Czëtnica | …bò czëtania je nama nót!

Żelezôk a flińta

Ta òkrëtnô a sarczëstô wòjna trwa bez kùńca. Chto le mało béł zdatny, dostôł òrdel a ti doma òstóni żdalë le na pòwòłanié. Żelezôcë, dobri patriocë, meldowalë sã lëcznie dobrowòlnie. Rozszedł sã rozgłosk przez całi krôj, że nieprzëjacél fòrã złota chcôł këjamkò swòjim strónnikóm na drëdżi strónie państwa przëgwôszczëc, a wszëtczé wsë dostałë nôkôz na tã fórmankã dulczëc a jã ùdibac. Żelezôcë pòstawilë przë Czerzwionym Mòsce wachã, wprzék traktowi drodżi, dëcht midzë pòrãczą, dłudżi żniwny wóz. Ò wieczór zaniécëlë ze sëchégò chróstu a torfù jasno kwirlący òdżiń, żebë ti zajachający z dôleka tã zôwadã merkalë. Wachtôrz, z flińtą na plecach a szablą kòle bòkù, òbachtnie za wòzã ze złotã wëzérôł, ale ten sã nie zjôwiôł, miôł gwësno ò jich dardańsczi òdwôdze czëté a jiną drogã wzãté.
(wicy…)

Szpôrownosc

Cynka z Krãgówczi miôł sëna kòla wojska w Gduńskù przë atalerëji. Władk , niebòrôk, na Gòdë nie dostôł ùrlopù. Jegò starszi chcëlë mù pacziét posłac. Mëmka wpakòwa taką dëcht òbmiérną paczkã gòdowëch darënków: stréfle, fuslapë, chleba, masło… Ten stôri z nią szedł sóm na pòcztã do Krokòwë, brifce òn jã nie chcôł pòwierzëc : “Tëmi latami nikòmù nie darwô wierzëc”. Za pòsłanié fedrowalë dwa òsmôczi. Jemù to sã baro drogò widzało, ale òstãpic nic nie chcôł, chòc òn hańdlowôł jak trzë dzéwczi: “Tej jô jesz nie jem gwësni, że òn gò dostónie”. Wzął pacziét pòd pazëchã a szedł do Pùcka, to blëżi Gduńska leżi, tã – rechòwôł òn – mdze tuńszé pòrto. Ale na jegò zdzëwienié bëł pòcztowi dëcht niewësromóny a żądôł téż dwa òsmôczi.
(wicy…)

1. Ùrodzënë. Ùcecha

Rôz czedë ził kòle mòrza rzetelnie a spòkòjnie drëch przezwëstkã Kùlómbósz ze swòją białką. Jeden kłopòt mielë a dëcht głãbòczi, bò bòcón, chòc tak czãsto za nim wëzéralë, nie chcôł do nich przëlecec a jim dzeckò przëniesc. Białka ju sã przed sądôdkami sroma a na płacz ji szło, czej òna przed dwiérzami sąsadów tëlkò môłëch dzecy widza. Ale pón Bóg ò nich ni miôł zabëté a stało sã, że bòcón jã w kòlano szczipnął. Pòłożëła sã, a chłop nôprzód do nôblëższi sąsôdczi a tej w òkamërgnienkù kònia zaprzigł a hajdu za grótką. Ta wpakòwa swòje sapeta a pò krótczim czasu òn z nią przëjachôł. Òn wëprzigł kònia, wsëpôł mù futringã na ùroczëstosc dnia le pół kipczi seczczi, ale dwie przegarstne òtrąb, zamiészôł a sôdł w kùchni na łôwkã, wëjął kòrónkã a zaczął sã serdecznie mòdlëc, ale zãbë mù grochòtałë a maszinowò drżącëmi pôlcami pôcorë sënął. Nie wara długò, òn czuł cenczi głosyk a jaczé tã piszczenié a tej wszëtkò ùcëchło. Za całi sztót òtemkła grótka zdebełkò dwiérze a przez rësënã szeptnã:
(wicy…)

Alojzy Bùdzysz (1874 – 1934 )

“Chto, twòje wòdë nie widzôł, zemia kaszëbskô, tatczëzna mòjich przódków,
nie znô cã. Nie znô téż twojã miłą pësznosc a skrómną bùsznosc.”

Ùrodzył sã w Swiecënie 10 czerwińca 1874 r. Béł szkólnym w Wiôldżim Donimiérzu, Szemôłdze i Mrzezënie. Jakò że chòrzôl na cukrzicã ju w 1912 r. szedł na emeriturã. Tedë to zaczął pisac pò kaszëbskù. Òdkrëwcą talãtu A. Bùdzësza bëł etnografa ë jãzëkòznajôrz F. Lorenz. A. Bùdzysz drëkòwôł m.jin. w: “Przyjaciel Ludu Kaszubskiego”, “Gryf”, “Bënë ë Bùten”, “Wiérny Naszińc” ë “Gryf Kaszubski”. Bez krótczi czas bél pò I swiatowi wòjnie szôłtësa w Kôrlëkòwie. Òd 1923 r. mieszkôł w klôsztorze sóstr elżbietanków w Pùckù. Ùmôrł je 23 gòdnika 1934 r. Dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez Jana Drzéżdżóna ë wëdóny w 1982 r. w ksążce “Zemia kaszëbskô”.