribite = napisóny, audite = czëti.

Cwiczënk

Wszëtczé czasniczi z ùczbów 1 do 5 nót je zmienic z ternegò czasu na:
1. ùszłi prosti czas (kùńc -va)
2. ùszłi złożony czas (kùńc -te).