Pòwiôstka

Tadżi: ,

Pò dłudżich latach rozłączi spòtkalë sã dwaji ùczniowie – sztudencë, bãdący czejsz w związkù filomatów kaszëbsczich. Jeden z nich to syn szlachtë kaszëbsczi, Wnuk-Lipińsczi, a drëdżi téż z ti gałązczi pòchòdzący, Bòrna. Òbaji zeszlë sã przëpôdkã, to téż rozmòwa jich bëła nacéchòwónô serdeczną dôwniészą braterską przëjaznią taką, jakô midzë nima bëła z czasów łôwczi szkòlny. Pò przëwitaniu drëszë mòcno sã kùszkalë tak długò, jaż jich rzãsësti płacz rozdzelił.
– Widzysz, drëchù – gôdô szeptã Bòrna – słuńce weszło dlô naji rëchli, jak ma sã tegò spòdzéwa!
– Tak weszło – òdrzekł Wnuk – ale nié w tim blaskù, co ma so mësleła. Zdrzë le, Kaszëbi jak spalë, tak spią do dzys dnia, mòże jesz kąsk cwiardszim snã, jak dôwni. Żódnô mòc jich òbùdzëc ni mòże…
– To le nie je prôwda – zaprzécził Bòrna. – Kaszëbi corôz wëżi głowë pòdnôszają, a spik drãczący jich òd dôwnëch lat, z òczi przecérają.
– He… dzywné, w czim të to drëchù widzysz?
– Bòrna. – Ju swòje pisma mómë z „Grifã” na przódkù, chtëren nóm przënôszô prôwdzëwi skôrb mësli dlô zaspòkòjeniô dëszi.
– Tak, tak, mómë, mómë, ale jak to kaszëbsczé pismò wëzdrzi? Nie chcã za wiele rzec, ale żlë sã nie milã, to më Kaszëbi do tegò czasu swòji pisowni ni mómë, bò czejbë òna bëła, to pismò jinaczi bë wëzdrzało. Jeden pisôrz pisze „w” tã, dze drëdżi „v”, jednémù sã chcało napisac „jego, ki, ci, ë, y”, dze drëdżi pò nim to samò pòprôwiô ë pisze: :jehi, kji, gji, ë, i”. W pòézji tã jesz gòrzi. Jedni trzimają sã ritmù ë rimù pòdług prawideł kaszëbsczich, drëdżi znô bùdëją wiérztë na pòdstawie przëjãti fòrmë w lëteraturze pòlsczi.
– Të tak gôdôsz – òdrzekł Bòrna – nié wszëtcë pisarze kaszëbsczi bëlë w jedny kòlibce zybóny. Tëch kòlibk je na Kaszëbach cos kòle òsmëdzesąt, a terô le mie tu bãdze mądri, a pòtrafi jedną nogą wszëtczé zëbac.
– Pëszno – pòprôwiô Wnuk – wiész dobrze, że scãtô bóma mô pień ë chawczi. Wierzã, chcąc drzewò to do czegò ùżëc, lżi mdze z môla rëszëc, czej so chawczi nôprzód òbetuje, a pò nich grëbszé gajdë, czë kònarë.
– Prôwda to je, że lëteratura nasza nie stoji jesz dotëchczôs na swòji wësokòscy, a że je ùbògô, to jô przëznajã, ale dlô człowieka czëjącégò prôwdzëwą miłosc do gwôsny zemi, do tegò môlu, w chtërnym jegò kòlibka stojała, je òna nieòcenionym skarbã, bò jemù kòżdé swòjsczé słowò dzwiãczi tak miodno w dëszi, jak czejbë je òdegróno na jészisztowi harfie króla Dôwida. Lëteratura kaszëbskô to duchòwô strawa dëszi lëdu, chtërna napełniô serca zwątpioné ë ùtrapioné, a jim głãbi w serca sã zapùscy, tim cepleszô a tej, czejbë wùlkan wërzucô z sebie swój płomiéń miłoscy, pòbùdzô do mësleniô ë pòriwô w swój wir wszëtkò, co je swòjsczé, zachãcô do dalszégò bëtu, wërôbiô hart czë cwiardosc ducha ë na òstatkù wzmôcniô wiarã w lepszą przëszłosc lëdu kaszëbsczégò. Wiész, drëchù, że lëteratura to òbrôz dëszi dónégò lëdu, w chtërnym sã òdbijô, jak czejbë w zaklãtim zdrzadle żëcé mionionëch pòkòleń, jich mëslë ë ùczinczi. W lëteraturze òdbijô sã òbrôz zwëczaju przódków, co zeszlë z ti swiãti zemie ze słowami wzgardë, pòtãpieniô ë przeklãstwa na lëpach dlô swégò nieprzëjacela – òdwiecznégò wroga.
– Pëszënkò të spiéwôsz drëchù, ale czë Grif nasz wecmani z Grifã Kaszëbsczim sfórtëją rozjasnic mroczi naszégò lëdu? Czë jegò chto przekònô, że ju minãłë te czasë ë zdżinął ten céch, céch wstëdu ë hańbë szczepòwi, na chtërnym jak czejbë na òbrazu òwitim kirã ë krëpą leżôł czôrny „Grif” kaszëbsczi zdeptóny ë spòniewiéróny pòd szpérami czôrnégò òrzła.
– Tak drëchù – òdezwôł sã Bòrna – ma dwaji mëslami ju sã zrównalë, a za nami przińdą jinny, bò sóm czas robi swòje. Szczep nasz, to nie łupinka òrzecha, miotónô rozszalałą wałą mòrską. Më jesmë słupã granitowim, chtëren nôwikszémù wichrowi ùstoji. To téż trzëmôjmë sã złotégò zdaniô: „Jeden naród pòwstôwô, a drëdżi dżinie, ale më Kaszëbi bądzemë na wieczi…”
Warszawa, w serpniu 1932 r.


Zdrój:
Gryf. Pismo poświęcone sprawom kaszubsko-pomorskim, nr 3, kwiecień-czerwiec 1933