Drëdżi spódk pòwiôstczi

Tadżi: , , , ,

Zjôwienié sã archeòlogijowi ekspedicëji w òkòlim gardu Wiôldzi Guslar bëło sensacëją ò wiele barzi nieżdóną òd, dôjmë na to, przëlotu kòsmicznégò bôtu z Syriusza.

Nie òznôczô to, że w Guslarze nie bëło wôrtnëch archeòlogijowich òbiektów. Historëjô gardu swòjima kòrzéniama sygô daleko dowslôdë. A żelë bëlno pòszukac, w lasach w òkòlich ë na zberkach jezorów należą sã ë stanowiszcza trigloditów, ë pamiątczi pò dôwnëch Scytach, a nawetka pògańsczé swiãtnice. Ni mòże òdsadzëc, że w chòjowim bòrze za jezorã Kopenhagen, dze drodżi nie dochòdają, òbstoji nadczidniãti w legendach zatopiony w trzãsawisczach gard Pnisti Zberk.

Nimò taczi mòżebny bòkadnoscë negò òkòlégò, archeòlogowie jakòs za nima nie tesknile. Próbòwele wedolmaczëc swòji leganienié dzëwòsca hewòtnegò òkòlégò ë felënkã zmiónków ò Wiôldżim Guslarze w Powiesti wriemiennych liet ë Słowie ò wanodze Igòra na Pòłowców. Le pò prôwdze, prosto mają strach gùslarsczich lesnëch mëgów, wëapartniającëch sã pieczelnym charakterã ë z marszu draszejącëch cëzëch.

Në ë wejle sã stało! Nôprôwdzëwszi archeòlogijowi wëkùstrzënk, czérowóny bez cerzwionowłosowégò kandidata historikòwëch ùczbów Anatolija Borysowicza Gamaliejewa, pòstawił leżã dwa kilométrë òd gardu, w môlu, w jaczim do rzeczi Gus wpôdô strëga Staroka ë dze dwigô sã szerokô ë pnistô ùrzma, lata lateczné znónô pòd charakternym mionã Grodzëszcze.

Nimò razno młodich lat, trzëdzestolatny Anatolij Borysowicz béł wësłëżnikã dzewiãcu ekspedicëjów, kònôł z pragniącczi w Turkmeniji, zamiarzôł na Czukòtce, wnetka co nie ùtopił sã òbczas wëkòpalëznów na òbéndze przindnégò czerniakòwsczégò wòdnégò zbiérnika, trzë razë béł wsôdzony do sôdzë w przëgreńcowi conie na Kaukazu. Niédosebno òddóny Archeòlogiji, długò równak òdgrëwôł w ni drëgò- a trzecoplanowi role, nimò tegò, że wiedno swiat szedł mù na rãkã.

Jak je wiedzec, szczescé w archeòlogiji òdgrëwô wiele wiksza rolã nigle przë szewiecczich robòtach czë òbczas eksploatacëji atomòwëch lodołómôków. Jeżlë bãdze miało fantazëjã, to darzë bôjkòwą słôwą profana Schliemanna ë òbrócë sã òd nieznónégò nama profesjonalistë, chtëren blós dlôtë w cządze sztërdzestu trzëch pòlowëch sezonów zbiérzë le tonã skòrpów kùchnowëch statków.

Zwënéga Anatolija Borysowicza bëła témą zainteresowaniô ùniwersitecczich drëchów. Bò chto, bãdącë jesz sztudérã ë wërëwającë przed starżnikã sowchozowy winicy, rozmiôł wpasc do grobnicë chazarsczégò chana, skądka wëdobéł sã dopiérzë pò trzëch dniach, zarôstniãti ògnistą szczecą, ùmiérajacy z pragniącczi, le nie rëszący ni jednegò ze sto òsmëdzesãc piãc złotëch rzeczów ë trzësta statków, jaczima bëła wëfùlowónô grobnica! Nimò to, w specjalistny lëteraturze, nie wspòminając ju ò massmediach, nalazła sã jinfòrmacëjô, że grobnica chazarsczégò czezera Kupaka òdkrëtô òsta bez ekspedicëjã docénta Spirina, chtëren, jeżlë sygnac do dokùmentów, chòrzëł na szarłach w Rostowie. Jawerno, Spirin przëszedł na czas nazôd w slédnym dniu sezonu ë pòdpisôł sprawòzdanié, a pózdni wiele razów jachôł za greńce ze slajdama ë pòùczënkama ò sensacëjowim òdkrëcu.

Nie mni znóny w archeòlogijowi òbéńdze béł przëtrôfk przë wëkopalëznach kùrhanu Krzëwô Mòdżiła. Kùrhan òstôł òbrabòwóny jesz bez Scytów, dlôte téż czérownik ekspedicëji Mula Dudkin chcôł chòc zadowòlnic sã resztkama kòńsczi zbroji ë gnatama złożonëch w òfierze pòjmańców, òstawionëma bez rabùszników dlô archeòlogów, równak intuicëjô pòdpòwiedzała Toli Gamalijewòwi, ze na òdéńdzenié z Krzëwi Mòdżiłë je za chùtkò.

Nocama sedzôł na ùbiedrzë rozrëtegò kùrhana, kùszkając sã z Ariszką, kùchôrką ekspedicëji, jedną z môlowëch. W jednym, snôżim sztërkù wrejarzkô kùchôrka òddżibła sã dowsladë ë wëszepta: “Ach, jaczi wë jesce parłãżny!”. Zamëszlającë pòddac sã władczémù szeptowi, Tola rozezdrzôł sã, czë przëtrôfkã ni ma dze bleżi kògò z jegò drëchów, co mògle bë milno zinterpretowac znaczënk ti intimny scenë, ë w tim sztërkù jegò blôskniãcé z trôfùnkù padło na ùrzmòwatosc ùbiedrzë. “Pòżdôj, Ariszkò” – rzekł do kùchôrczi. Z ùcemiãga ùwòlnił sã z ji remionów ë pòdczorgnął sã do ùzeranégò môla. Pò przëłożeniu ùcha do zemi, Tola doznôł, że z tegò tu môla wëchòdô jina emancëjô ë z redota rzekł: “Tuwò!”. Historëjô nie gôdô ò tim, co mia òdpòwiedzoné na to Ariszka, ale je wiedzec, ze renkã Tola naczął sóm rëc, a pò frisztëkù przëstele do niegò kamrôce w przódkù ze skepticzno smiejącëm sã Mula Dudkinem. W pôłnie dëfla Gamalijewa grzmòtła ò zberk balkòwi bùdacëji. Bëła to pózdniészô grobnica, w jaczi, midze jinszema, leża prawie nierëszonô złota waza ze scenama z Amazonomachiji, zrobiona bez grecczégò złotnika, żëjacégò westrzód królewsczich Scytów. Gwësno, że Dudkin stôł sã słôwny ë pòjachôł na kòngres do Rio de Janeiro, a Gamaliejew òstôł na ùniwersytece skłôdac ekzaminë ë zlepiac keramikã.

Gamaliejewòwi przëpisóno òdkrëcé na retkù Dieżniewa wërzniãtégò kła mòrsa z natroczoną dargą migracëji protojindianów do Americzi. W tim czasu Tola robił w ekspedicëji Arutiuniana ë chòc Arutiunianowi kło ne nie bëło òglowò nót, ga zapierało jegò hipòteze ò migracëji nôrodów, wlazł le do historëji jakno “Kło Arutiuniana”. Ò Toli ani mùk.

Cygnãło sã to bez dzesãc lat. Pòd kùnc tegò cządu Anatolij Borysewicz zwrócëł sã do wiéchrzëznë z prosbą ò przëdzélenié mù równojaczi, chòcbë nôbarzi barabóniasti ekspedicëji, le blós mianowac gò ji czérownikã.

Zebrele sã kòrifeùsze archeòlogiji. Ni miele chãcë dôwac Gamaliejowi wòlny rãczi, bò kòżdi z nich miôł swòjé egòjisticzné ùdbë ë sparłãczoné z Tolą nôdzeje. Jakno, że nie òdwôżële sã gôdac òtemkło ò nëch nôdzejach, kù reszce przekùsno ùdbele cësnąc Gamaliejewa na zeżerce guslarsczim mërom. Tim barżi, ze ekspedicëjô w ne òkòli bëła ùmëslôno jesz na zaczątkù dwadzestich lat.

Në jo, kòrifeùsze miele nôdzejã, ze Gamaliejew dostónie strach ë òdmësle sã z guslarsczich lasów, leno Tola z redotą chwacël zjôwiający sã wakat. Miôł wiarã w swòją szczestlewą gwiôzdã.

Nie zdrząc na to, ze ekspedicëjô bëłô niewiôlgô (sóm Tola, aspiranta Lutij, trzëch sztudérów ë szesc robòtników wëbrónëch westrzódka ùczniów gardowëch stôrszëch klasów), ju pierszégò dnia robòtów nalezle stłëkłé grónczi, fërkòtë, pôcorë, plutczi, wisorë ë nieznóné przedmiotë kùltu. Kòrespondenta guslarsczi gazétë Misza Stendal, bawił całe dnie na wëkòpalëznach, żdającë pòstãpnégò cudu. W niédzelnëch wëdôwkach gazétë regùlarno pòkazywôłë sã jegò nadczidczi zatitlowóné: “Herojnô dôwnota naszegò kraju?”. “Czë béł gard?”, “Czë jesmë òtrokama słôwnëch starków?”. Stendal miôł trim do dôwaniô retorikòwich pëtaniów.

Dardżi w kòloniji, òdkrëti bez archeòlogów na Grodzëszczu, zbùdowóné bëłë ze stolemnëch mòdrzéniowëch balów. Wedle tegò jak sã zùżiwale, starkòwie kładlë nową légã balów na pòprzédną. Ë to dôwało mòżnotã òbtaksowaniô staroscë kòżdi z dargów, a co za tim jidze, ë całownégò grodzëszcza.

W tim celu w pòłowie lëpińca Anatolij Borysowicz, biorąc ze sobą też nôwôrtniészé nalezniska, pòjachôł do Nowogorodu, żebë skònsultowac sã ze słôwnym profesorã Janowem, bëlnym znajôrzã témë.

Kònsultacëje w Nowogorodze przecygnãle sã do tidzénia, aspirantowie, òstawieni sami sobie, wstôwelë pózdze ë szlë spac pò północë, zakòchiwele sã w guslarsczich brutkach ë kąpele sã do òglëpieniô w rzéce Gus. Niebëcé Anatolija Borysewicza przedłëżało sã równak nie bez przëczënë. Zatrzëmôł sã dłëżi dlôte, ze dokònôł, jak sã pòkôzało òkazało, na tëli wiôldżégò òdkrëcô, ze nicht mù nie dôł wiarë, tak jakno nie dano wiarë swegò czasu nalôzcë Troji, archeòlogòwi Schliemannowi.

Wiérzkné ledżi darżeców Godzëszcza przëpiãto wczasnemù strzédnowiekòwi, czedë béł tam gard, przeniesony zôs w môl, dze stoji terô Wiôldżi Guslar. Pòd tima légama je zôs grëbô léga zemi ë kamiszczów, a jesz niżi – pòstãpny lédżi. Ne niższé ledżi òkôzałe sã bëc stôrszima òd Babilonu ë Jericha, ò czim przëswiôdczô dendrochronologijô òtaksowùjacô lata na pòdstawie przetniãcô ùzémków.

Nôbarżi rozëmnym wińdzenim z ti leżnoscë bëło zwiniãcé wëkòpalëznów, żebë nie stac sã smiéchòwiszczã. Ale Tola taczi nie béł. Dzyrzkò jintujicëjô sprôwia, ze przëbôczëł so ò kòntrowersëjowi, a nawetka lëchi hipòteze, przedstawiony bez Salimã Chabibownã Mansurowã, wespółrobòtnicã Szachmansczégò Òbéndowégò Mùzeùm. Salima Chabibowna przedstôwiła w repùblikańsczi prase kòncepcëjã, że òkróm znónëch lëdzkòscë wëznajacëch marksowiznã cządów niewòlnikòwi, feùdalny czë pierwoszny zrzesznice, bëła jesz blëżi nieznóna epòka, miona jaczi dac sã nie òdwôżëła. Epòka ta rozcygała sã midze przedslédnym a slédnym zlodzenim ë prakticzno nie òstawiła pò sobie niżódnëch szlachów, ga szlachë ne òstałë zecarti bez lodofôłt z wiéchrzëznë Zemi. Dlôte téż, jak téż bez wëzdrzenié na noczôsną niewiôlgą równiã spòlëznowò-ekònomicznegò rozwiju, zdżinãłe materialny szlachë ti epòczi. Le òsta lëdzkô pamiãc.

Salima òbstojeła, że lëdze nic nie wëmësliwają w całosce, a ù spódka wszëtczéch, nôbarżi nawetka niewiarëwôrtnëch wëmëslënków, je historëjowô prôwda. Najazdë Pòłowców na rusczé zemie ë dzejania Iwana Strasznégò nalazłé òdzwãk w fòlklorze a le w dzélu pòddôłe sã zmianom. Jim stôrszi przëtrôfk, tim wikszim pichã nieprôwdojuwernotë sã zatacô. Epòka Manusrowi dalek je tak barzo, że tikający sã ji faktë zatacóny są pòd baro grëbą légą czasu. Nimò tegò, wcyg mòżebny są do ùprawieniô.

Salima Mansurowa òbstojeła, że slédnô lodzawô epòka, dotëgòwùjącë do zdżinãcô redżi zwiérzãtów w ôrce szabloząbòwëch tigrisów czë mastodontów, zagùbiła téż ë cywilizacëjã, co rozwijała sã dërno bez tësące lat. Szła òna równak jinëma dargama nigle nasza. Rozëmné stworë ti epòczi nie drëszëłe sã robòtą, wëapartniałe sã zôs zadzëwòwnëma swòjiznama, ò chtërnëch wspòminczi òstałe w taczich bôjkòwich sztaturach, jak Gnôtnik Niesmiertelny, gnomë, leszije, rusałczi ë tak dali. Dispònując stolemnyma mòżnotama w dëchòwi sferze, stworë te nie bëłë w sztądze òpanowac materialnëch dostónków ë wëzbëłë sã zwëkòwi wëtrzëmałoscë. Lodzawô Epòka w całoscë je mia naszłi ë dotëgòwa abò do wëmiarcô, abò do czëstégò zdzëczeniô w biôtce z zëmnã ë lodã. Tak, że pò lodzawi epòce lëdzkòsc mùszała naczinac wszëtkò znowa.

Wejle, òkrãżé ùczałëch zdrzało na òswiôdczenié Salimë przekãsno. Smiôł sã z niegò téż Tola Gamaliejew, ale pòzdni zmienił zdanie, bò lëdôł zuchterny hipòtezë a nawetka zwôł dlô se tã epòkã Epòka Legendów.

* * *