Żelôzecë

Tadżi: ,

Żelezôk a flińta

Ta òkrëtnô a sarczëstô wòjna trwa bez kùńca. Chto le mało béł zdatny, dostôł òrdel a ti doma òstóni żdalë le na pòwòłanié. Żelezôcë, dobri patriocë, meldowalë sã lëcznie dobrowòlnie. Rozszedł sã rozgłosk przez całi krôj, że nieprzëjacél fòrã złota chcôł këjamkò swòjim strónnikóm na drëdżi strónie państwa przëgwôszczëc, a wszëtczé wsë dostałë nôkôz na tã fórmankã dulczëc a jã ùdibac. Żelezôcë pòstawilë przë Czerzwionym Mòsce wachã, wprzék traktowi drodżi, dëcht midzë pòrãczą, dłudżi żniwny wóz. Ò wieczór zaniécëlë ze sëchégò chróstu a torfù jasno kwirlący òdżiń, żebë ti zajachający z dôleka tã zôwadã merkalë. Wachtôrz, z flińtą na plecach a szablą kòle bòkù, òbachtnie za wòzã ze złotã wëzérôł, ale ten sã nie zjôwiôł, miôł gwësno ò jich dardańsczi òdwôdze czëté a jiną drogã wzãté.
Jednégò dnia przëszła kòmeńda rewizyjnô, feltweber a dwaji fizëlirzë. Wacha zrobiła swój hònor, jak nôlepi wiedza, a serdecznie wita. Feltweber, stôri lesny, sôdł so na ten bëszing a z dzëwòwanim widzôł, jak ten Żelezôk ze swòjim stôrim kòpëtą tak zamiłowónie òczkòwôł.
– Sadnij so, kamrôce – òdezwôł òn sã. Wëjasnij mie, czemù të tã flińtã tak w òczë padającë zdrokami òbejmiwôsz?
– Panie feltweber, widzelë Wë ju taczi kùńsztowny wërób? Kòlba bëła mesingòwą platą wëłożonô, ale co ta dzëwacznô figùra znaczëła, to chòc król Szalomòn bë nie wëzgôdł.
– Jo, je baro pësznô, przepësznô, ale co to mô znaczëc?
– Në kò co, co to znaczi, to Wë nie rozeznajece? – trzimôł kòlbã mù dëcht pòd nos. – Przëzdrzëce le sã dobrze; nie merkôce wë, co to je?
Feltweber zdrzôł a zdrzôł.
– To nie je nic!
– Co nic? Co bë Wë le so sekretnie nie milëlë! Nic?
– Nié, dëcht nic!
– Słëchôjce le, Wë jesce slépcôk, Wë nie jesce Żelezôk, temù wë téż nie wiéce, co ten kùńszt znaczi! Òd nas kòżdi Żelezôk wié, co to znaczi. To je głowa!
– Głowa? Ani probë nié!
– Nié? Wejce le, zdrzëce le, słëchôjce le! Głowa nié! A to jesz to tegò głowa naszégò prôtatka zbóżnégò, òd chtërnégò më pòchòdzymë, a chtëren nóm ten nôdmiôr ti zawòłóny mądroscë zaòstawił.
– Dôlebòg?
– Në kò zycher, czej jô to Wóm zapewnióm!
– Ale to ni mô niżóden nos!
– Ten nie je, ale nasz prôtatk gò téż nie brëkòwôł. Jegò nie brëkòwôł nosã na jaką rzecz szturnąc, żebë jã pòchwôcył, a jegò mądrosc pôchnãła przez całi krôj a ùcesził nosë jinëch, ti nosë brëkòwalë, nié òn.
– Dze je pësk?
– Ten felëje. Nasz prôtatk miôł brzëch mądroscami napróné a natchóné, że żódnô gãba dosc machtnô bë nie bëła, jegò kòmin bëc, wic na zemi jã ni mógł miec, a terô w niebie òn jã zycher nie brëkùje!
– Dze są òczë?
– Òczë są w glowie, mòcno zamkłé, bò òn dëch a przez łëszczenié wszëtczich niebios na nas zdrzi!
– A ùszë òn téż ni mô!
– Të téż nie są. Òn béł mądrosc nad mądroscami, temù òn téż nie brëkòwôł żódny radë lëdzczi czëc, le sóm nas ti chëbë ùcził, że jaż za wiele mómë, òne téż felëją, co za wiele, to niezdrów.
– Dze je jegò broda?
– Wë doch wiéce, że przed pògrzebã kòżdi mdze gòlony, a pò smiercy nikòmù nie rosce!
– Tej tu to le je jegò skarnia?
– A dze, w skarni sedzy rozëm, a ten je téż w niebie niewidzalny nóm jak tu na zemi!
– Tak tej òd ti głowë tu nic nie je?
– Dlô was nie je dëcht nic, bò Wë jesce w cemnoscy ùrodzony, a më jasni òswietloni Żelezôcë jã wszãdze pòznajemë. Wa nieżeleżôcë to nijak nie pòchwôcyta, wa jesta w dëchù a w prôwdze slepòtą sztrôfowóni.
– Chto, kamrôce, ten òbrôz dëcht wëczënił?
– Ò, wiôldżi nasz kùńsztôrz, chtëren dëcht le tëch wiôldżich, wësoczich waspanów sznëckrowôł, òn że naszégò prôtatka nie widzôł a doch gò tak trafnie wëfardichòwôł.
– Że òn, ten waji przepëszny sznëcker gò nie widzôł, za tim ten kùńszt prawie wëzdrzi!
– Dajce pòkój, w dëchù a w snicym òn widzôł a wëczorchlił, bò ta flińta je prôstôrô, gwësno ju przed naszim prôtatkã wërobionô.
– Do czegò òn jã tej brëkòwôł, bò w ten czas jesz pùlwer nie béł?
– Co pùlwer, co to za brdëkanié, za wòlą bòską mòże strzelac bez pùlwru. Wë doch wiéce, jak nen żid w mroczonkù przez las jidącë wilka swòją karkùlëcą ùstrzélił, to je, wejce le, sybëlińskô flińta.
– Sybëlińskô? Të môsz folsztendich prosto, to je prôwda!
– No jo, terô wë sóm mie przëstąpijce. To je nasza éra domôcô, nasza flińta sybëlińskô, ta gwësno, jak naszi starcë pòwiôdają, z raju sztamùje.
– Do raju Wa doch nijak nie dosygôta!
– Co, më nie sygómë do raju? A nie znajece Wë naszi mòwë, co ò tim swiôdczi?
– Jak to, drëszkù?
– No, wiéce le, pón Bóg stwòrził sztërënogòwą a léżącą zwiérzënã a tej rzekł do pierszégò człowieka; Daj jima przezwëstka! „Jô dóm, jô dóm!” Słëchôjce le, nie béł, „Jadóm” gòtowi? Tej òn wszëtczim stwòrzenióm naszą prômëmkã przedstawił: „to je wajô pani, to mòja Jewa”. Jak drëdżi jich dzeckò sã miało ùrodzëc, sztridowalë sã Jadam z Jewą, òn chcôł knôpa, òna dzéwczã. A bél knôp. Z tegò më téż widzymë, że na Bëlôkach rôj stojôł, że ten przedzywny ògród kaszëbsczi béł, ò tim swiôdczi téż nasz rôjca, chtëren te kaszëbsczé pôrë zrôjô, ti òbiecywô je w rôj małżeństwa prowadzëc, z chtërnégò czasã wënëkanié w piekło sã dzeje.
– Co te za przewrota!
– Babel miasto sã dlôtegò tak nazwie, bò lëdze zaczãlë tam bablotac, że jeden drëdżégò nie rozmiôł. No, a starëszka króla Dawida bëła Rut, bò wãdrowa ze swòji tatczëznë rut. A Heli doch mést pòchòdzył z Hélu. Babilon, to Wë doch ju sami ùznajece, że to je nasze kaszëbsczé „babi łono” ë t. p. Faraòn, nen król, chtëren tim żëdóm nie chcôł dac wëcëgac, na gwës swòje miono mô z naszi mòwë, bò w Nowim Miesce stoji ten wiôldżi kòscół, co òni gò „farą” zwią. Tak Wë pòznajece, że Kaszëbi ju z raju pòchòdzymë, a naszô kaszëbskô sztama, według swòji gôdczi, a pò swòjim ôrce w të nôpierszé czasë staniô sã zemie sygnie.
– Jô widzã, że të akrôt beszét wiész, a terô jô tobie co pòwiém: nôstarszim dokùmãńt w gôdce kaszëbsczi pisóny dôtëje z rokù 1284, czej nasz pòmòrsczi ksążã Mestwin temù sënowi swégò wiérnégò zasłużonégò słëżalca z Gduńska z jimienią Glabùna tã wies Welawies (Wiôlgôwies) jak frijną gwôsnosc darowôł. Przë ti leżnoscë wszëtczé łasztë, chtërne na tim grënce czążëłë a òdtąd òdpadłë, czãscowò w łacyńsczim, czãscowò w kaszëbsczim jãzëkù pòdóné a napisóné są. Wiész të jesz co ò twòjim domôstwie?
– Ale jô, jô mëslił, Wóm mòje pòwiôdanié bëło nawieloné. Wierzëce mie, jô nie mdã sztrëchòwôł, le tak pòwiém, jak më òd swòjich przódków czëlë a dali naszim dzecóm òpòwiôdómë. Cëż Wë so dëcht ò naszëch niwach mëslice? Ù nas je taczi sëti grënt, że më pétrokù z miasta kùpic nie darwómë. Chto wid zapalëc chce ten skrący z wełnë docht, zamòczi gò bùten w plëtã a ju ten knot sã jasnym, swiécącym płomieniã pôli, jak jirlëcht na łąkach a błotach. Mëdżi są tak sëté, że òne sã w lece tak mòcno mòkną, że zmòklëzna jich zlepnie a òne w kłąbach spôdają. W Marglowiszczu nad Rogùczewą je òn margel, biôłi jak kréda, zôrnisti jak krëpë, sëti jak masło, kraftny jak dus. Më rok w rok sztëk pòla marglëjemë. Më gò le w szczëpkach jak tobakã rozproszimë a rozsejemë, a zbòżé rosce jak na młodzach. Czejbë na zymkù te przimrozczi nocné nie bëłë, chtërne zbòża w roscenim przëtrëmùją, a w julim a augùsce takô gòrączka a taczi wôr nie nastałë, że stebła ùschną, òno bë rosło jaż pòd gwiôzdë, na kòżdim stebełkù wisała bë gwiôzda a jesz zdebełkò wëżi, tej bë mùszelë anielë w niebie swòje nóżczi wcëgac, bò te wąsë kłosów bë jich nóżczi gëldzełë.
– Tak, pón Bóg ju żorgô, że drzewa w niebò nie roscą.
– Nasze łączi w Rogùczewach më skrëtnie òbrobimë a marglëjemë. Mech a kwesné trôwë, sycënë a tërzëca zgniją, a tej ta trôwa pò ti wërobce rosce grëbô, sztamistô, soczëstô; czasami, czej dëcht przed swiãtim Jónã tak baro cepło je, òna òstro rosce, że òna człowiekòwi bez òkùlôrów nad òczama zdżibającémù co nad łąką òczë bë wëpchła. Jednégò dnia nasza òwca bëła chąsebnie a pòłaszczëwô w tã trôwã wskòkłô, më jã jesz tak nogòmë wëcygnãlë. Jakùsz ta pùga wëzdrza, nos béł czësto pòdzarti, òczë na pół wëkòloné, zakrwawioné, zamiast ùsz wisałë dwie czerwioné fledrë, wełna ze stronë zdzartô, le gòłô skóra sã swiécëła, kark spùchłi, kòlana sztiwné, ògòn òderwany, tak trôwa do gòrë szosowa a strzélëła. Dzys dzéń ta sziszupa drżi, czej pasturz jã w tã stonã pòd łączi nëkô. Wòda w naszi stëdni, w Karlëpkù, je klôr jak bùrsztin, chto dzewiãdzesąt lat òd ni pije ten zestarzaje, czej òn rëchli nie ùmrze. Czej chòrégò tą wòdą òprisnie, òn zarô wëzdrowieje. Më téż jesmë wszëtcë ti mòcny wiarë, czej tą wòdą ùmarłégò pòkropi, òna mù żëcé wrócëc w sztãdze je, czejbë ten niebòszczik mógł pòwiedzec, na jaką chòrobã òn ùmarł. Tak, wejce le, nasza krôjina je nad wszëtczé krôjinë wkół. Më sedzymë jak pączk w masle, ale naszi przódkòwie, chtërny tam henë het, z perdëgónów cepłëch przëwãdrowalë przeżëlë cãżczé czasë. Tam w tëch piôskach, dze naszi prôtatcë przedtim sedzelë, bëłë grënta tak kamienisté, brzidczé, wądołowaté, że gbùrzë mùszelë kòzë za slédné nodżi pòdniesc, abë bënômi zdebełkò tëch stebełk trôwë midzë tëmi òstrëmi szpëcastëmi, kamieniami mòglë zgrëzc. Tam te lësë bëłë tak mer, krëché a labét, że do drzéw sã przëprzéc mùszëłë, czej chcałë szczekac a wëc.
– Ùla złémù! Wiész të jesz co brdëkac?
– Zycher, bò më sã swòjich pòwiôstka fefël mòcno trzimómë. Te znije bëłë w ti òpùszczony przez naszëch tatków krôjinie tak grëbé jak ùd chłopa, a dłudżé jak kôbel dakòwi, a jiftowaté jak brëtew. Jednégò dnia szedł Żelezôk Dónka – jak przekôzanié òpòwiôdô – w las. Òn widzôł pòd chójką wiewiórkã leżącë. Niszrich òn jã pòdniósł, òna jesz bëła cepłô. Òn nie dôł òbacht, że w jiglënie w krąg zawinionô znija leża. Jak kùla z flińtë wëstrzélonô òna, syczącë na niegò sã rzucëła, a gò w to prawé remiã niżi łokca przez wełnik a kòszulã kąsëła. To remiã natëchmiôst spùchło, a za pôrã minut ten chłop nie żił. Przedma, jegò Wùja, szedł ze swòją białką tą jistną drogą a nalezlë tegò nieżëwégò Dónkã, ò retënkù żódnô gôdka, òni halalë wóz a zawiozlë ten trup dodóm. Tu òni mù ten wełnik a te jiné rëpiece zebleklë a tã czôrną renã nalezlë, a to ju czësto sczarniôłé cało widzelë. Ten wełnik Przedma na drewniany gózdz przed dwiérzami pòd ùstrzechã pòwiesył. Tej jegò lëdze ze zarkã jechalë. Jak òni drëdżégò dnia ò pòrenôszk wstalë, ten rãkôw, w chtërnym ten jift sedzôł, béł fùl jasnëch, zelonëch, brëdnoczerwònastëch płachców, krągów, krézów, strépów, na pôłniu òne ju bëłë cemno-zelono-mòdrasto zajitrzoné. Wełnik sóm w same lunce béł rozszôtorzony. W zmroczónkù te blaszané knąpczi z wiôldżim brzãczeniém na bòlwark spadłë a knąplochi sã rozfizlowałë. Tasza a fùter bëłë napùchłé, ò wieczór wërwało sã to ùchò do pòwieszeniô. Wełnik spôdł a smierdzôł jak scyrz. Przedma gò mùsził widłami òdrzëcëc a chùtkò zakòpac za dwòrznicą. Nad tą dzurą ùrosłë biôłeń a szôłeń. Tak, widzyce panie feltweber, ti lëdze bëlë zmùszeni rëchli wełnik pòchòwac jak pana.
– E drëchù Trëckù, të kôrbiesz!
– Ale, panie feltweber, jaczim spòsobã jô bë mógł Was znieważëc, jô stojã pòd wòjskòwą kòmãńdą a królowi wiérnosc przësygł.
– Czas sã przë ce minie jak diôcheł. Nëże, jesz wicy!
– Wierzëce mie abò nié, tej w ten czas to dało midzë naszim lëdã taczich chłopów gòlëjowatëch, że òni ùklëknąc mùszelë, czej òni sã za ùchòma drapac chcelë, a białczi a dzeùsë miałë tak dłudżé włosë a warkòcze, że na drôbczi ògniowé wlazłë, czej so warkòcze chcałë rozplesc a splesc.
– No, no, ale terô më czësto ò tã twòjã flińtã zabëlë, Trëckù!
– Jo, jo, mòja flińta sybëlińskô! – A zamiłowónie òn scyskôł. – To je dëcht co nadzwëczajnégò òd kòpëta a wiele wôrlëchnoscë nas òna òbróniła, ale jedną felã ùkrëtą ten nasz skôrb mô, òna ògromno pòdhaléwô a niejednémù z nas sekretną zôùsznicã wëdzelëła, chto sã z ji szëkami òbeńc nie rozmieje. Na jachtã òna jiberhaupt nie je do brëkòwaniô. Ale naszi prôtatcë, mądri jak król Szalomòn, taczé kòńszaftë zdeblëlë. Òni mielë jachtã czej w zëmie zemia tak perzinkã ze sniégã òkruszonô je. Tej òni le wëszlë za płot, pòsëpałë kachlowóną tobakã na sztëk wrëka, a włożëlë tã łapkã na sniég. Pòrne leżałë të zdechłé zajce przë ti wôbi.
– Żarłë te zajce w ti krôjnie młotą tobakã?
– To ni, nie żarłë nié, òne do tëch wrëków przëkùrduksowałë, je z wszëtczich strón wëcknãłë, przë tim nasza kraftnô żelezôckô tobaka jima w nozdrze wlejca a mòcno jich gëldzëła. Tej òne tak mòcno czichałë, że so kark skrącëłë.
– Taczé so wej są bótë!
– Bùlwë ùrosłë tam wiôldżé jak głowa!
– Jo, ji, zycher, jak wróblé głowë!
– No jo, nasze wróble.
– Wa môta w głowie a w twòji gwës ten nôfrëchniészi. Òbezdrzë le so richtich, jak za tobą sã kùrzi a dëcht mòcno ropi. Marnota nad marnotami!
Feltweber Anchal wstôł a ze swòjimi fizëlirami dali wãdrowôł, jiné pòcztë rewendirowac.
Mają ti Żelezôcë ale trézel!

Żelezôk przed sądã

Jednégò dnia pò pòdwieczórkù widzôł Szlôga Aùgùst, Żelezôk pierszi klasë, lesnégò z klupã pòd remieniã w las jidącë: – Wej, ferszta, jesz terô jidze drzewò nabijac a klaftë numrowac, terô je czas mòjim czwiorga proscą sztrëjã halac.
Dwigôj sã dëszo a celskò wstani! – Szedł zarô za nim w tële. – Bò czej òn numrëje, òn doch las ni mòże òbiegnąc. Dorazu nicht dwùma panoma słëżëc ni mòże a òn sóm las òpasc a wszãdze swój nos wetknąc.
Swòjimi łôpiastëmi pajami mech spòd jałówców wëdzérôł a jiglënã zgarinôł. Chcôł te snôżé grëpczi prawie w miechùlc natëkac, tej lesny nôgle nad nim zawrzeszczôł:
– Cëż të tu robisz?
Béł to nowi lesny, ten nie wiedzôł, że òn le czwòro prosc miôł. Aùgùst sã nielëchò ùrzasł, że jaż zadrżôł – nié że òn sztrëjã, z królewsczégò lasa halôł, to doch nie je grzéch, le że ten ferszta tak niesëmiennie czas mùdzył a klaftë nie nabijôł – òdrzekł fik mik:
– Sztopiã mech.
Lesny:
– Drzesz, dze cã nie bòli, drapnij sã, dze cã swãdzy! Je to tu tak mie nic cë nic pòzwòloné, môsz te cedel?
– Alaże, skąd Wë jesce, doch nié z kùńca swiata! Je Wóm téż wòlno, z klupa pòd remieniã lëdzy ùdibac, Panu Bògù dzéń krasc a nié numrowac!
– Jô cë ùdóm a miech pańdëjã!
– Dëcht le tak nié, jô przë ti zasze téż jesz słówkò móm do gôdczi! Miech je mój wentôrz a mëmka bë sekretnie szkalowa, czej jô bë lózy wrócył.
Lesny za miech chwôtôł:
– Të niepòpiekłi niedoczëniélcu!
Szlôga wstôł a gò piscą w twôrz, że òn sã zwrócył:
– Jó, jó, to ju je richtich kri, kri, ptôszkù, co jô cë dóm. – Nasztopôł miech a pòszedł.
Niezadługò dostôł sądowi termin, dobrowòlnie nie stôwôł, le z pòmòcą ãmpcdinra.
Przed sądã. Sądowi:
– Pańska godność?
Aùgùst Szlôga:
– Głodny jô nie jem, panie pón, jô zjôdł mëmczin całi pączk, dlô ãmpcdinra ani nipsk nie zbiégł a mëmka mùszeła téż przez pôlce zdrzec!
– Nazwisko i imię?
– Zarôz, zarôz, panie pón: W jimiã tatka a syna a Amen!
Przësãżny Droga (driega) z Przetoczëna:
– Pón sãdza chce wiedzec twòje miene (miono)?
– Mienié jô niżódné ni móm, jô le móm przëòdzéwk a te czwioro prosãt.
– Czej nié do łiekca (łokca), tej diech (doch) do niekca (nokca)!
Przësãżny Losos ze swôrzewsczi kãpë (bëlôk):
– Jakùż mëmka ce wòlô (wòłô)?
– Czej òna rozżartô je: lelëk, lôla, leżôk, czej jô za sztrëją móm jic: Augùst. Gùstkù mùlkù, Gùstëlëczkù mùlëszkù!
– Jakùż szôłcz tobie gôdô?
– Lëwer, lorbas, Aùgùst! Czej jô pòdatczi płôcóm, wëczëtô òn: Augùst Szlôga.
Losos:
– Të pòdatczi płôcôsz, të gòlibrzëchù?!
– Në kò jó, gbùr Stenka mie jednégò dnia dëtczi a ksążeczkã dôł: „Jô dzys ni móm czas, biej, zapłac pòdatczi na mój kôrb, ale synkù, przed dwiérzami ùtrzë so stëńkã”. To je mój swiôdk, jô jã ò próg szôłtësa rznął.
Losos:
– Tak të płôcôsz! Ten bót cë nie cësnie!
Sądowi:
– Augustyn Szlaga!
– Tak nié, panie pón, dzys doch nie je szlaga, bùten pëszënkò słuńce swiécy a przegrzéwô, jô jem Augùst Szlôga!
– Pański stan?
– Na dwùch nogach!
– Jakim zatrudnienim zarobice swój chleb?
– Panie pón, trëdu a parchù jô nié móm, chléb mëmka nie piecze, le na wãglach taczi jaczi pączk ùskwarzi.
Driega:
– Cëż të tu nie gniecesz, jaką hantiringã të môsz?
– Jô jidã na klaftë z Jaszowim Aszã na pół, widzyce Wë, jô jem klaftownik.
– Drwal.
– Ùrodzony?
– Në doch mést jo, bò tak jô bë tu nie stojôł.
– Kiedy urodzony, dzień, miesiąc, rok?
– To jô, panie pón, nie wiém, prôwdze, jô béł przë tim zôjscu òbecny a ò miã sã wszëtkò krącëło, ale jô jem czësto zakrącony, że jô ani pikła nie pamiãtóm, mëmka gôdô: Jô sã ùrodzył, jak tatk òd ti wiôldżi grulë z tëmi czwiorgami prosãt gnój wërzucył a chléw czëszcził, ta je do spitaniô, czej jesz przë żëcym a zdrowim je!
– Ile lat macie, około?
– Òkòło to nie szło, to za długò warô, më wiedno na knąpë peńczowalë a zarôz so wëpałacalë!
– Jak stôri të jes?
– To jô nie wiém, grula ju nie żëje, żebëm mógł swiôdka stawic.
– Nie wiadomo.
– W jakiej wsi zamieszkały?
– Wszi jô ni móm, mëmka piérzą wëwarzi a w kale nie miészóm, jô jem Żelezôk.
Losos:
– Ù kògò të mieszkôsz?
– Ù Krupa w Kôrczowiszczu.
– Czy jesteście karany?
– Nié, karowóny jô nie béł, jô le miôł taczi pòdarti miechùlc.
– Czy mieliście już jaką karę?
– Ale në kò doch nié, jô le miôł taczi òbszôtorzony miech.
Losos:
– Gùsce, nie pleszcz tak bëleco a nie gniecë jak w gnoju: bél të ju za las sztrôfòwôny?
– Zycher jô ju béł za las sztrôfòwóny dwa razë.
– Przyznajecie się do złodziejstwa?
– Ale tu doch niżódné sã nie dzało, jô le tim swòjim czwiorgù próscóm sztrëjã halôł, zó to jô doch płôcóm pòdatczi.
Sądowi (dërno):
– Kiedy rozumnie nie chcecie mówić, dam Was odprowadzić!
– Rozëmã, panie pón, jó nie môwióm, jô gãbã do tegò brëkùjã, panie pón, tak dobri a dajce mie òdprowadzëc, cëż mòje czwioro prósc sã zacznie, jô nie przëszedł dobrowòlnie, le ãmpcdiner przemòcą z tëłu mie zgwôłcôł.
– Czy pozwany zwariował?
– Doch nié, panie pón, jô jem zwóny Augùst Szlôga a nie mieszkóm we Wejrowie, jô mieszkóm ù Kùrpa w Kôrczowiszczu.
– W jakiej intencji napadliście na leśniczego?
– W dobri jińtencëji: wszëtkò do wëższi érë bòsczi! Jiną jô nie znóm!
– Czy uczyniliście to w dobrej wierze?
– Jô wierã jo, w rzëmskò-katolëcczi, to doch je dobrô?
– W jakiej opini to się stało?
– Przë lupinach to sã nie stało, przë radeli, midzë żëtã a jôrką.
– Czy mieliście na niego jaki pik?
– Jô ju czëjã, panie pón, że pón w òlszebastra nie graje, co më wiedno szpelëjemë. Pik w òlszebastrze sã wiele nie przëdô, nôlepszé są te żôłądze, jaczi pik nie je pòmògłi. A tej, jô bë doch z taczim strôdnym słëżalcã nie grôł kôrtë, jô doch jem fejn mòch.
– Więc z jakiej przyczyny?
– Jô sã do niwińca nie przëczënił, to jiny benglowie zbrątwilë!
– Teraz ostatnie pytanie: przyznajecie się do winy?
– Do wina jô bë sã nie przëznôł, to je za drodżé, jô móm biédã ze zapłacenim, czej jô do ladżi kòrnusu sã przëznajã.
Losos:
– Miôł të jaką rachã na fersztã, że të mù tak jednã wgrzôł?
– E dze, jô le mù dôł zmëslëc, że òn tak niesromòtnie Panu Bògù dzéń krôdł a z klupą pòd remieniã pò lese chòdzył, a nie numrowôł, wògle, jô gò le sznëpeldukã pòsmùknął a côrnął.
– Dobré pòsmùknienié, czej òn sã zwrócył! Të môsz sznëpelduk?!
– To sã wié, mëslice Wë, jô jem jakô belejakô mùża, żebë jô so nos òbliznął?
– Pòkażë że ten twój niedowinny nosowi grôt, jaczim të mù bezmału wszëternôsczé zãbë wëczidł!
Szlôga sã nie rëszi.
– Cëż të tak nuzlëjesz a zwlôkôsz?
– Tu òn je? – pòkôzôł swòjã gromistą jak pół brota chleba pisc.
Lesny jak swiôdk wërzekł jak ù górë napisóné: na òstatkù wësliznãło mie sã: të głupô òwca!
Losos:
– Ferszta ce wërąpił, czuł të sã òbrażony?
Szlôga:
– To òn rzekł, ale to doch ti òwcy nic nie zaszkòdzëło.
Losos:
– To pewno nié, ale to twòji zasze dô czësto jiny klónk.
Driega:
– Tie tã sprawã czësto na twòje diebré endrëjë!
Sąd przëznôł mù òkòlëcznoscë łagòdzącé. Òn dostôł 4 niedzele a jeden dzéń kùkërejczi.
To mù nie chcało nijak w tã klatatą baniã: Jô doch ni miôł niżódną karã, to ten diôbli pik mie zarznął, jô bë miôł zycher dobëté, czejbë jô żołądz ùskùblôł. Tak jô ùszczipnął gromisti pik a miôł mòrowisti pech.

Żelezôcë a ksãżëc

1. Żelezôcë mieszkalë w Sparzëszczach a òkòlëcë. Jeden z nich – a béł to dëcht richtich szachlôrsz, szalbiwerz a szałwija – prowadzył krowã na jôrmark we Wejrowie ò wieczór przed targã. Jak òn do Stobòru doszedł chcało ti krowie sã pic a òn jã zaprowadzył do strëdżi do napòjeniô. Wtim dozdrzôł sã, że w wòdze ksãżëc sã szpéglowôł. – Ah, tu jeszëft! Terô jô dichtich pieniądze nabierzã! Òn zaprowadzył kruszkã dëcht tam, dze òbrôz ksãżëca w wòdze sã swiécył. Òna mia ksãżëca pôłknąc. Krowa piła – corôz to grëbszô – dorazu cemnô grëbô chmùra ksãżëc przëkrëła a òbrôz w wòdze zdżinął. Mëslôł òn, że krowa mia ksãżëc pôłkłé. – Dobëté, ksãżëc je w krowim brzëchù. Lëdze mdą mùszelë ksãżëc òde mie za grëbé dëtczi kùpic. Jô sã w letczi spòsób zgroszã a zbògacã. Òn tu chùtkò krowã dodóm! Pò drodze ju te wszëtczé bògactwa a kòsztownoscë w swòjim dëchù widzôł a sã krëjómkò ùcesził. Doma òn krowã zamkł mòcno w cemny chléw, czejbë ji sã òdrzucëło a òna bë zaczã przegrëzac, ksãżëc bë w chléwie òstôł. Ale nic z tegò sã nie stało. Tedë òn wëjął nóż a jã ùrznął, rozpórł ji òstróżno brzëch a chcôł ksãżëc wëjąc a zaniesc w jizbę, ale ni mógł gò nigdze nalezc, chòc òn brzëch a flaczi a wnãtrznoscë òbrócył a przeszukôł. Òn zaczął szëkac pò całi krowie: w gardle, we wątrobie, w płëcy, ale nigdze nic nie bëło, pòniszcził całą krowã, co nie bëło, to nie bëło ksążëc béł ùcekłi a to gwësno przez rësënã w dwiérzach. Jak òn pò dłudżim szukanim, folsztandich zmãczony a gòrzã zmôrtwiony, z chléwa wëszedł – jakùż jemù sã stało, ksãżëc na stôrim môlu wisôł a sã z niegò wësmiôł.
2. W Dobrim Jezorze widzôł jeden Żelezôk ò wieczór ksãżëc w wòdze blëzo strądu. Chùtkò òn do wsë biegôł a sąsadóm zameldowôł, że dzys òni bë mòglë letczim spòsobã ksãżëc wëłowic, bò leżi w wòdze dëcht kòle brzegù. Òn sobie wëszukôł jadro a wiôlgô lëczba lëdzy pòszła za nim a z rozdzartëmi òczami sã przëzéralë, jak òn bë ksãżëc wëłowił a ùchwôcył. – Tatkù, zdrzëce le, Wë gò ju môce! – wrzeszczôł jegò synalk. Ale jak ten stôri gò chcôł na strąd wëcygnąc, niegòdzëwi ksãżëc wiedno przez òka jadra wëskòkł a za chwilkã z jezora zdżinął.
3. W Stegnisczach chcelë mòji waspanowie ksãżëc w swinim chléwie zwądzëc, na chtërnégò dwiérze òn swiécył, a dlô swòji pòtrzebë zatrzëmac. Ale na wiôlgą jich zgrëzotã nie przëdało jima sã tak chùtkò chléwòwé dwiérze zamknąc, żebë gò złapalë, wiedno òn béł chùtcejszi. Wiedno òn wëskòkł a przë tim jich jesz grëbò rozgòrził, bò czej òni przez drëdżé dwiérze w chléw wlezlë, dze òni gò mëslelë zaszparowóné miec, òn tam nie béł, a czej òni te pierszé dwiérze òtemklë, tej ùleszpédżel béł zôs w chléwie, ale ùchwacëc òn sã dali nie dôł.
4. We Wãgléwcu chcelë Żelôzecë ksãżëc drągã z nieba zepchnąc. Wëszukalë nôdłëgszą chòjinkã, òpùcowalë jã a nią za ksãżëcã szturalë, jak czej jabka chce z drzewa zepchnąc. Ale drąg béł wiele za krótczi a òni ni mòglë ksãżëc dosëgnąc. Tedë rzekł jaczi przechòdzący: – Wëcygnijta le ten drąg, wëcygnijta gò, òn mùszi bëc wëcygniony. Dwaji nômòcniészi drągale z nich ùchwôcëlë ten drąg, kòżdi na swòjim kùńcu a zaczãlë cëgnąc jile mòcë dostawic mòglë, mòrdowalë sã do zmòklëznë, jaż na òstatkù mòcniészi słabszégò ò zemiã rżnął a sóm z drągã ùcekł. – Jidze! jidze! – krzikalë, òn sëpôł dali a dali drogą, bò béł ùdbaniô, że drąg sã wëcëgôł, mòże jesz dzys dzéń z nim biegô, bò ksãżëc jesz dzys dnia pòd niebã wisy, drąg gwësno jesz terô nie je dosc dłudżi.