Ò Florianie Cenôwie

Tadżi: ,

Cenôwa

Chòcy cã ni ma, dôwno jes w grobie,
Diadë tam mniéru nie dadzą tobie!
Chto léno drogą mimò tam bieżi,
Cëskôësz kamniń, gdze tile jëch leżi!

Czë to ju nigdë zelónô trôwa
Nie skrije krziwdë kamnianny wôł?
Czë léno w zgardze rosnąc mô słôwa
Za to, żes sérce le kaszëbscié mniôł?

Chòcy tam zdôla wrzôscié mnie gónią,
Do twòjëch prochów sã nie bòjã przińc,
Dobrze jô czujã, na darmô mónią
Diadë sã tobie nasz nôleżi wińc!

Rozmyszlanié Cenôwë

I

Ni mąm mniéru, spik mnie uszedł
Srodzi żôl sã w sérce wcyskô
Òdkąd z tëch tu ksążków stãchłëch
Gôdôł do mnie wieków dôwnëch
Stari krziwdë krwawi jamniół.
A jak rzekł, to kôżdé słowô
Jak cié płómnin we mnie bùchło.

Terô wiém jô czëmu zdôla
Jakbë jãk ë jiwrot czułém!
Jakbë tam, gdze kùńc je nieba
Ëszczi dzys sã czérwiniało.
A tén głos sã jiscëł cëchò,
że tu ludu gasnie dusza,
Co ju całém sprółchła w grobie,
Diadë dichô, bô żëc muszi.

Dzyw to nad dzywota, że jô
Sam le bôczëł czasém na to,
A cié kómu rzegém: wény,
Czëjesz të té głose zdôla,
Jakbë retunk chtos tam wöłôł?
“Tobie smni są znôwù – wrzeszczi -
Sąm jes wierã w smniércë gôrzcë!
Terô môsz të szadi zwierzu -
Pò co łazysz w nocach cémnëch
Pò tëch grobach, łësëch górach,
Gdze le straszcié, djôbel dóma!”

Ale ludze starzi prawią,
że tu dôwni żëłë ludë
I jak złoti grónk jëch państwo
Długò szczescu słónce krëło.
Przëszli wrodzié za tim słóńcém -
Stłukli garnek – szczescé nigdë
Naszim wicy nie swiécëło.

A jô widzôł pò krijómkù,
W naszëch chëczach, w naszim żëcu
W szarëch kątach skarup tile
Złotëch, chòcy zasmniecónëch.
Chto bë skôrb tén zebrôł cëchò
Złoti grónk bë zlepił z nowa.

Mòże szczescé przińdze znôwù
I nąm chëcze pòzłocy -
I ten lud, co zdrzi le w zémniã
Jak cié bór ón wzrosnie w górã.

II

Chto le żije – nie wié czému -
Tén téż ni mô słuchù wcôle
Na tén czas, co wkòło wije
Złotą przãdzã wiecznëch dni -
Zawdë wkòło – zawdë précz.

Ón le ùzdrzi tu i tam gdzes
Jedno włókno abò pasmò,
Ale nie wié, że té nitcié
Jak cié na pòstawie razém
W jedno zesnuł jedén duch
I jak czółénk z srébnym wątciém
Bieżi pò ti złoti przãdzë
Dzejów Duch! – Gdze ón bieżëł
Letkô zgôdnąc, bò tam dwignąn
Swoją głowã kôżdi lud…
I jak bôrë w jedną nutã
Zaszumniałë wstałé ludë.

Jaką drogą dali pudze,
Jaci lud tam znôwù zdrzucy
Swòji trunë staré wiekò,
Tén le zgòdnie i téż wié,
Co wësok jak cié wiéldzi dąb
W bòrze pòd niebiosa strzélô.
A jak ledwie z kùńca nieba
Zatrzepòce dużim skrzidłém
Dzejów duch – tej nôpierw chwëcy
Jegò wiéw sã dãba głowë.

Ón sã wzdrignie, jakbë òdeckł,
A tej zacznie szumny spiéw -
Za nim szumni cali bór.

× × ×

Ciedë przińdze rôz ta chjila,
że i të mój biédny ludze
Przetrzesz òczë pòzaspané,
Òprzestaniesz patrzec w dół!
Wény! Dąb tén w twojim bòrze,
On ju ciwô i ju zacząn
Rénna piesnią! Ciedë të mù
Wtórzëc bãdzesz?
Ciedë të rôz powiész głosnie:
“Jô jem lud i służã sobie,
Bò żem ùczuł Ducha wiéw
Jô jem Kaszub dôwnym rodem
Òd dzys swójsczi zaczna spiéw!”

III

Ëżi mòżesz, Kaszëb sënie,
Zdrzi le nazôd na tã drogã,
Chtërną szedł twój lud i òjce.
Krwią i pòtem zlanô całô,
Wëzdrzi póci òciém zmnierzisz
Jak cié krwawi dludzi pas.
A ta krziwda i tén ból,
Co jim chrzebtë na dół zdzinôł,
żôdén wicher nie niósl précz
Léno jak cié chmùrë mgla,
Ónë wiszą nad ti drodzi
Pòrozbrzegłim kòłowãżém.

× × ×

Zle je i téż wszëtci ganią,
Ciedë sąsôd ze sąsadém,
Jidą w prawò i sã niszczą
Tësąc razy gorzi, ciedë
W jedny chëczë, ledwie zamknie
Òjck swé ôczë, z bratém brat
Sã skarżi ò tã òjcowyznã.
Jakò żiw jim, chòc sã zgòdzą,
Szczescé nie zaswiécy znowa -
Sztrid tén srodzi, ón sã weżre
W krew i gnôtë jejëch dzecy
I jak wieszczi dłudzié wiecié
Suszëł bądze dobëtk lëdzy,
Jaż rôz zdzinie całé plémniã.

× × ×

W kraju Lechów òjcowyznã
Zabrôł tobie starszi brat.
Bez té bòrë tësącwieczné
Mnieczém wëcąn wòjskąm drodzié
Wydzysz! na ti krwawy stegnie
Jak cié słupë ògnia w górze -
To sã pôlą òjców zómcié:
Nôkło, Santoch, Recąż stari.
A w niëch żëwcém pòchòwané
Naju matcié i jëch dzôtcié.
Starszi brat, ón zająn zémniã,
Ón téż pragnąn naju duszë,
Bò to wszëtkò, co rôz zmëszli
Dusza i tim przëòzdobi
Szaré, mglawé naju żëcé,
Ón to wszëtkò na smnietniskò
Kôzôł nëkac, jak cié staré
Jak cié łachë – plunąn na to.

Të sã zlągłes, Kaszëb sënie,
Të sã zacząn sebie wstidzëc
I sã krëłes w włôsnëch scanach
Z twòjëch òjców spôdkòwyzną -
I jak ptôszek w casny klôtce
Nigdë z sérca nie spiéwołes.

Rozmëszlanié Ceynôwë

Drëdzi dzél (Pisané w 50. rocznicã smniércë Ceynôwë)

I

Na dół sã ju schylô mòjé żëcé,
Na wieczerné jidze gónë,
I jem sóm, dëcht òpùszczony,
Òmòtany w zamëszleniu.
Dôwni jak cié dąb jem stojôl w bòrze,
I sa môcowôlém z burza.
I sã nie pòddôłem w zuchternoscë,
Chòcy los sã dziąn jak litné zbòżé.
Ale dzys – jô pògòrzelnik -
Jak cié kamnin òczadzony stojã
Westrzód rumòwiska.
Piérwy jak cié môłniô
Jô żém rozdarł chmùrë
Na kòmùdnym niebie
I jak wézer skamnieniałi
Sôdł jem na rozstajny drodze.
Niech mô wiadło młodé pòkòlenié,
żém sã wôżëł plënąc procém prądu,
Włôsną deptac stegną bez ùgòrë.

II

Słowa mòjé jak cié krãck,
Co piôchë nëkô z Łësy Górë,
Ludze òczë zamrużëlë,
żebë na płacz jim sã nie zbiérało.
Słowa mojé przëszlë jak cié jachta
Dzëkô pò wãdołach, pò ùbiedzach.
Trzôsk i rëmòt pòszedł z nimi,
Ludze pòwërzasłi, dwiérze zatrzaskané,
Jak cié przed ùkôzką.

Tãcza deszczu, chòc le òb noc
Lôlkùje sã pò ùbiedzë,
Diadë drogą włôsną ùtoruje,
Chòcy rowik bãdze na pamniątkã.
Słowa mojé jak cié rosa
Spadłë na te płowë piôchë.
Wërósł jałówc kòrczowati -
Nick z ti knieji gò nie rëszi.

III

Jô jem modziła ta ùsëpanô
Òd dôwnégò pôkôléniô,
Garci z pòpiołami abò łzami
Jak cié swiãtą spôdkòwyznã
Chòwóm w ùpòmniéniu.

Jô jem kamnin òbwaliti,
Co rôz legnąn westrzód drodzi,
Przëkùlniãti òd stolëmów
Ludzóm na ùkôzkã.
Chóc sto kòni nie rëszi gò z môla…

A chto mimò bieżi,
Zawadzy ò kamnin nogą,
Zaklnie – ale mëslô jegò legnie
Na tim kamnie na òfiarã.

IV

Jô jem sëném Swiãtopôłka,
Stróżém jegò spôdkòwyznë.
Sëwy głowë nie ùłożã,
Choba przińdze tén, co skôrb mnie òdebierze,
Co w zuchternoscë sã mdze wôżëł
Jisc, gdze pieniądze sã przesuszają.
Smãtka zdradné sztele
Nie òdstraszą jegò mësli.
I ón wëdobãdze na wiérzch
Skrzënkã skrëtą ù krôsniôków.

Bãdze mniôł ón wid
Niewërzasłi Grif a,
Uzdrzi w nocë swiãtojańsci
Taniec mòdził w Mscëszewicach.
Bãdze mniôł ón słuch,
Jak cié mòrskô panna wëlãczonô,
Uczuje ón spiaczka bôru drzémiacégô,
Chychôt knieji rozbrëkany.

Ùczuje ón szamôtani
Spòdzëmkù sã rodzącégô…
żórawie ón pòzajimnie -
W drodze zaczajony -
I jim klucze òdebierze
Do zaklãti wyspë.

Na Grifa ón sadnie zbùdzonégò,
Na żér jémù òddô sérce włôsny.
Tedë ón diadë do ti zémni òbiecany.
Tedë zabrzmi piesniô piérszô
Ò kaszëbsci zémni.

V

Duch pòmòrsci nie ùmniarti,
Chòcy w gruzach na Arkónie
Jegò pòchòwalë,
Szedł ón stegną zabôczoną
Pò pòmòrsci zémni.

Padło sémniã przebùdzéniô
Na pùstkòwiu, na zapadłi knieji.
A gdze dłużi stanąn, jakbë w zamëszleniu,
Tąm sã zatlëł płómnin swiadomòscë,
Jak cié swiatło Swiantewita.

Të żes szepnąn słowa Wisławòwi
Na smniertelny lôdze:
“- Nie zabôczta o tëch dzôtkach mòjëch,
Co jesz pò kaszëbskù mówią!”
Të żes natchnąn Bògusława,
że ón pò pòmòrskù
Spisôł dokùmenta.

Cierowôles Swiãtopôłka mniecz -
I rozmyszlanié Mestwinowé
Bëłes duchém jegò testaméntu,
Pòdskôcôłes w gòrzu pana Swencã
I téż sënów jegò.
I tak sãpilë zajadrzoni
Jaż do grobowy desczi.

Të żes trzëmôł w zuchternoscë
Panków na Pòmòrzu,
że sto lat, wéj, òbstôwalë
Przë tëch prawach zapisanëch,
Jaż jëch zdziãłë na lubelscim sejmie.
Łżë żes widzôł Kancowòwé,
Piórem cierowôłes Mòstnikòwim
I mù słowa kłôdłes
Do katézmë.

Na kôzaniach bëłes ù Słowińców
I żes spiéwôł w cerkwi
Z ludem pò słowinskù.
Parachfije pòburzëles,
Jak jim z cerkwi mòwã
Na wies wënëkalë.

I żes òdszedł z òdwróconą twôrzą,
Ciedë starkom spiéwnik
Kłôdlë w trunã,
Bô ju młodzy zabôczëlë pò słowinskù.

Szedłes précz i mimò drodzi
Pòkôzôłés Mrądze relikwije
Mòwë naszi.
Brilowsciégò prowôdzëłes
Pò Kaszëbach jak cié apôstoła,
Z nim zes stanąn kôle Chónic –

I żes ciwnąn na mnie.

Czile słów Ceynowë

Jem jak pôłniô przede żniwy,
Jak cié dôka nad wądołém -
Pełny jem i wërzec muszã
Ò kaszëbscim rodze “Cile słów”:

Z Swarożëca Biôłi Górë
Òdlatują nocné marë,
W słowiańsczi ju zorzë
Gòrô ląd i rozredóné mòrze:
Zorzô Słowian òde wschòdu,
Czôrnô cémżô òd zôchòdu!

Terô ùwôż: Niechże mëslô lecy:
“Sława” wiele miała dzecy…
Wszëtcié mùszą w zgòdze żëc,
Wszëtcié mògą razém bëc,
Kôżdé mô, gdze zôgón rëc!

Zdrzë, jak ród Twój szedł tu w bòk;
Wiele zeżarł ju tén Smòk…
Jeszcze jedén léno krok -
Òbwąchywô ju Twôj trok…
Òd zôchòdu krociém w krok
Jidze chmùra, za nią Smòk!

Sënie, sérce Cë dërgòce,
Dësza biédnô są trzepòce?
Nabiérz wieldzi mòji mòcë,
Jisc môsz do smniertelny prôcë…

Zjédz tén chléb, zjédz tén chléb…
Z mégò pòla to są zarna,
Zémłoté na mòjich żarnach,
Zjédz tén chléb…!

W Łësy Górze wieldzi sklep,
A w nim Swiãtopôłka mniecz!
Zjédz ten chléb i òtwórz sklep,
Pòrwi mniecz, pòrwi mniecz,
Ùtni Smòkù łep!

Ach mój sënie, nie bój sã!
że wiele sążni zôtor mô,
że wiele dënëg môrze dô!
Wiele zôléw ju bëło,
Wiele dënëg ò cã biło -
Wiele Smòków na cã parło -
A cë sérce nie ùmarło!
Ni nót roków ani dwa
Mninie dënëga i ta!

Wszëtcié wieci, co żes bëł
Przewanożëł i żes żël,
To so przëbôcz i so złóż,
Na dno duszë swoji włóż -
Dobri merk so z tegò bierz,
W przëszłosc swòją mòckò wierz!
Póci dusza w żëcé wierzi,
Nicht ji na smnierc nie uderzi…

Zuchternieje twòja dłóń,
Dudni Swiantewita kóń…!
Terô wstań, bò ju je czas -
Jidze zorzô – tile kras!

Pòlôch, Czech i Serb dzérzãga,
Ja cié mòrze jich falanga,
Ja cié wòjskò, wéj, Atillë,
Tak sã szérok rozłożëlë…

Gòrô w zorzë Biôłô Góra,
Piesniã spiéwô Sławë Córa!