Rozmòwa Pòlôcha z Kaszëbą

Tadżi: ,

napisónô przez
s.p. Ksãdza Szmùka z Pùcka,
a do drëkù pòdónô
przez
Sëna Wòjkwòjca ze Sławòszëna

Rokù Pansczégò 1850

Drëdżé wëdanié
z Krôjòbrazã Zemi Kaszëbsczi

W Swiecu nad Wisłą
u czarnoksãżnika J. Hauffa

1865



Dobri żôrt
Tinfa wôrt.

Przësłowié kaszëbsczé

Wòjas, jak zdechł,

Pôlcami rëchôł,
Bò béł grôcz.

Z lefòrczi rëbacczi.


Rozmowa Polaka Z Kaszubą.

Pòlôch: Skąd ty jesteś, chłopie?
Kaszëba: Jô jem z Kaszëb, Panie!
P.: Co to są te Kaszuby?
K.: Panie, to je krôj òd Bòga z dôwna òbiecóny, krôj swiãti,
w chtërnym mlékò ë miód płënie; a lëdze, co w tim kraju mieszkają
nazywają sã lëdzama wëbrónëma, pòchòdzącëma òd Jizraela dôwnégò.
P.: Ja słyszałem o wielorakich Kaszubach.
K.: Jo, panie. Ë mój òjc, co béł bògati, bò miôł szterë wòłë
ë szterë kònie, ë mieszkôł wiele lat w jedny wsë kaszëbsczi,
dze béł przësążnym, narachòwôł dwòjaczich: jedny są grëbi,
a drëdżi są Fejn-Kaszëbi. Grëbi są ti, co ni mają swòjich
przëwilejów, ani taczich łask òd Pana Bòga, jaczé mają Fejn-Kaszëbi,
chtërzi przez swòjé mãstwò, – co je napisóné w ksãdze Chronikorum
Kaszëbsczi, tomie II, zeszice 30, na stronie 179, – a to w
te słowa: Nóm jich kôże bic, a wszëtczich ùbijemë – wieczny
sobie zaszczit ù całégò swiata zrobilë. Stąd pòwstało miono
nasze Każebi czëlë Kaszëbi. Ë wies, niedalek bòjowiszcza leżącô
Sławòszëno, mô pò wieczné czasë naszą sławã głosëc ë sławą
słënąc. A nasz ksąże Swiãtopôłk, co pòtemù tak wòjowôł, jakbë
całi swiat chcôł pòłknąc, zó to nóm nadôł różné diplóma, chtëre
jesz po dzysdzéń leżą na rôtëszu pùcczim, jakò w stołecznym
miesce zemi kaszëbsczi.

Pò drëdzé mómë më nó sa zlóné wszëtczé te łasczi, chtërë mielë
ny dôwny naszi przodkòwie: Abraham, Jizak, Jakób, Mòjżesz
ë jinni.
P.: Mój bracie! Jak widzę, to ty niby coś do prawdy mówisz
i fundamentalnie wywodzisz. Ale nie mógłbyś mi granic waszej
ziemi opisać?
K.: Panie, grańce kaszëbsczé są w mòji głowie tak mòcno wëznaczoné,
że jich nigdë zabëc ni mògã; ë tak kòżdé dzeckò co sã dzys
na swiat rodzy, ju witro je pôlcem ùkazëje. Grańce kaszëbsczé
jidą pòcząwszë òd Gduńska, starożëtnégò Gaza, górą Libańską,
a pò naszémù górami Kòlibsczimi, bò më barzo rôd kò dodajemë,
przë môłim mòrzé Genezarecczim przë wiôldzim mòrzé Strzódzemnym,
pò łacënie mare mediterraneum zwónym, co leżi midzë zemiami
Prëską, Rëską, Szwédzką, Duńską ë Pòmòrską, jaż do Uscô Słëpsczégò
a dali rzéką, do niegò wpôdającą. A wrôcając pùszczą Jizraelską
pò naszémù Tuchòlską, nad grańcą Filistińską czëlë krziżacką,
bò ten nôród béł krziżem dlô Kaszëbów, przë Samariji, to je
Marienbùrgù dzysészim czëlë zemi Malbòrsczi do Gduńska.
P.: Ale, mój bracie, ja słyszałem, że Kaszubi po urodzeniu
dziewięć dni są ślepymi. Więc to musi być gruby naród, wcale
do Polaków niepodobny, i wątpię, czyli do prawdziwego człowieka.
K.: Mój Panie! Jô jem ò tim nie czël ani jem wiedzôł. Ale
dajmë, przëpùscëmë, że Kaszëbi pò ùrodzeniu dzéwińc dniów
są slepëmi, ale czej òni dzésątégò dnia przezdrzą, tej òni
téż ë przez dãbòwą deskã widzą, a zôs Pòlôszë abò Mazurë,
chòc zarôz przë ùrodzeniu przezdrzą, to jednak pòtemù przez
całé żëcé są slepëmi…
P.: Kochany bracie, ja słyszałem wiele o Kaszubach i ich kraju,
jednakowoż ich początku dowodzić nie mogę, gdyż różni różnie
o nich powiadają, i nie wiem, komu z nich mam wierzyć.

K.: Panie kòchóny! Czej jô co rzekã, to ju ùwierzë jak pismòwi,
bò Kaszëba, czej òn prôwdã gôdô, żódną miarą łgac ni móże.
Prôwda, że Kaszëbi nie gôdają ze stôrëch szpargałów, bo sã
w stôrëch papiórach, ksãgach, co bë jim wëkôzanié jich pòczątkù
służëłë, nie kòchają. Ale te, co òni mielë, mùszôł kòżdi wiarigòdny
przësãżny jednégò wëznaczonégò dnia do głównégò miasta Pùcka
przëniesc. A zebrawszë wszëtczé pisma òd Jadama jaż do òbjawieniô
swiãtégò Jana, ùłożëlë òni je w jedną ksãgã ë kôzalë ją drëkòwac
ë dalë ji nazwã “Biblëjô”. A tak wëdrëkòwawszi jedną ksążkã
z nëch stôrëch szpargałów, zalepilë òni sobie tu tëma pòdczas
ny wiôldżi zëmë, – ò chtërny jesz niejeden z nas czëł, – pòkażóné
òkna.
P.: Ale, mój bracie, jużeś też teraz skłamał, powiadając,
że Kaszubi mieli stare papiery, bo starodawni na tablicach
lub skórze pisali.
K.: Mój panie! Jô mëslã, że jô jem prôwdã pòwiedzôł, bò Kaszëba
nim sã ùrodzy, to ju mô – gòtową kòszëlã. A dze je plótnianô
kòszëla, tam mùszą bëc z czasem szôtorë, a ze szôtor robią
w Kaszëbach papiór, dlô tegò mùszôł bëc rëchli papiór jak
tôblëce. Skórã pòtrzebùją lëdze na skòrznie, do słów ë tam
dali, a tôblëce le do karczmë abò dlô dzecy do szkòłë. A jak
le jô, mój òjc, mégò òjca-òjca-òjc pamiãtac mòglë ë mòżemë,
to wiedno szôtornicë do papierni szôtorë skùpialë, ë to béł
wiôldżi hańdel w Kaszëbach. Jô pòzwôlajã nó to, że w Pòlsce
na skórach ë tôblëcach pisalë ë piszą, bò tam mielë ë mają
wiele bëdła ë drzewa, a przez to wiele skór ë tôblëc. Ale
ù nas je wiele lnë ë szôtor, a stąd ë wiele papiórë.
P.: Mój bracie! Jak ja słyszę to ty Kaszubów wystawiasz na
wielkich ludzi; albowiem, kiedy oni Bibliją wydali, to musieli
albo apostołami albo coś nad apostoły być. Zaczym i to, co
w niej czytamy, musiało się nie w Palestynie, ale w Kaszubach
stać.
K.: Mój panie! Jô jem sã ùczëł w dosc wësoczi szkòle ë miôł
jem szkólnégò, co liczëł przez sétmedzesąt lat ë wiele mógł
pamiãtac; a ten mie pòwiôdôł, że pò łacënie Palestyna zowie
sã pò naszémù Kaszëbë.
P.: Ej, mój bracie, twoje Kaszuby są Palestyną!? Pokaż mi
też jedną wioskę podobną do palestyńskich a zaraz ci uwierzę!

K.: Ho, ho, mój panie, kò nié jedna wies, ale jô wóm pòkôzôł
ë pòkôżã, miasta, miasteczka, mòrza, jezora, górë, rzéczi,
pùszcze ë całé kraje, zgòła wszëtkò, co czej ùczëjece – chòbabë
jesce nieżëwi bëłë – mùszice sã Pòlôcha wëprzësyc, a òstac
Fejn-Kaszëbą.
P.: Mój bracie, powiedz mi też, gdzie był raj? Boć pewno w
Palestynie!
K.: Mój panie! Rôj béł ë je w Kaszëbach, tam dze sã sztërë
rzéczi schòdzą. Ale szkòda, że do niegò terôz ni mòżemë ani
dóńc ani dopłënąc, tak włôsnie, jak Wpón do swòjégò raju ni
mòżesz. A czejbë jes tã prôcã pòdjął, to jô le gwësno rzec
mògã, żebë jes do naszi zemi zaszedł, skąd bë jes pòtémù nie
widzôł, dze sã ùdac, bò do raju je ju terôz cãżkò trafic,
chòbabë do Kaszëb sã chcało.
P.: Mój kochany Kaszubo! Powiedz mi też, gdzie na waszej ziemi
są owe puszcze, przez które Izraelici przechodzili i w której
się 40 lat bawili.
K.: Tak, mój panie, mòji przodkòwie bëlë na pùszczi, chtërô
sã naziwô Charavia pò łacënie, a terôz ją Kaszëbi zowią, w
różnëch miejscach różnie, ale główną czãsc jednak përzinkã
z łacyńska Karwią, czëlë Karwiéńsczim Błotem. Tu òni łazëlë
przez szterdzescë lat.
P.: Ej, mój bracie, ja wiem, że to błoto jest małe. Może tylko
ma cztery mile długości i pół mili szerokości.

K.: Mój kòchany panie! Ta pùszcza zaczinô sã òd czerwiónégò
mòrza, co sã naziwô pò łacënie mare recens, a pò naszemù zatoką
Frigską, a to dlô tegò, że tu nad tą wodą bôła Frygijô, prowincyjô
Perzyji czëlë zemi Prësczi, ë cygnie sã wnet piôsczëstëmi
brzegama, wnet urodzejnëma kãpama, wnet trôwnëma abò torfòwëma
blotama przë môłim morzu Genezarecczim ë wiôldżim mòrzu Bałtëcczim
jaż do jezora Żarnowsczégò, lacus Piasnensis. Do Môłégò mòrza
wpôdô rzéka Jordan, co sã pò naszémù Płutnicą zowie. A to
dlô tegò, że tu lud pògansczi ë żëdowsczi òstôł òd grzéchów
òpłukôny. Òj, czejbë le Wpón naszą stôrą mapã czëlë landkôrtã,
na chtërny krôjòbrôz całi naszi zemi sã znajdëje, widzôł.
Jak òni to szlë przez pùszczã, czej na ni jesz wiôldżé lasë
ë wòdë bëłë, to bë Wpón sã niepòmału zdzëwiôł: bò òni to tu,
to tam, to donąd, to nazôd, jak reczi łazëlë. Kò tej jesz
żódny drodżi ani rôz stegnë pòdcëwi tam nie bëło. Dlô tegò
ni mòżemë sã dzëwic, że to tak długò dérowalo. Bò òni téż
czasã ë dobrze sã na ni mielë, czej jim le głód nie dokùczôl.
Wiele miejsc, przez chtërne òni przechòdzëlë, jesz pò dzysdzén
òd jich szczescô swòje miona mają. Tak w Òliwie pòsôdalë òni
jesz òliwã, w Kòlibkach bëlë òni ju tak zmãczony, że sã le
kòlibalë ë mùszelë sã na pòsyłk do Copòtë copnąc. W Grabówce
narznãlë òni sobie grabòwëch czijów ë palëc, ale mimò tegò
w Chilonii ju wiele z nich sã le tak chilëło, a przë Cësowi,
mùszôł jeden drëdżégò dali cësnąc. Pòtemù przëszlë òni do
błota Zamòstnégò, dze sã mielë dróbkã lepi, bò tu natrafilë
wiele pasturzi, co dobëtk paslë, ë ni mògąc naszim przódkóm
stawic òpòrë, jich dobrze pòczestowalë ë jim mòst przez rzékã
zbùdowalë abë sã tëch nieproszonëch gòscy jak nôrëchli ze
swi wòdë pòzbëc. Stąd pòwzã wies Mòstë ë to całé błoto swòjé
miono. Dali szlë òni przez kãpã Pùcką ë Swôrzewską do błota
Karwiéńsczégò. Na òstatkù trafilë òni do Jerychò, pò naszémù
Cechòcëna, a to dlô tegò je tak przezwalë, bò tu sã barzo
ceszëlë. Ùceszony nie dalë òni sobie czasë, abë przez rzékã
kù Jerozolëmie mòst wëstawilë, le rëdalë, skąd rzéka ë wies
Reda swòjé miono wzãlë. A że corôz barżi miejsce płaczë smiéch
zajmòwôł, pokazëje wies Smiechòwa. Jesz jô Wpanë wicy pòwiém.
Czej Mòjżesz wësłôł orãdowników, co bë sã wëwiadowalë ò zemi
òbiecóny, tej jich zdradzëlë. Na tã to pamiątkã ùzdrzisz Wpón
pôrã chôt, przë ti pùszczi wëstawionëch, co sã nazéwają Zdradą.
Mégò òjca òjc mie pòwiôdôł, że jegò òjc mù pòwiôdôł, że jego
òjc jesz pamiãtôł jeden wądół Jizraelsczi niedalek tëch zabùdowań.
Abë ta pamiątka nigdë nie wëgasła, wëstawiono tu chałëpa,
chtërô po dzysdzéń òd wszëtczich jinszëch chëczy stoji òddalonô,
bò w ni mieszkaja lëdze, co le nieba szëkają.
P.: Powiedz mie też na której górze jest u was Mojżesz pochowany?
K.: Panie! Ù nas je pò górach wiele grobów jizraelscziëch,
midzë chtërnyma mòże téż je grób Mòjżesza. Jeżlë Wpón wiész
na chtërny górze w Palestënie Mòjżesz leżi, to mie ùkażë,
a jô téż pòkôżã na chtëri ù nas. Ale naszi przódkòwie nóm
to do wiadomòscë pòdalë, że sami nie wiedzelë, dze jegò aniołowie
zanieslë.
P.: A słuchajże, mój kochany, gdzie się też Chrystus urodził?
Wszak prawda, że w Betlejem?
K.: Prôwda, panie, w Betlejem hebrajsczim, a kaszëbsczim Bëtowie.
Bò Betlejem nazéwô sã pò naszémù, jak më wiérnie przekłôdómë,
Bëtowò. A tam Òn sã ùrodzëł.
P.: A Piotr, apostoł, skąd był rodem?

K.: Òd mòrza z Krëszwicë, chtëra to wies rëbackô jesz pò dzysdzén
sã tim chełpi.
P.: A Paweł skąd?
K.: Z Bólszewa, bò tam bëła téj bóżnica żëdowskô, a òn béł
jich nôwëższim szkólnym.
P.: Mój kochany, pamiętam, żeś tak bardzo zachwalił stołeczne
miasto Kaszub. Powiedz mi też, skąd ma swe sławne imię?
K.: Ho, mój panie, ò tim bë trzeba wiele gadac, ale jô le
krótkò pòwiém. Czej Pioter łòwił rëbë na mòrzu, tej przeszedł
Christus ë rzekł do niegò: “Piotrze, puc za mna, ë to do trzecy
razë pòwtórzël. A stąd to miasto dostało miono Puck, chtërégò
przed tim ni mialo. A pò niechtërim czase, jak ju bëlo znacznym
miastem, bëła w nim akcyza czëlë czło, przë chtërim sedzôł
Mateusz, ewangielista, człowiek dosc pismienny, co jego sobie
Krystus za ucznia przëbrôl, jak mómë w naszim stôrim òpisaniu.
A ze to czło czëlë col sa głównie przë bramie ku pôłniowi
odbiérało, dosta stąd jedna wies, blëżi leżącô, miono Celbowò.
P.: Prawda, że sławne są Kaszuby, kiedy apostołów wydały!

K.: O, jo, panie!. Nie tëlkò wse ë miasta, ale nawet pustkòwiô
nóm niejednégò apòstola wëdałë. Mój panie, czasë dobré odmieniają
sa czãsto w zlé. A jednak ë bëłë ë są lëdze, co dobré czasë
pamiatają – tak ë miasta zamieniają sa nierôz na wse. Jak
stôri lëdze pòwiôdaja, bëło przed tim u nas wiele miast, co
terôz są wsama, bo dze przed tim stojôł koscół, tam terôz
stoją kòszarë, a dze przed tim béł jaczi pałac abò dwór, tam
terôz je chałupka ògrodniczô. Tak pòd mégò òjca chëczami bëłë
ë są sklepë ë kòrëtôrze, co prowadzą, wié Bóg dze. Z ti przëczënë
mùszôł tu przed wiele lati bëc jaczi wspaniałi zómk. Ale chòc
sã miasteczka ë miasta we wsë òdmieniają, to jednak swégò
miona nigdë nie tracą. Tak jô bë mógł Wpanë wiele miast pòkazac,
co terôz są wsami, a jednak mają nazwistka miast nëch dôwnëch.
Ale ò tim ju gwësno je dosc!
P.: Mój bracie, powiedz mi też, gdzie jest ta puszcza, w której
zotawał Chrystus?
K.: Mój panie! Jô sã dôlebóg na mapach czëlë krôjòbrazach
nie znajã. Ale gwësno mdze Wpón lepi wiedzôł, dze są pùszcze
Wałdowsczé, a tam Christus òstôwôł.
P.: A więcej miast już nie masz?
K.: Pón gwësno nierôz z ewanielijë czëł, że ùmarłégò nieslë
z Naim, chtërégò Christus wskrzesëł. A to miasteczkò je, terôz
chòc le wsą, ù nas ë nazéwô sã pò naszémù Nanc. Blëżi mòrza
je Genezaret, co pò naszémù nazéwô sã Gniéżdżewò. Kò jednak
mùszôł Genezaret bëc blëżi mòrza, bò mómë w pismie, że Christus
chòdzył przëz Mòrze Genezarecczé. Dlô tegò Wpón jesz pò dzys
dzéń niedalek naszégò Gniéżdżewa widzysz mòrze, zazwëczôj
Môłim zwóné. Wiész téż Wpón dobrze, że w nowi Jerozolëmie
je Christus ùmãczony. Ta Jerozolëma je ù nas, w naszëch Kaszëbach
ë nazéwô sã terôz Wejheropòlis, Wejherowò abò Nowé Miasto.
Jeżlë sã Wpón chcesz ò prôwdze przekònac, to tej le tam jidze,
a ùzdrzisz nã słôwną brómã, ògród Jecemańsczi czëlë Ògrójc,
rzékã Cedron, dom Annasza ë Kajfasza, nã smrodlëwą piwnicã
Piłôta ë Heroda pałace, nen słôwny rôtësz, także drogã chtërną
Christus z krzyżã szedł na Górã Kalwarijską, dze jegò ùkrziżowalë,
ë grób, w chtëri jegò złożëlë. – Czej bë jes Wpón do tegò
miasta przëszedł, to bë chòc nômiészé dzeckò, co le dobrze
pò górach łażëc ùmieje, Wóm to wszëtkò pòkazało. Jednak mie
terô Wpón ùwierzisz?
P.: A Rzym jest daleko od was?

K.: Ale dosc dalek, bò Rzim nazywô sã pò naszémù Piotrowò
czëlë Piotrogarda (Petersburg) pò Piotrze. Abò jak niejedny
z Rëmië chcą, Rëmiô, co leżi niedalek òd traktë ze Gduńska
do Jerozolimë.
P.: A Kartagina, gdzie też jest?
K.: Kartagina nazéwô sã pò naszémù Kòpenhôga, miasto jesz
pò dzysdzén wiôldżi handel prowadzącé. Niechtërzi mieszkańcë
Kôrtoszëna, ùwôżają Kôrtoszëno za Kartaginã, co leżi niedalek
Żarnówca, blëżi gór kôrlëkòwsczich. W ten sóm spòsób mëszlą
Swôrzewianie, że dôwnô Samarijô je Swôrzewã. Ale wiémë, pòjedinczi
lëdze mògą sã barzo letkò milëc.
Jesz jedną rzecz jô Wpanë pòwiém. Kò doch Wpón ùmieje pò łacënie.
Je ù nas niedalek Jerozolëmë czëlë Nowégò Miasta no miejsce,
ò chtërym mómë: “Stetit Jesus in loco campestri”. To miejsce
nazéwô sã terôz Kąpino: ë jesz dzysdzéń kòżdi przechòdzący
tam wstąpi, abò dlô ùgaszeniô pragniączczi, abò na noclég,
abò téż na jaką rozriwkã. Na tim môlu ë Jezës, jak szedł do
Jerozolëmë ze Sławòszëna przez Bòżą Stopkã, chtërą midzë Mechòwą
a Piôsznicą w kamieniu wëcësnioną widzymë, stanął.
A terôz, Mòscë Dobrodzeju, jô téż sã zapitajã. Pòwiédz mie
Wpón jaką mòwą apòstołowie gôdalë, jak na nich swiãti Duch
zstąpił?
P.: Mój bracie, ja myślę, że różnymi językami, bo tak mamy
z dawnych wieści.

K.: Włôsnie tak! Bo to je mòwa! Żebë jes ją Wpón znôł, to
zarzékają sã, żebë jes béł apòstołem, bò w ti jedny mòwie
zawiérają sã wszëtczé jinné, tam je pòlskô, serbskô, anielskô,
czeskô, rëskô, prëskô, lëtewskô, niemieckô, szwédzkô, dunskô,
francëskô, łacynskô, greckô, hebrajskô – jednym słowem, wszëtczé
mòwë. A z tëch zrobił Pón Bóg jedną gôdkã ë nazwôł ją kaszëbską.
Ale ùżëcził ją le tim, co są ti gòdnoscë wôrt.
P.: Mój bracie, mów mi przynajmniej kilka słów czysto kaszubskich.
K.: Ne kò pój le Wasc sa, a mdzema doch drobkã kôrbała.
P.: Mój bracie, tego ja nie rozumiem.
K.: Kò terôz Wpón widzysz, jakô to snôżô mòwa, jaczé to pëszné,
wëbòrné słowa. Co bë jes Wpón dôł, żebë jes ją ùmiôł?
P.: A co by trzeba uczynić, żeby się tego języka nauczyć?

K.: Òstac Fein-Kaszëbą!
P.: Ale jakżeby to trzeba zrobić?
K.: Kò to bë nôlepi tak szło: Wpón pùdze ze mną do stołecznégò
miasta Pùcka; a jô tam za Wpanem wniosã jinstancyjã, abë Wpana
przëjãlë.
P.: A któż to przyjmuje?
K.: Nôwëższô rada kaszëbskô, co sã na rôtësz co tidzéń schòdzy
w staroswiecczim ùbiorze. Ją mùsisz Wpón ò przëjãcé do tak
znacznégò òbëwatelstwa prosëc. Pòtemù kôżą ti przełożony Kaszëb
wiôlgą ksãgã kaszëbską przëniesc ë pana miono ë przezwistkò
zapisac. A te dadzą trąbic ë strzelac na wiwat. Na òstatkù
pòprowadzą òni Wpana do wãgòrza, co leżi na łińcuchù ùrzeszony
ë codzéń dwa kòrce słodë pòżérô ë beczkã piwa wëpijô. Jak
to wszëtkò sã òdprawi, te mdzesz Wpón Fein-Kaszëbą.
P.: A trzeba od tego płacić?

K.: Rada nôwëższô nick nie bierze. Ale òd wòlë kòżdégò zależi,
czë chce òn co na ùtrzëmanié wôgòrza dac, a przëwileje gwësno
rëchli òdbierze.
P.: A moje dzieci będą także Kaszubami?
K.: A kò wéj! Kò czej më Wpana nobilëjemë, to przez to samò
ë dzecë sã nobilëją.
P.: Jakże, mój kochany, będzie z językiem?
K.: Mùsysz sobie, Wpón, trzëmac kaszëbsczégò szkólnégò, a
òn Wpana wnet przekabacy.
P.: Ale, mój kochany, nie miałbym jakiej nagany w Polsce za
to, żem Kaszubą został?

K.: Broń Bòże, kò to je jak nôwikszi zaszczët, chtëri sobie
ju dôwno Pòlôszë żëczëlë, ale jim naszi przodkòwie wiôldżé
trudnoscë robilë, òsoblëwie Sobiesław, Mszczugòwie ë Swiãtopôłk.
A pòtem Krzëżôcë, zmiarzłô żnija przez nich samëch wëgrzónô,
a na òstatkù jinszi Niemcowie. Mimò tegò sa u nas jesz wiedno
Pòlôszë. A zôs w Pòlsce wiele taczich Wpón nalézesz, co maja
swój indygenat z Kaszëb, ë tëch jak nôrëchli na wiôldżich
panów szëkùją ë jim gwiôzdë dają.
P.: Co? To i Kaszubi mogą gwiazdy nosić?
K.: Kò gwësno, bò to je włôsnie nasz herb. Më wszëtcë mieszkómë
abò pòd cemną gwiôzdą abo pòd jasnym ksãżëcem.
P.: Miasto stołeczne, co ma za herb?
K.: Òno mô lwa ë łososa, co òznôczô mòc na lądze ë na mòrzu.
P.: Ale, ale, mój bracie, jeszcze jedno powinienem wiedzieć.
Gdyby mnie kto zapytał: Kto zrodził pierwszego Kaszubę? Bo
bywa, że ten zrodził owego, a ów zrodził onego. Ale kto zrodził
Kaszubę? Może by mi kto powiedział, że diabeł. Dopiero bym
miał się do wykręcania. A co jeszcze gorsze, gdyby mi dokładnie
to dowiódł, to bym się nie mało zawstydził, żem się dał Kaszubie
oszukać.

K.: Mój kòchany panie, mùszi ten reno wstac ë pòzdze jic spac,
chto chce Kaszëbã òszëkac. Ale zó to téż mô Kaszëba w swòji
nôtërze to dobré, że nigdë nie òszëkùje, le prôwdą ë Bògã
jidze. Jeżlë chto Wpanë pòwié, że czôrt przeklãti Kaszëbã
zrodzył, to wierzë mie Wpón, jak jem pòdcëwi Kaszëba, że ten
z diôbłã gôdô. To je prôwda, że czôrt przeklãti nie żëczi
człowiekòwi szczescô, ë dlô tegò jemù sã dëcht wiedno przecywiô,
òsoblëwie dobrémù Kaszëbie. Krótkò ë wãzłowato tacziémù bluzniercë
te rzeczë, że pòczątk Kaszëbów je ten: Jich òjcami są sënowie
Bòsci a jich matkami – córczi lëdzczé. Czôrt nie je sënã Bòsczim
ani pëszną córką lëdzką. Tim sposobã Kaszëbi ani òd diôbła
ani jegò macochë nie pòchòdzą, le òd Bòga.
P.: Ale to jakże to Bóg Kaszubę zrodził?
K.: Oto tak, jak Abraham Jizaka, a Jizak Jakùba ë jinëch.
P.: Byli ci także Kaszubami?
K.: Abò jinaczi?! A jesz jedny z nôstarszëch, jak jem ju pòwiedzôł.
P.: Czy oni także na ratuszu w puckim swe dyplomy odebrali?

K.: Nié, òni diplomów nie òtrzimali, bò sã w tim kraju rodzëlë.
P.: Ale, mój bracie, ja słyszałem przeciwnie, że Kaszubi mieli
ukrzyżować Chrystusa i że oni właśnie byli ci, którzy Mu tak
zelżywą śmierć zadali. Prawda to?
K.: Mój panie! Żebë Jegò złi człowiek nie béł wëdôł, to bë
Jegò złi lëdze nie bëlë mãczëlë ë nie ùkrziżowalë. Ë béł bë
Òn tëch rąk ùszedł. Ale to sã rzecze: dostac sã le w mrowiscze,
a wnet fùl mrówk. Prôwda, że to bëlë Kaszëbi, ale grëbi, co
ni mają òswieceniô, co żëją bez przëwilejów.
P.: A gdzie się Judasz narodził?
K.: Kò jo, ale w grëbëch, włôsnie w jich głównym miesce Kòscérzënie.
P.: To pewnie stamtąd musieli być i krzyżownicy Chrystusa?

K.: Albò to nie? Wpón wiész, że Judasz, czej pòszedł do Pana
Jezusa do Ògrójca, tej ze sobą zabrôł wiôlgą grëpã lëdë, a
to tam z tëch bòrów òd Kòscérzënë ë Chònic. Jich mòże Wpón
letkò pò twôrzi ë stroju pòznac; bò ù nas ani wąsów ani dłudżich
sukien ani pasów nie noszą, ani nas tu Łëczôkami niezprzezëwają
jak jich, co przed lati łëczôkòwé chòdaczi nosëlë.
P.: Wszakże mi się zdaje, że to jest lud chrześcijański i
bardzo pobożny.
K.: Wpón prôwdã gôdôsz, bò òni we wszëtczim swégò naczelnika
Judasza nasladëją, chtëri włôsnie tak zrobił, jak Pana Jezusa
zaprzedôł. Òn òdniósł pieniądze do kòscoła ë żałowôł za grzéchë,
że zdradzëł krew niewinną. A òni zôs żałëją, że niewinnégò
ùmãczëlë. Mielë apòstołowie do czënieniô, niżlë jich nawrócëlë
a niejeden tam swòjé żëcé stracył.
P.: Ale, mój bracie, jakże ty możesz ludzi obmawiać i ich
winować, kiedy nie wiesz dokładnie o ich występku? Albo ty
wiesz na pewno, że Borowiacy ukrzyżowali Chrystusa?
K.: Mój panie, jô nigdë nie gôdajã, czej jô co dëcht gwësno
nie wiém. Ale ò czim jô jem przekònóny, to jô pòwiôdajã. Tak
jô jem rôz, bãdąc w tamtéjszëch stronach, z włôsny tamtéjszégò
szkólnégò gãbë czëł, czej òn sã w mòji przëtomnoscë zapëtôł:
“Chto ùkrziżowôł Christusa?” Jaż tu jeden z nôstôrszëch ë
nôùczeńszëch szkòlôków wstaje ë òdpòwiôdô: “Naszi przodkòwie”.
Na co szkólny òdrzekł: “Bardzo dobrze!!” Tak mie sã wëdaje,
że to mùszi bëc prôwda.
P.: A u was jak uczą? Kto ukrzyżował Chrystusa?

K.: Żëdzë, a pò żëdach ceslë. Ale żëdzë krziżowalë celastnégò,
a ceslë le drzewianégò.
P.: Mój bracie, mam ci jeszcze jedno pytanie, ale cicho do
ucha: Powiedz mi też tak szczerze z kaszubska, jak rozumiesz
– czyli wszyscy Fein-Kaszubi są poczciwi ludzie i czyli się
można na nich spuścić i ich poczciwości ufać?
K.: (pod nosem) Daj gò diôblë, jak òn mie terôz zajachôł,
co sã nie mdã mógł wëwichlac, bò doch Pòlôch schitrzôł ë mie
ùchwôcëł – ale ju mùszã, bò jidze ò mój pòdcëwi charakter.
(głosno) Nie kòżdi Fein-Kaszëba je pòdcëwi. To je òsoblëwszi
dôr òd Pana Bòga. Bò jedny Kaszëbi sã pòdcëwi z przërodzeniô,
a ti są z pòkòleniô Jafeta, jinni ùczą sã bëc pòdcëwëmi, a
ti są z pòkòleniô Sema. A jesz jinszi, prôwdã wëznac mùszã,
chòc z bòlescą serca są szelmama z nôtërë, a ti są z pokòleniô
Chama. Ë ti to włôsnie są, ò chtërëch Christus rzekł: “Niech
roscą jaż do żniwa, a pòtemù jich spôlã!” Ò, gdëbë òn jich
ju dzys spôlëł, bò nóm dobrim Kaszëbóm le wstid ë sromòtã
robią!
P.: A są też wszyscy Fein-Kaszubi wierni?
K.: (pod nosem) Wej, ju zôs knëpël w drodze, niech czart spôli!
(głośno): To prôwda, mój panie, że ti, co òd Chama pòchòdzą,
żniwią, dze nie selë, bierzą, dze nick nie pòłożëlë.
P.: Teraz mój kochany, o Kaszubach już dosyć wiem i chcę się
do jutra na tym dobrze zastanowić, co na przyszłość mi wypada
robić.

K.: Jô nó to zezwôlajã, ale na dzysészé pòżeganié: Nie bądze
Wpón taczi ë zażijma tobaczi, bò dobrô tobaczka ù pana Macka!
P.: A gdzie pan Maciek?
K.: W Lãbòrgù na rogù.
P.: Chwała Panu Bogu!