Kaszëbi do Pòlôchów

Tadżi: ,

Niech mdze pòchwolony Jezus Christus.
To je naszé chrzescyjańsczé pòzdrowienié, czej më sã ze sobą zéńdzemë, czë to katolëcë czë lëtrze, czë to z Pòmòrsczi téż z Zachòdnëch Prës. Temi słowami më sã z wami, kòchani bracô Pòlôsze, witómë. A tak zacząwszë jak młodszi brat do starszéhò. A wiãc słëchôjce.
Wë jesce gwesno na nas përznã złi, że më sã nie jãlë do czëtaniô pòlsczich pism, a jesz mni do tehô pòlsczéhô bractwa, co to Ligą (Pòlską) zowią, bierzemë. Ale wcale ta rzecz sã tak ni mô. Më prôwdzëwi Kaszëbi nie rozmiejemë dobrze pò pòlsku; a wiãc më sã mùszimë przód waszi pëszny mòwë naùczëc. Ale co to za cãżkô rzecz, czej ni ma kòhù, co bë nas naùczëł. Ksäżô naszi są Miemcë, szkólny zôs mają strach przed przełożonemi. A wiãc më tak gôdómë, jak naszi przodkòwie gôdalë, to je pò kaszëbskù. Ale wë, bracô Pòlôsze, ni mùszice mëslëc, że më – wëjąwszë niechtërëch smitonków – sã ti naszi mòwë wstëdzymë. Òj brón Bòże! Czejbë te chto chcôl dzeje naszëch przodków spisac, jak òni z dôwnemi Prësôkami, Dunczekami, Szwedami, Miemcami wòjowalë tej bë to bëła decht pësznô ksążka; abò jaczi to bë béł pëszny krajòbrôzk naszi całi niegdësz zemi òd Wisłë do Òdrë a òd mòrza jaż pò Notecã ë Wartã.
Më baro rôd widzymë biôłéhò grifa, herb nasz kaszëbsczi, przë biôłim òrzle pòlsczim na Wësoczi Brómie gduńsczi; rôd òdwiedzómë grobë naszëch dôwnëch ksążãt w Òléwie, dze sobie przë òbrazach Subisława ò zaprowadzeniu wiarë chrzescyjańsczi do naszé zemie, Sambòra ë Mszczugów ò jich pòbòżnoscë ë zakłôdaniu kòscołów, Swiãtepełka ò wòjnach z Krziżôkami ë jinszemi narodami pòwiôdómë. Ach, przë wërzeczeniu nazwiska Krziżôków wszëtcë sã wzdrigómë, bò nóm na mësl przëchòdzy, jak òni naszëch pradzadów pòdczas tôrgù we Gduńsku przez pòdstap wërznëlë, nasz krôj zagrabilë, a pòtemù jak z białkami pòstãpòwalë. Ale zarôz nóm sã lżi na sercu zrobi, czej na drëgą stronã wieldżéhò wôłtôrza wezdrzimë, dze òbrazë królów polsczich na scanie wiszącé przëpòminaja, jak naszi przodkòwie z Pòlôchami sã pòłączëlë ë jich królów za swòjich panów czëlë ksążãt chãtnie wzãlë. Tej szła òswiata do zemie kaszëbsczi, bò przëszlë z Pòlsczi dobri ksãżô, tak swiecczi jak zakònnicë, co w mòwie rozëmny wiarã Christusową òbjasnialë, ksążczi do nabòżeństwa, co to jesz pò dzys dzéń w nich sã mòdlimë, pisalë abò skądinąd sprowadzalë; szkòłë zaklôdalë, dze pò pòlsku ùczëlë. I z tëch szkół wëchòdzëlë ksãżô, sãdzowie, szkólny. A wiãc tej znalë wszëtcë ùrzãdnicë mòwã kaszëbską, bò czej Pòlôch le rok je midzë nami, to ju nas decht dobrze rozmieje. Pòtemu ju nie bëło na naszi zemi taczéhò nabożeństwa, bò za rzãdë prësczéhò zaczãlë w szkòłach le pò miemieckù ùczëc; a z miemiecczich szkół ni mògą dlô nas dobri ksãżô wëchòdzëc, bò nie ùmieją naszi mòwë.
A wiãc stôrą drogą szło to letkò do jednoscë z Pòlôchami, rodzonemi bratami, w żëłach chtërëch tak dobrze słowiańskô krew płënie, jak w naszëch. Terôz jidze to bardzo cãżkò, bò nóm prôwdzëwim Kaszëbóm nie pòmògą dobrze w òswiece ani ksãżô, ani szkólny, ani nawet szlachta – rozmieje sã, że jak wszãdze, tak ë tu są niechtëré chwalebné wëjątczi – ale më jednak mómë w Bògù nadzejã, że më z czasã naszã mòwã wëkształcymë. Co daj wnet Bòże. Amen.
Pisôł jem dnia 20-hò gromnicznika 1850 r. w Prësach zachòdnëch nad grańcą pòmòrską niedalek mòrza.