Kwiôtk zasëszony i bez wòni,
Widzã jô w ksążce zabôczony;
I hewò ju le dzywné snienié
Dëszã mie mô wëfùlowóné.

Dze kwitnął? Czedë? Jaczim zymkã?
A kwitnął długò? Chto gò zerwôł?
Bëła to cëzô abò znónô rãka?
A tuwò za czim béłbë leżôł?

Na wspòmink lubnégò zéńdzeniô,
Abò rozstaniô tuwò w bòlenim,
Abò juwernégò wanożeniô,
W cëszë pòlów, w lasów céni.

A żëje jesz nen, a na je żëwô?
A dzysdnia dze jich nórcëk?
Czë mòże zwiãdłi ju je hewò,
Jak nen nieznóny wejle kwiôtk?

* * *

Co w mionie mòjim dlô ce mdze?
Wej ùmrze jak smùtny wałë szum,
Co hewò priskô w daleczi sztrąd,
Jak nocny zwãk w głëszëznie.

Òno na pamiãtlëwim lëstkù
Òstawi martwi szlach, taczi jak
Hewò nagrobnëch nôdpisów znak
W nierozmiónym dzys jazëkù.

Co w nim? Je zabôczoné dôwno
W zbëstrzeniach nowëch i grzëmòtnëch
Wej dëszë twòji nie dô pewno
Wspòminków niedowinnëch, lubnëch.

Le w smùtny dzéń, w cëszënie,
Teskno wëpòwiédz jimiã;
Rzeczë: hewò je pamiãc ò mie,
Je w swiece serce, dze jô żëjã…

dolmaczënk z rusczégò jãzëka: Hana Makùrôt

А.С. Пушкин, Избранное, Москва 1975.

òpùblikòwóné: “Stegna”, nr 4, 2007 r., s. 30.

I. knéga
Dzél 14.

Szwejk wòjskòwim słëgą kòl óberlojtnanta Łukôsza

Wrôcającë dodóm, doszedł kapelan do przeswiôdczeniégò, że je ju kùńc, że Szwejka nick nie mòże ùretac, że je to namienioné, że bë służił kòl óberlojtnanta Łukôsza.
Ë czéj mù Szwejk òtemkł dwiérze, kapelan mù rzekł: ‘Wszëtkò je daremno, Szwejkù. Procëm dopùstu sã nichto nie ùbarni. Przegrôł jô was ë tëch waszich sto kòrón. Jô robił wszëtkò, co bëło w mòji mòcë, ale nômiana je mòcniészi òde mnie. Szmërgnął jô was do drapców óberlojtnanta Łukôsza ë przińdze cząd, czedë sã mdzemë mùszelë rozestac.’

‘Ë bëło w bankù wiele? spëtôł sã mirno Szwejk, ‘ abò wë rzôdkò czéj dôwelë kôrtë? Czéj kôrta nie jidze, je to baro lëché, ale czédës je to biédzëzna, czéj to cësknie za bëlno. Na Zderaze mieszkôł jaczi blasznik Vejvoda ë nen wiedno griwôł w marëjasz w jedny gòspòdze za Stolatną kawiarnią. Rôz téż, diôbeł mù to namówił, gôdô: ‘Zagrôjmë so òczkò ò piątaka.’ Téj òni tak kôrtowelë ë òn trzimôł bank. Wszëtcë do tégò przëstãpilë ë bank ùrósł do dzesącu krón. Stôri Vejvoda chcôł dac mù mòżlëwòta co téż drëdżim ë dërchã so żëcził przegrac. To so nie rozmiejeta przedstawic, jaczi òn miôł niszcz. Przegrac sã mù nie zdarzało, bank rósł ë ju tam bëło sto kòrón. Nichto z kartowników tëli nie miôł, że bë mógł spróbòwac rozbic bank ë Vejvoda béł fùl zmòkłi. Wcyg wòłôł pò przekôrtowanim. Sadzelë pò piãc kòrón ë wiedno tam wpôdelë. Jeden kòminiarzów méster sã rozgòrził, szedł dodóm pò dëtczi, czéj tam bëło ju wicy jak półtórégò sta ë spróbòwôł rozbic bank. Vejvoda sã chcôł tégò pòzbëc ë jak pùzni gôdôł, chcôł cygnąc chòcbë do trzëdzestu, le że bë nie przegrôł, ë miast tégò dostôł dwa duzë. Sztëlowôł sã, jak bë nick nie miôł ë ùmëslno gôdô: ‘Szesnôsce bierze’ Ë nen kòminarzów méster miôł wszétczégò piãtnôsce. Nie je to pech? Stôri Vejvoda béł côłi bladi ë nieszczestlëwi, wkół ju wadzëlë ë szeptelë, że òn òszëkùje ë że ju rôz òstôł biti za szachlarstwò, chòc to béł nôczestniészi kartownik ë sëpelë tam krónkã za krónką. Ju tam bëło piãncset kòrón. Karczmôrz to nie wëtrzëmôł. Òn miôł prawie przëszëkòwóné dëtczi dlô browarnie, téj je wzął, przësadnął, pòstawił nôprzód dwa razë dwa sta, pùzni zamkł òczë, òbrócył stółk na szczescé ë rzekł, że z tim wszëtczim bije bank. ‘Grôjma’, gôdô, ‘z òdemkłima kôrtama’. Stôri Vejvoda bë nie wiém co dôł za to, że bë terô przegrôł. Wszëtcë sã dzëwilë, czéj òbrócył kôrtã ë pòkaza sã sódemka ë òn jã zatrzëmôł. Karczmôrz sã smiôł pòd wąs, bò òn miôł dwadzesce jeden. Stôri Vejvoda dostôł drëgą sódemkã ë òn jã téż zatrzëmôł. ‘Terô przińdze duz abò dzesątka’, rzekł karczmôrz złosno, ‘dôwajã głowã, Wasto Vejvodo, że òstóniece bez dëtków: Bëła stolëmnô cëszëna, Vejvoda wërzëcy ë òna sã pòkaza trzecô sódemka. Karczmôrz zblôdł jak kalk, bëłë to jegò slédné dëtczi, òdszedł do kùchnie ë za sztërk przëbiégł knôp, jaczi béł kòle niegò w ùczbie, że bë më szlë karczmôrza òderznąc, że òn wisy na klëczce òd òkna. Téj më gò òderzlë, òżëwilë ë kôrtowelë dali. Nichto ju nie miôł niżódnych dëtków, wszëtkò to bëło w bankù przed Vejvodą, chtëren chcôł le przerżnąc ë baro so żëcził òstac bez dëtków, ale bò mùszôł grac w òdemkłé kôrtë ë pòkazac je na stole, nie mógł robic niżódny òchëbë. Wszëtcë ju bëlë z jegò szczescégò lelôcë ë zrobilë so to tak, że czéj ju nie mają dëtków, mdą tam dôwelë swòje dłëgòwé kwitë. Dérowa to pòrã gòdzënów ë przed stôrim Vejvodą roslë tësące ë tësące. Kòminiarzów méster béł ju do bankù winowati wicy jak półtora milijóna, wãglownik ze Zderazu mést jeden milijón, starżnik ze Stolatny kawiarnie òsmëset tësąców kòrón ë jeden medik wëżi dwùch milijónów. Blós w miseczce z dëtkama bëło wicy jak trzësta tësąców na ùriwkach papioru. Stôri Vejvoda to próbòwôł wszelejakò. Dërchã chòdzył na szutuz ë wjedno to dôł jinszémù, że bë grôł za niegò ë czéj wrócył, meldowelë mù, że miôł òczkò, że dostôł dwadzesce jeden. Niechelë so halac nowé kôrtë, ale zôs sã to nie przeda. Czéj Vejvoda stanął na piãcnastu, téj miôł nen drëdżi szternôsce. Wszëtcë zdrzelë rozgòrzono na stôrégò Vejvodã ë nôwicy ùrëwôł jeden flastrownik, jaczi miôł w bankù wszëtczégò òsmë kòrón. Nen òdemkło òswiôdcził, że taczi chłop jak Vejvoda bë nie miôł chòdzëc pò swiece ë bëło bë nót gò skòpac, wëszmërgnąc ë ùtopic jak no szczeniã. To so nie rozmieta przedstawic nã trëchlënã stôrégò Vejvodë. Na òstatk przëszedł na mëslã. ‘Jidã na szutuz’, gôdô kòminiôrzowi, ‘grôjce za mnie, Wasto méster’: Ë le tak bez kłobùka wëbiégł na szasëjã direkt do Myslíkòwi szasëji pò szandarów. Nôlézł patrólã ë rzekł ji, że w ti ë ti gòspòdze grają na dëtków. Szandarë mù kôzelë jic nôprzód ë gôdelë, że przińdą zarô za nim. Téj wrócył ë meldowelë mù, że timczasã medik przegrôł dwa milëjónë ë starżnik wëżi trzech ë że do miseczczi delë kwit na piãcset tësąców kòrón. Za sztërk tam wpadlë szandarzë ë flastrownik zawrzeszcił: ‘Retôjta sã, chto mòżeta, ale nie przedało sã to. Bank òstôł skònfiskòwóny ë wszëtczich wzelë na kòmisëją. Wãglownik ze Zderazu sã procëmnił, téj gò przëwiozlë w ùplotu. W bankù bëło w kwitach wicy jak pół milijarda ë w narãcznych dëtkach piãcnôsce set. ‘Cos taczégò jô jesz nie zdrzôł’, rzekł pòlicëjowi jinspektóra, czéj òn widzôł taczé wialdżé sëmë, ‘to je gòrzi jak Mònte Carlo.’ òstelë tam wszëtcë króm stôrégò Vejvodë do rena. Vejvodã jak no ùdôwcã pùscelë ë òbiecelë, że dostónie wedle prawa trzecy dzél nôdgrodë ze skònfiskòwónégò bankù, mést wicy jak sto szesdzesąt milijonów, òn ale do rena z tégò òbarchniôł ë reno so chòdzył pò Pradze òbsztelowac ùbëtné kasë ducama. To sã nazéwô szczescé w kôrtach.’
Pùzni szedł Szwejk warzic gróg ë skùńczëło sã na tim, że kapelan, czéj sã òb noc Szwejkòwi zdarziło gò cãżkò zawléc w łóżkò, sã załzawił ë zachlëchôł:
‘Przedôł jô cã, drëchù; bezwstidno przedôł. Drapôj mnie, grzëzë, niszczë. Nie zasłëgùjã na nic lepszégò. Wiész të, co jô jem?’
Ë kapelan, zanurzając zapłakaną gãbã w pòdëszkã, rzekł cëchò słabim, mitczim głosã: ‘Jô jem nierzetelny fagas’ ë ùsnął głãbòczim spikã.

Nigle do tegò pisënkù je doszłé, przëszle pò Kaszëbach pòmòrańsczi ksyżëcë do Gyddanyzca. Ti mielë miona jakno: Subislaus, Sambor, Mestwin ë Swantopolk. Z ti wsë stôł sã gardk. Tedë przëbëlë dzëczi Prusowie ë zniszczëlë kąsk nen gard. Tedë przëbëlë z dalek Brandenbùrgòwie ë zniszczëlë tak samò kąsk. Téż pòlsczi Bòlesław chcôł perznã zniszczëc, a Krzëżôcë mielë tak samò starã ò to, bë ne wprowôdzoné pòprôwczi zniszczeniów, stałë sã pòd krzëżôcczim mieczã znôwù widzałé.

Nagóniôjąc jigra w zniszczenia ë òdbùdowëwania, zmieniwôlë sã terô przez stalata pòmòrsczi ksyżëce, krżëżôcczi méstrowie, królowie ë antikrólowie Pòlsczi, brandenbùrsczi ksyżëce, biskùpi z Włocławka. Méstrowié bùdowalni ë rozwôlôrze nazëwôlë sã: Otto ë Waldemar, Bogussa, Heinrich von Plotzke – ë Dietrich von Altenberg, jaczi ricerzczi zómk tam pòstôwił, dze w dwadzestim stolatem, przë placu Hewéliusza, barniła sã Pòlskô Pòczta.

Przëbëlë Husycë, pòdłożëlë tuwò ë tam òdżiń ë wëcopnãłë sã. Tedë wënëkóny òstôlë Krzëżôcë z gardu, wëbórzony òstôł zómk, bò nie chcano ju w gardze niżódnegò zómkù. Gard stôł sã pòlsczi ë nie jachôł na tim lëchò. Król, jaczi tegò dokònôł nazëwôł sã Kazimierz, bëł Wiôldżim przezëwóny ë bëł sënã Władysława Pierszegò. Tedë przëbëł Ludwig, a pò Ludwigù Jadwiga. Na òżenia sã z lëtewsczim Jagiełłą ë przëszëd czas Jagielonów. Pò Władysławie drëdżim przëszëd Władysław trzecy, tedë znôwù Kazimierz, jaczi nié miôł równak za wile chãcë le ë tak trzënôscë lat dobré dëtczi gduńsczich kùpców w wòjnie z Krzëżôkama zbrëkòwôł. Jan Olbracht zajimôł sã w procëmnocë Turkama. Pò Aleksandrze nastãpił Zygmunt Wiôldżi téż Zygmuntã Stôrym zwóny. Pò rozdzélu w ksążkach historëcznëch ò Zygmnuncie Augusce przëchôdô rozdzél ò Stefanie Batorym, jaczégò miono Pòlôsze chãtno swòjim pasażersczim òkrãtom dôwôją. Nen òblégôł, òstrzelëwôł gard przez długszi czas – jakno mòże przeczëtac -, nie pòrôdzëł równak gò dobëc. Tedë przëbëlë Szwédzë ë prowôdzëlë sã téż tak samò. Ti mielë przë òbleganiém gardu tëli szpôsu, że pòwtôrzôlë to zarô cziles razë. Widzała sã téż w tim czasu Hòlandczikóm, Dëńczëkóm, Anielczikóm Gduńskô Hôwinga tak baro, że wielu cëzyńczim kapitanóm bôtów, co krziżowôłë sã na gduńsczi redze, ùdało sã stac mòrsczima herojama.

Mir w Òlëwie. – Jak piãkno ë spòkójno to zwãczi. Tuwò dozdrzôlë wiôldżi mòcôrze pierszi rôz, że krôj Pòlôchów pëszno sã do pòdzélënkù nadôwô. Szwédzë, Szwédzë, jesz rôz Szwédzë – szwédzczi szuńc, szwédzczi napitk, szwédzczi skòk. Tedë przëbëlë Ruscë ë Saksowie, bò bënë gardu sã pòlsczi król Stanisław Leszczyński tacëł. Przez tegò jedińczegò króla òstało tësąc òsemset bùdinków zniszczonëch, a jakno ju nen biédny Leszczyńsczi do Francësczi ùcëkł, bò tam jegò zãc Ludwig mieszkôł, mùszëlë mieszkańcë gardu milión zapłacëc.

Tedë òstôła Pòlskô trzë razë pòdzelonô. Prësôcë przëszlë nié wòłóny ë przemalowôlë na wszëtczich brómach gardu, pòlsczégò królewsczégò òrła swòjim ptôchã. Jesz miôł szkólny Johanes Falk bez mała tëłi czasu, bë gòdową spiéwã “O du fröliche…” ùsôdzëc, tedë przëbëlë Francuzë. Generala Napòleóna zwôł sã Rapp ë temù mùszëlë Gduńsczanié, pò biédnym òbléganiém, dwadzësca milionów franków wëgrzmòcëc. Że francësczi czas strôsznym bëł, nie je mùsz temù nie dôwac wiarë. Derowôł òn le blós sétmë lat. Tedë przëbëlë Ruscë ë Prësôcë ë òstrzëlôlë wëspã spikrzów aż do òdżinia. To bëł kùńc Wòlnegò Gardu jaczi sã Napòleón ùdbôł. Znowa nalëzlë Prësôcë mòżnotã bë swòjegò ptôchã na bramach gardu malowac, sprôwilë to téż chùtkò ë òsadzëlë wprzód na prësczi ôrt 4. regiment grenadiérów, 1. brigadã artilerëji, 1. òddzél sapérów ë 1. regiment hùzarów przëbòczny gwardëji. Blós timczasowò trzëmôłë sã we Gduńskù 30. regiment piechtôrzów, 18.  regiment piechtôrzów, 3. piechtny gwardëjsczi regiment,  44. regiment piechtôrzów ë regiment fizëliérów numero 33. Zato wëcopnął sã znóny regiment piechtôrzów numero 128 dopiérze w tësąc dzëwiãtset dwadzestim rokù. Bë nick nie przepùszczëc, szło ùczëc, że òb czas prësczégò czasu rozszerzoné òstałë 1. brigada artilerëji do 1. òddzélu fòrtecznegò ë do 2. òddzélu piechtôrzów pòrenkòwòprësczégò regimentu artilerëji numero 1. Do tegò dochôdô jesz regiment piechtny artilerëji numero 2, jaczi pózdzé zastãpiony òstôł przez piechtny regiment artilerëji numero 16. Za  1. regimentã hùzarów przëbòczny gwardëji przëszëdł 2. regiment hùzarów przëbòczny gwardëji. Zato òstôł sã 8. regiment ułanów blós na krótkò w mùrach gardu stac. Pòza mùrama gardu, w môlu Wrzészcz, skòszarowóny òstôł zôpôdnoprësczi tabòrowi batalión numero 17. W czasu Burckhardtsa, Rauschningsa ë Greisersa dało w Wòlnym Gardze blós zeloną pòlicëjã. To ju bëło w trzëdzestim dzewiątim za Forstera jinaczi. Tedë bëłë wszëtczé cegłowaté kòszarë znôwù fùl wiesołò smiejącëch sã chłopów w ùnifòrmach, chtërni z wszelejaczima barniama żonglowôlë. Terô bë szło wërechòwac, jak ne karna sã nazëwôłë, chtërné òd trzëdzestegò dzewiątegò do czterdzesce piątegò we Gduńskù ë òkòlim bëłë abò we Gduńskù do Pòlôrnegò Mòrza òstałë zamùstrowóné. To równak òstôwił Òskar ë rzeczë prosto: tedë przëbëł, jak ma sã dowiedzelë, marszałk Rokosowsczi. Nen przepòmniôł sã, zdrząc na nen nie zbùrzony gard, ò swòjich wiôldżich midzënôrodnych pòprzédnikach, òstrzelôł wprzód wszëtkò do òdżinia, bë ti co pò nim przëszlë mògle sã w òdbùdowie wëładowac.

Ò dzywò przëbëlë terô pò Rusczich nie Prësôcë, Szwédzë, Saksowie czë Francuzë, przëbëlë Pòlôszë.
Z aczi-pakama przëbëwôlë Pòlôszë z Wilna, Białegòstokù ë Lwòwa ë szëkôle za mieszkaniama. Do naji przëszed Wasta, co sã Fajngold nazëwôł, przejął zarô kòlonialny króm, pòkôzôł swòji białce Lubie, jakô dali niewidzałą òstała ë nie dôwôła òdpòwiesców, dzesãtną wagã, zbiérnik na nôftã, sztangã na wùrsztã z mòsągù, pùstą kasã ë wësok ùredóny rezerwë w sklepie. Maria, jaką òn zarô jakno przedôwôczkã wzył zajił ë swòji wëimaginowóny białce Lubie bòkadno w słowa przedstôwił, pòkôzała Wascë Fajngoldowi najegò Matzeratha, chtëren  leżôł ju òd trzech dniów pòd celtową deką w sklepie, bò më bez tak wielu Rusków, co na sztrasach wszãdze kòła, maszinë do szëcô ë białczi wëpróbòwôlë, nie dôle radë gò pòchôwac.

© Nen wëjimk je chrónionô ùsôdzkòwim prawã.
dolmaczënk: Mark Kwidzińsczi

Gôdającë ò czasu w ùszłoscë, móm na mëszlë nen, w jaczim dóno mie znac, że nasz lubòtny direchtora, wespółczëjãcy ë miłoserny doktór SugraLes, wzywô mie, żebë jô wtim stawił sã w jegò biurze. Jô szedł tam barżi ze zdzëwòwanim jak ze strachã, jakno że w tim czasu doktór SugraLes nie ùkazywôł sã nikòmù, a ju nômni mie, chtërnégò nie ùczestnił ani słowã, ani gestã, ani blôsniãcym òb slédné trzë abò sztërë lata, to je òd czasu, czej mój przëtrôfk ùznóny òstôł za zamkniãti, a dokładno mówiącë, czedë òsta wprzód zapòdzónô, a zôs na wiedno zgùbionô aktówka z dokùmentama na mòją témã, w wińdzenim czegò nad mòją fizyczną a prawną personã zapôdłé miało wiôldżé môłczenié, w w jaczim ani mój głos, ani mòje pisma, ani mòje dzejania nie bëłë w sztãdze nômni nawetka przedërchac.

Ôrt mòjégò zamkniãcô òstôł zabëti lata lateczné, a że nie bëło niżódnégò argùmenta, jaczi bë gò kwestionowôł (króm nëch dôwónëch przeze mie), a mòja dalsza ùszłosc, wëzdrzatk a téż kąsk epizodów z nie tak dôwnégò żëcô (bënë ë bùtën mùrów zakładu) nie pòmògałë dowiérzac (a nawetka bëłë procëm), nick nie dôwało wskôzów na to, bë mòje dnie w tczëwôrtnym przëbiwkù miałë miec kùńc jiny jak baro makabriczny.

- Proszajã, wejdzece, drodżi wasto, ë spòcznijce. Czemù zawdzãczóm zaszczit waji wizytë? – taczima słowama przëwitano mòją sztaturã pòchiloną w dzwérzach.

Doktór SugraLes, chtërnégò Nôwëższi nadzwëkòwò bòkadno òbdôł nôróżniészëma cnotama ë taleńtama, zacht przestąpił emeritalny wiek ë slalomã zesëwôł sã z górczi zëcégò. Skleroticzny, niedowidzący, przëgłuchi, naczidłi ë ledwò czurpiący nogama, nie pòpùszczëwôł ani mikróna władzë, nie tracëł ani stebła bùchë ë tak krãpno trzëmôł sã stanowiszcza (dajacë tm do swòji emeriturë pòdspòdlowé pensum, premiã, trzënastczi, dodôwczi za wësługã lat a téż jinë bagatelczi), że jegò pòdwëższi, wiedno zajãti sprawama wëższi wadżi, kù reszce to przëbaczëlë.

Pò prôwdze, ùpłinãło ju wicy jak piãc lat òd czasu, czedë tam te władze, terô zwóné jinstitucëjama, miałë dbã sã nama zajinteresowac. Jeżlë jô sã nie milã, gwësnégò gòrącégò, letnégò pòrénka nawiedzëlë nas przedstôwcowie przepësznégò, przeòswieconégò Zarządu Gardu, przewidzałégò ë przewidnégò Rządu Prowincëji, przedërżénowéch ë przerzetelnéch Ministerstów Pùblicznégò Zdrowia ë Spòlëznowëch Sprawów, przenôswiãtszégò ë przebôczlëwégò Arcybiskùpstwa, przepòchwòtnégò ë przepòczestnégò Òbéńdowégò Sądu, przesnôżégò ë przezôbawnégò Przédnégò Zarządu Prizów, przesłôwny ë nadzwëkòwò dzërszczi Przędny Kòmendë Pòlicëji, przetrzëwôrtnégò ë przetranscendentnégò Wëdzélu Resocjalizacëji Drobnëch Kriminalistów ë Personów Co Mają Zeszłé na Złą Drogã, a téż fabriczi dieteticznëch produktów Miserere, chtërna mia sfinansowóné ekspedicëjã. Jaczis czas pózdni më sã dowiedzelë, że më sprôwielë baro dobre doznanié. Faktã je, że dzéń przed wizytą nôbarżi niestójni (jeżlë mòże tak rzec) z nas òstalë zamkniãcy w nowëch, zwãkòwsysnëch celach, a reszta ni mògła wëzwëskiwac transparentów, manifestów, peticëjów ë ùlotków zataconëch pòd szlafrokama, bò nôleżnikòwie wizytujący kòmisëji òstalë pò drodze ùraczeni przez spònsora kùszkama bògatima w błonnik ë kłama, stimùlëjącyma jôdny karnôl, w wińdzenim czegò ledwò aùtokar zatrzëmôł sã na centralnym lëdzyńcu ë rozsënãłë sã aùtomatnë dzwérzë, pasażerowie wëskóknãlë, pëtającë sã jednym rozgòrzónym głosã, dze nalézą sã toaletë, na co më, wësztramòwóni w rédze òd dwóch gòdzënów w mòrdarsczim hëcu, na stãpniach przędnégò (czëlë stôrégò) bùdinkù, òdrzeklë, jak nama pòlécono, zgódnym wrzaskã jintonując katalońską piesn ò zamkłosce:

Jaka mac,
taka nac.

W tidzéń pózdni òdczëtóny òstôł w jôdnicë, w czasu deseru ë szëkòwno, lëst, jaczi wizytującô kòmisëja wëstosowa do naszégò lubòtnégò direchtora doktóra SugraLesa. Lëst nen wëchwôlëwôł nasze zachòwónié, wënôszëł pòd niebiosa direkcëjã ë personel òstrzódka, głoszëł doskònałosc negò slédnégò, a kùńczëł sã zalecenim, żebë òtłóg, chtëren zwëkòwò më zwëskalë jakno klepiskò do fùsbalë, przesztôłcëc w centrum spòrtu barżi òdpòwiadającé dëchòwi czasu, w tim to célu – òbiecëwało slédné zdanié lëstu – miôł nama òstac na dniach przesłóny pasowny sprzãt. Jakno zôpòwiédz negò szczeslëwégò przëtrôfkù jesz tegò sómégò pòpôłnia zabróno nama balã. Ga bëła òna szôtrowô z drótu ë wëpôlony glinë, më wstrzëmelë sã òd protestów, bãdącë dbë, że dostóniémë w zamian prôwdzëwą. Równak pò czilu dniach dóno nama paczét zamëkający dwie balë go gòlfa ë półduc czijów różny miarë. Z nëch slédnëch më zrobilë dobri ùżëtk, ga w czasu krótszim jak dwadzesca sztërë gòdzënë – bò tëli jich ùpłënãło, zanim òdebróno nama czije – nie ùtrzëmôł sã ani jeden pencjôrz czë dozérôcz bez rozcãti lëpë, złómónégò gnôta czë wëczidnãtégò zãba. Co do balów, dosc długò më nima grôlë, szrëwòtùjąc zãbama ë blós dlôtë, że felało czegòs lepszégò, ga bëłë cwiardé, môłé ë jakbë pò òspie ë co sztót dżinãłë w brózdach abò wëstrzód lëscy, a pòza tim nie dało sã nima cziwac ani strzélac, ani òdbijac jich głową, chòcbë më wkłôdalë w to całowną energijã ë kùńszt. Nadczidóm nen lecënkòwi przëtrôfk, bò béł to slédny rôz, czedë przedstôwcowie pùblicznëch financów mielë chãc sã nama zajinteresowac. Pózdni, w miarã rostu cen, corôzkù barżi òbcynano nama bùdżet ë òstrzódk, kù najemù zdzëwòwaniu, bò nie dôwôlë më wiarë, że mòże ùpasc jesz niżi, naczął chùtczi proces degradacëji. Jôda pògòrszëła sã do tegò stãpnia, że pacorkòwce biégałë w pòrëchù pò stole, ùcékając przed jegò pôchã, méble rozwalëłë sã, ruchna wënëcowałë, rurë zapchałë, żarówczi spôliłë, nawetka telewzérnik, nie tak dôwnô bùcha òstrzódka, naczął gùbic farwã, òstrosc ë zwãk, a pò jaczim czasu wëskrzëniwôł le blós programë sprzed rokù 1966. Nié za baro rëchlëwëch pejconarzów pòtikóno czãsto òplôtłëch pajiczënama, szlachùjącëch téj za larwama. Pich ë smiece zakriwałë dzwérzë ë òkna. Nad ną dinamiczną jinwòlucëją królewską gwiôzdą blëskała zidiocałô wszechwładza doktóra SugraLesa, do gabinetu chtërnégò jô zaklepôł w mòji kôrbionce na sztót przed wmiészanim negò wspòminkù.

- Wiedno służã – jô òdrzekł.

- Sadnice so ë proszajã czëc sã jak ù se – òdrzekł doktór, pòkazëjąc na zësel, z chtërnégò nieluségò sedla jô mùszôł rëmnąc trupa kòta.

- Baro przeprôszajã – spëtôł zjiszczałi Jonatan – czë stało sã co lëchégò?

Białka dwigła głowã ë wërëcza:

- Jidze ò slëbnégò. Òch, mój biédny chłop! Jô wiedza, że chùdzy czë pózdni tak so skùńczë – lameńtowa – żëwieniowi szandarowie môją gò schwëtóné!

- Baro Waju wespółczëjã. Ale chto gò schwëtôł? Żëwieniowô Pòlicëjô? – zapëtôł Jonatan, mùjkając knôpka pò cemnëch klatach. – Za co?

- Za to, że … në za to, że robił za wiele żëwnoscë! – wërzucëła ze zgardą, zacëskając przë tim zãbë, żebë sã znowa nie rozrëczëc.

- To produkòwanié za wiele zjestkù je zlecziństwã?! – Tegò ju bëło dlô Jonatana za wiele! Nen òstrów to richtich dzywny môl.

- Łońsczégò rokù Żëwieniowô Pòlicëjô deła mù jinstrukcëje, kùli żëwnoscë mòże wëprodukòwac ë przedac do lëdzy – pòdjimnãła témã. – Gôdôlë, że nadwërobizna jedzeniô dô le òbniżenié cen, co mdze òbsôdzac w jinteresë jinëch gbùrów.

Przëgrëzła lëpë ë wërzucëla – Wszëtcë òni razã wëcmani nie mògą równac sã do mòjégò chłopa!

- Wtim do ùszu Jonatana dolécôł głosny smiéch. Jaczis dobrze zbùdowóny, bùszny jak paw chłop szedł dodóm.

- Wejle, wiéta wa, nôlepszi je szewc, co bez bótów chòdzy – wëszczërgòwato ùsmiôł sã zdrząc na białkã z dzeckã r wëwijając rãką rzekł: – A terô zabiérajta swòjé rzeczë ë biéta mie ruten! Radzëzna Lordów mie dôła nã zemiã.

Na gwës przëdô sã ji terô pòmòc, knôpie. – Wiôldżi chłop dwignął ze stãpnia zabawkòwégò sczérza ë dôł gò Jonatanowi. Në, biéta stądka, ta zemia słëchô terô do mie.

- Nigdë nie bãdzesz taczi jak mój chłop – rzekła białka, zdrząc na niégò z niezgarą.

- To zanôlégò òd pùnktu zdrzëniô – zasmiôł sã sërno. Gwësno, że wiele produkòwôł. Hańdlowi geniusz! Baro dobrze wiedzôł, co dze zasac, żebë sprawic gùsta kùńdów. Dobri łeb! Tëli, że zabëł ò tim, że cenë ë miarą produkcëji je ùstalonô òb Radzëznã Lordów. A żëwieniowi szandarowie ekzekwùją pòlitikã radzëznë.

- Të czwarô! – wrzasła białka. – Wszëtkò robisz lëchò, Tracësz dobri gnój ë zarno, nicht nie chce kùpòwac Twòjëch plonó! Zaséwôsz je na zalewónëch równiach abò na spékłi słùńca glënie, a ë tak nikògò nie òbchôdeje, że dôwô to ce sómé stratë! Radzëzna Lordów płacë cë nawetka za niszczenié całownëch żniwów!

- To nie je wôrt bëc dobrim gbùrã? – zapëtôł Jonatan, môrzcząc brëwie.

- Jidze le sobie blós zaszkòdzëc. Mój slëbny, w procëmnoscë do ti kreaturë, ni miôł w zwëkù pòdlizowac sã Radzëznie ë miôł zgrôw ùtczëwò òbrôbiac zemiã.

- Prawie! Ë nie przejimôł sã rocznëma kòntyngentama – zapërpòtôł chłop, spëchającë białkã ë ji sëna z gankù. Nikòmù nie ùńdze òpiérk Żëwnoscowi Pòlicëji. Nëże, biéta rut z mòji zemi!

Jonatan pòmógł białce zapakòwac czile nieòbéńdnëch rzeczów ë pòszlë dargą. Białka z knôpã pòmale òdchôdalë dò swòjégò dodomù. Na zôkrãce òdwrócëlë sã ë slédny rôz òbezdrzelë sã na zadbóną checz ë stodołë.

- Ë co terô z wama bãdze? – zapëtôł Jonatan.

- Nie móm dëtków na kùpòwanié drodżégò zjestkù – wzdichnãła – ale na szczãcé móm jesz krewnëch ë drëchów, co mògą nama pòmóc w biédze. Mògã téż dostac sã do gardu ë ùmòdlëwac Radzëznã Lordów ò pòmòc dlô mie ë Dawidka. Na gwës bë bëlë rôd z taczégò òbrócënkù sprawë – wëmërmòta gòrzkò. Wzã knôpka na rãkã, drëgą dwigające cãżczi paczétk. – Pój le Dawidkù.

Jonatan chwëcëł sã za brzëch – nie tëli, że béł głodny, le dlôtë, ze zrobiło mù sã lëchò.

W sobie samim jak wąż sã krëjã,

I wkół sebie jak blusz sã wijã,

Pòdnôszóm sã nad sobą,

Sebie chcã, jô w sebie lecã,

Skrzidłama cemnyma łopòcã

Rozcygnionyma nad wòdama…

I jak ùrzasłi òrzeł, co nazôd

Przeszedł, jak nie nalôzł gniôzda,

Chtërno spadło w przepadniô,

Òmëjã sã łiskã ògniã

I, zaklinającë cãżczi grom,

Zniknã w zëmny blónie.

***

Tuwò brzëdczé kùńtorë

W gãstą skôczą trôwã.

Jeżlë bë nié smierc, to nigdë

Jô nie dowiedzôł bë sã, że żëjã.

Nigdë mną sã nie przëjimało

Zemsczé żëcé, bëlnota,

A òna wiedzała jak przëbôczëc,

Chto jô jem i czim je mòje snienié.

***

Wej niebò, niebò, të mdzesz mie sã sniło!

Nie je mòżebné, żebë të czësto òslepło,

I dzéń sã spôlił, jak biôła kôrtka:

Kąsynuszk dimù i pòpiołu përznã!

Aùtopòrtret

We wzniesenim głowë ùskrzidlonô

Ceniô, ale môrli sã sëknia;

W zamknienim òczów, w pòkù rãców

Krëjamnosc niezrechòwónô rësznotë.

Tak tej kòmù latac i spiewac

I słowów płomné kòwalstwò,

Żebë wrodzoną nieszëkòwnotã

Wrodzonym ritmã dobëc!

]]> http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/osip-mandelsztam/wierzte/feed/ 0 http://www.czetnica.org/komikse/o-glacmanach-jinaczi-sharp/ http://www.czetnica.org/komikse/o-glacmanach-jinaczi-sharp/#comments Mon, 14 Jan 2008 21:01:26 +0000 admin http://www.czetnica.org/?page_id=134 SkinHeads Against Racial Prejudice – Skinheadowie Procëm Rasëznowim Ùrëchlenim

Móm czédës, w jaczims SHARPòwsczim zinie, nalazłi kòmiks témòwò sparłãczony z tą rësznotą. Nie wiém ju skądka to móm wzãté ë nie znajã téż jegò ùsôdzcë, nimò tegò mëszlã, że wôrt je to przedstawic Wama pò kaszëbskù. To dô wiele lëchòrozmiéniô westrzód lëdzi, jeżlë ti zdrzą na człowieka z glacą, a tak pò prôwdzë to całô na rësznota mô fest “czôrné” kòrzénie ë nie je faszëzującô, a nawetka ni mô prawa taką bëc ! Prôwdą równak je, że dô taczi òdszepienié, co ze smùtką mùszimë akceptowac. Czëtôjta proszã wicy na starnach Wikipedijë:

• http://csb.wikipedia.org/wiki/Skinheads_Against_Racial_Prejudice
• http://pl.wikipedia.org/wiki/Skinhead

- Jak jô bë béł na twòjim môlu, to jô bë ti wòdë nie pił.

Jonatan òbezdrzôł sã a òbaczëł starëszka, co klãczôł na zberkù ë czëszczëł czile môłich rëbów. Kòle niegò stoja leszka, fërkòt a trzë wbité w mùl wãdczi, chtërnëch żëłczi szłë pòd wòdã.

- Biorą? – drëszno zagôdôł knôpk.

- Ala diochle – òdrzekł starëszk zmierzłim głosã, nawetka nie dwigając łepa. – Dzysô móm ùłowióné le ne drobnotë.

Krajôł je na sztëcczi ë cëskôł do grôpka, co miôł gò zawieszonégò nad mòckò czadzącym ògniã. Woniô piekłich rëbów bëła barô ùbëtnô.

Jonatan przebôczëł, że czerwiónawi kòt, chtëren szedł za nim òd gwësnégò czasu, szëkô za resztkama rëbów. Z jegò pëseczka cekła wòda.

- A jaczi grów wë wzãlë? – zaczekawił sã Jonatan, bò sóm béł bëlnym wãdkôrzã.

- Grów jô miôł dobri, knôpie – starëszk wzérôł terô na niegò z dëdą. – To bëłë nôlepszi rëbë w tim błoce.

Jonatan wëczëł, że tam ten nie je terô w czëcym do gôdczi, téj pòmëszlôł, że nôlepi mdze terô zamôłknąc. Za sztërk starëszk cziwnął na niegò głową, co miało bëc zachãcbą do sôdniãcô przë ògniu. Dôł mù rëbã a piãtkã chléba. Naji knôpk chcëwò naczął jesc, chòc kąsk bëło mù lëchò z tim, że òdbiérô rëbakòwi jaczi part barżi jak biédnégò pôłniô. Pò zjestkù Jonatan nick ju nie gôdôł, żdającë jaż starëszk nacznie swòją pòwiôstkã.

- Lata lateczne ju przeszłë, czedë bëłë tu do ùłowieniô richtich taaaczé rëbë – naczął tãskno – ale wszëtczé są ju wëchwôtóné. Te môłé płotczi to wszëtkò, co òstało.

- Në ale òne chòba czedës bãdą wikszé? – Jonatan zdrzôł na badżélné roscënë ùbrzegù, dze wedle jegò wiedzë mògłë bë pasc sã rosłé rëbë.

- Nie dadzą radë! Wądkarzowie, co tuwò przechôdają, wëchwôtają je jesz czej òne bãdą młodé. A jesz gòrszi je to, że lëdze, henë pò drëdżi starnie, cëskają smiece do stawù. Widzôł të nen grëbi kòżëch na wòdze?

- Ale dlôczë zabiérają waju rëbë ë cëskają smiece do wajégò stawù? – Jonatan nick z tegò nie rozmiôł.

- Wejlë, nen stôw nie je mój. Òn słëchô do wszëtczich, tak jak strëdżi a lasë.

- Czelë të rëbë téż słëchają do wszëtczéch, nawetka do mie? – dopëtëwôł sã Jonatan, chtërnégò nie grëzło ju sumienie, że jôdł rëbë, chtërnëch nie ùłowił a nie przërëchtowôł.

- Tak do kùńca, to nie je tak – rzekł starëszk – bò to, co słëchô do wszëtczich, tak richtich nie słëchô do nikògò. Në chòba, że rëba nasadzë sã na mój hôczk, téj je ju mòja.

- Nie rozmiã. – Jonatan zmôrlëł łësënã ë za rëbòkã wòlno, gôdającë përznã do se përznã do niegò, pòwtórzëł:

- Rëbë słëchają do wszëtczich, czëlë do nikògò, chòba, że jaka nasôdze sã hôczk. Tedë takô rëba je ju waju? A czë wë mócë ò nie stôrã, czë fùtrëjecë je?

- Cëż të gôdôsz? – wëszczërzëł sã rëbôk. – Docz jô móm zajimac sã rëbą, jaką chtos mòże zarôzkù złapac ë zjesc? Sygnie le, że chtos schwëtô rëbã, abò cësné smiece do stawkù, a wszëtczé mòjé starë bãdą pòdarmôka.

Pò czim, zazérając z żôlã w wòdã, dodôł: – Pò prôwdze, to jô bë chcëł bëc miéwcą stawù. Tedë jô bë richtich dozérôł rëbë. Jô bë miôł ò nie stôrã, jak jeden chòwôcz bëdła w sąsedni dolëznie. Jô bë chòwôł nôbarżi zdrów ë tłësté rëbë w òkòlim, krótkò stawù nie doszedł bë niżóden krëjamny jachtôrz czë smiecôrz. Na gwës jô bë òpasowôł na to.

- A chto terô zajimô sã stawã? – przerwôł mù Jonatan?

- Radzëzna Lordów – rëtë skarni mù stãgłe. – Wëlëją jich co sztërë lata, a òni namieniają sprôwnika stawù ë bëlno mù płacą z mòjich pòdatków. Òn mô miec stôrã, żebë nie wëchwëtóno za wiele rëbów a nie zaczapac wòdë òdpôdkama. Co czëkawé, znańcowie Lordów nôwicy tuwò łowią ë cëskają skòpicą smieców.

Rëbak ë knôp sôdlë ë òbzéralë, jak wiater robi szlachë z wałów na strzébnym stawù. Jonatan blôsknął na czerwionégò kòta, zazdrzonégò w łeb rëbë na talérzu. Cësnął mù ją, a pùjk chwatkò złapał jedną łapą. Z jednym rozerwónym ùchã, gwës wdôr pò dôwny biôtce, wëzdrzôł dosc zadzérno.

Jak ju dokładno miôł przemëszloné słowa wãdkôrza, Jonatan zapëtôł:

- Czë stôw je dobrze sprôwióny?

- A co, nie je widzec? – zamrëczëł starëszk. – Zdrzë le na miarã nëch rëbów, co móm je ùłowioné. Wëzdrzą tak, jakbë zmniészałë sã razã z rostã zôróbkù sprôwnika.