Felietónë z “Zupa z krëszków”

Tadżi: , ,

Ò dwùch głupëch

Cziej Pón Bóg pòskamżi człowiekòwi kąsk rozëmkù, téj tacziégò nazëwają ù nas letczim abò głupim. Letczëch ë głupëch nalézesz dëcht wszãdze, nawetka na nôwëższëch szczeblach. Jich nicht nie seje, òni sã lëgną sami. W òkalim Kartuz łazy ë pleszcze dwuch letczëch: głupi Jan òd Swiónowa ë letczi Marceli òd Wigòdë. Jan pleszcze wiele ë dëcht bële co,
Marceli kąsk mniéj. Łażą ë pleszczą, ale nick złégò nikòmù nie robią, a lëdze jima téż nie, chòcô sã z nich wëszczérzają.
Bëło to latos na zymkù, cziej Jan szedł darżëszczem do górë pòd Kòżeczkòwò, a òd Kòżëczkòwa na dół szedł Marceli. Co le mielë sã zetkac, a jô czekawi, co ti dwaji bãdą do se gôdelë, zatacył jem sã za czierz ë żdrzã na nich. Cziej tak ju bëlë na trzë kroczi òd se, téj pierszi òdezwôł sã głupi Jan ë rzekł do letcziégò Marcelegò:
- Jô móm ju wiele głupëch widzóné, ale tacziégò jak të jesz nié.
Marceli nie rzekł nick ë tak sã minãlë. Téj jô so pòklepôł pò łësënie ë so tak pòmëslôł: Cziej bë ti wieldżi lëdze na nôwëższëch szczeblach tak mądrze pògôdelë, jak ti dwaji głupi, téj bë béł wieczny mir na swiece.

Chcemë le so zażëc!

Ò pòłowach

Chmielińskô młodzëzna mô bòdôj baro zabaczlëwą głowã. Cziej liznie kąsk strzédny abò wëższi szkòłë, téj w kam zabôcziwô swòjã òjcowistą mòwã. Ale bënômni nie gôdiwô pò pòlskù, le kaszëbizną
pòlaszącą, co je smiéchòwiszczem ë dzëwòcëzną. Ò to jiscył sã Rzëpiszk z Miechùcczëch Pùstków.
- Wéj, taczi dołemón jak nen Krãpów Józk mësli, że je pò prôwdze czims wicy jak jinszi lëdze. Nijak nie gôdiwô pò naszemù, le łómie z pòlska, jak mòże ë jesz sã tim bùszni.
- A taczëch leleków to jesz dô w Chmielnie?
- Jo! A cziéj jô mù rzekł, że jô w to jidã, Józku, że të jes przënômni ò tã wikszą pòłowã twégo mùskù òbarchniałi, téj sã ze mną zaczął
sprzeczac, że ni ma ani wikszy, ani mniészi pòłowe. Ma nie doszła do
rechtu, a na òstatkù mie zamierzało ë jô szedł òd nie lóy. Ale rzeczë le mie, Mackù, móm jô prôwdã, cze ten lelek?
- Gwësno że të.
- A mógłbë të to dokazac?
- Jo, dëcht letkò. Wey le dwa jabka, jedno dëcht wieldżié a drëdżié malinczié. Przetni je na równé pòłowë ë jednã pòłowã wieldżiégò jabka
wey w prawą rãkã, a pòłowã te môłégò w lewą. Złożë je do grëpë ë ùzdrzisz, że jedna pòłowa je wiele wikszô, drëgô wiele miészô.
- Jo, terô jô móm dokôz w rãkach, niech le ten lelek do mie przińdze!

Chcemë le so zażëc!

Jãzëk czë gwara

Smãtk przesłôł do mie na pòkùsã trzech szkólnëch: dłudżiégò Grifelka ze Zabôczewa, cencziégò Piórkã z Klaksowa ë łëségò Rechùbkã z Głëpkòwa.
- Rzeczë le nama, Mackù, dëcht tak prôwdzëwą prôwdã, żeli Kaszëbi mają jãzëk, czë le gwarã?
- Kò tej le zdrzëta! – Ë wëwalił jem swój jãzëk bùten jak le dëcht szło.
- Co za pëszny ë widzałi jãzëk! – zdzëwił sã Grifelk.
- A taczi jãzëk chcą nazëwac gwara? – rzekł Piórkò.
- Jãzëk jak szëpla. To wicy jãzor jak jãzëk, ale za gwarą nie szlachùje dëcht nick – zamrëczôł łësy Rechùbka.
- A cëż wa terô ò tim mëslita?
- Kò më ù ce w gãbie ùzdrzelë na jawie, że môsz dëcht bëlny jãzëk, a je dëcht czëstim, nie je òbłożony ani priszczëkem, ani bardówką, ani niżódną gwarą. Më téż mómë kòżdi swój, a kùreszce kòżdi Kaszëba mô swój jãzëk. Ale chtëż tej mô gwarã w pëskù?
- Kò taczich so szëkôjta kãdës dalek, mòże na Kùrpiach abò na Góralëznie.
- A jak takô gwara wëzdrzi?
- To swiãti Pańsczi wiedzą. Mòże w tim cos je òd nadgrëzłégò jãzëka abò jaczis jãzëczk rozszczépióny na kùńcu jak ù żniji, abò wërzëtny jak ù żabë, abò… diôblë wiedzą!

Chcemë le so zażëc!

Na jednym kòle

Je to ju czilenôsce lat. Dobrze so to wdarzã, że beło to w Pòmieczënie. Czile nas żdało na spòżdżony autobùs. Gôdómë, zażiwómë ë żdajemë. Narôz cos òd Wilanowa nëkô, ale to nie béł autobùs ani fùrmónka, ani mòtór, ani helikòpter, chòc cos z helikòptera w tim beło. Zbliżô sã dosc chùtkò do Pòmieczëna ë wjéżdżô do wsë. Chtös rzekł:
- To Pléwka z Hòpów jedze z całą swoją rodzëzną na jednym kòle. Gwës jedze do Szemôłda do swoji cotczi na roczëznã.
Pléwka to chłopùlk niewieldżi, ale kùńsztowni ë bëlny kòlôrz. Sedzôł na sodle ë miôł rukzak na plecach, dze wëzérôł łepk nômłodszégò knôpa
z cëcem w gąbce. Na ramach sedza jegò białka ju na òstatnećh nogach ë jesz trzima na klinie trzëletną Treskã z grochòtką w rãczce. Na przódkù w kòsziczkù sedzôł dwalatni Franck, zacht ùsmôrkóny ë gwizdôł na
piszczôłce. Z tëłu na pacziétnicë sedzôł sztërëlatni Józefk z brórmzą. Beło jich razem półsódma, bò òn ë knôp w rukzakù – to dwaji, òna na òstatnëch nogach, chòcbë le rechòwac półtora – to ju półezwiarta,
Treska na klinie – to półpiãta, Franek w kòsziczkù – to plółszosta a Józefk z brómzą – to dokładno półsódma. Półsódma lëdzy na jednym
kòle, tegò wa gwës jesz ni môta widzóné!
Òpòdle stojało dwùch szandarów, co téż na to zdrzelë. Młodszi chcoôł jic gò przëscygnąc ë mandat wlepić. Ale ten starszi gò przëtrzimôł za szlëc
ë rzekł:
- Nie, bratkù, ni mòżesz mù nick zrobic. Cziejbë jachało dwùch abò dwòje na jednym kòle, tej mòżesz jima dac mandat, ale jaz tëlu lëdzy! Na to më ni mómë niżódnégò paragrafù.

Chcemë le so zażëc!