Czëtnica ^1.5

Przigòda damsczégò frizéra

Tadżi: kriminalné, Proza, Eduardo Mendoza | Felënk dopòwiesców »

Czedë ji nodżi (baro spòsobné ë tak dali) wëszłë do mòjégò môla prôcë, jô sedzôł tam jak kretin ju òd wielu lat. Równak chòc na niespòdzójnô wizyta dôła zaczątk przigòdze, jaką móm dbã òpòwiedzec, czëtińc gwësno òtaksowôł bë, że felëje mù pòdôwków nótnëch do zrozmieniô w całoscë pëzglënów mòji kôrbionczi, czejbë jô nie przeniósł jich (czëtińca ë kôrbionczi) ò sztót dowslôdë, a nawetka dali w ùszłosc, ë nie rozwinął wstãpù, dodôwając wikszą lëczbã detalów.

Gôdającë ò czasu w ùszłoscë, móm na mëszlë nen, w jaczim dóno mie znac, że nasz lubòtny direchtora, wespółczëjãcy ë miłoserny doktór SugraLes, wzywô mie, żebë jô wtim stawił sã w jegò biurze. Jô szedł tam barżi ze zdzëwòwanim jak ze strachã, jakno że w tim czasu doktór SugraLes nie ùkazywôł sã nikòmù, a ju nômni mie, chtërnégò nie ùczestnił ani słowã, ani gestã, ani blôsniãcym òb slédné trzë abò sztërë lata, to je òd czasu, czej mój przëtrôfk ùznóny òstôł za zamkniãti, a dokładno mówiącë, czedë òsta wprzód zapòdzónô, a zôs na wiedno zgùbionô aktówka z dokùmentama na mòją témã, w wińdzenim czegò nad mòją fizyczną a prawną personã zapôdłé miało wiôldżé môłczenié, w w jaczim ani mój głos, ani mòje pisma, ani mòje dzejania nie bëłë w sztãdze nômni nawetka przedërchac.

Ôrt mòjégò zamkniãcô òstôł zabëti lata lateczné, a że nie bëło niżódnégò argùmenta, jaczi bë gò kwestionowôł (króm nëch dôwónëch przeze mie), a mòja dalsza ùszłosc, wëzdrzatk a téż kąsk epizodów z nie tak dôwnégò żëcô (bënë ë bùtën mùrów zakładu) nie pòmògałë dowiérzac (a nawetka bëłë procëm), nick nie dôwało wskôzów na to, bë mòje dnie w tczëwôrtnym przëbiwkù miałë miec kùńc jiny jak baro makabriczny.

- Proszajã, wejdzece, drodżi wasto, ë spòcznijce. Czemù zawdzãczóm zaszczit waji wizytë? - taczima słowama przëwitano mòją sztaturã pòchiloną w dzwérzach.

Doktór SugraLes, chtërnégò Nôwëższi nadzwëkòwò bòkadno òbdôł nôróżniészëma cnotama ë taleńtama, zacht przestąpił emeritalny wiek ë slalomã zesëwôł sã z górczi zëcégò. Skleroticzny, niedowidzący, przëgłuchi, naczidłi ë ledwò czurpiący nogama, nie pòpùszczëwôł ani mikróna władzë, nie tracëł ani stebła bùchë ë tak krãpno trzëmôł sã stanowiszcza (dajacë tm do swòji emeriturë pòdspòdlowé pensum, premiã, trzënastczi, dodôwczi za wësługã lat a téż jinë bagatelczi), że jegò pòdwëższi, wiedno zajãti sprawama wëższi wadżi, kù reszce to przëbaczëlë.

Pò prôwdze, ùpłinãło ju wicy jak piãc lat òd czasu, czedë tam te władze, terô zwóné jinstitucëjama, miałë dbã sã nama zajinteresowac. Jeżlë jô sã nie milã, gwësnégò gòrącégò, letnégò pòrénka nawiedzëlë nas przedstôwcowie przepësznégò, przeòswieconégò Zarządu Gardu, przewidzałégò ë przewidnégò Rządu Prowincëji, przedërżénowéch ë przerzetelnéch Ministerstów Pùblicznégò Zdrowia ë Spòlëznowëch Sprawów, przenôswiãtszégò ë przebôczlëwégò Arcybiskùpstwa, przepòchwòtnégò ë przepòczestnégò Òbéńdowégò Sądu, przesnôżégò ë przezôbawnégò Przédnégò Zarządu Prizów, przesłôwny ë nadzwëkòwò dzërszczi Przędny Kòmendë Pòlicëji, przetrzëwôrtnégò ë przetranscendentnégò Wëdzélu Resocjalizacëji Drobnëch Kriminalistów ë Personów Co Mają Zeszłé na Złą Drogã, a téż fabriczi dieteticznëch produktów Miserere, chtërna mia sfinansowóné ekspedicëjã. Jaczis czas pózdni më sã dowiedzelë, że më sprôwielë baro dobre doznanié. Faktã je, że dzéń przed wizytą nôbarżi niestójni (jeżlë mòże tak rzec) z nas òstalë zamkniãcy w nowëch, zwãkòwsysnëch celach, a reszta ni mògła wëzwëskiwac transparentów, manifestów, peticëjów ë ùlotków zataconëch pòd szlafrokama, bò nôleżnikòwie wizytujący kòmisëji òstalë pò drodze ùraczeni przez spònsora kùszkama bògatima w błonnik ë kłama, stimùlëjącyma jôdny karnôl, w wińdzenim czegò ledwò aùtokar zatrzëmôł sã na centralnym lëdzyńcu ë rozsënãłë sã aùtomatnë dzwérzë, pasażerowie wëskóknãlë, pëtającë sã jednym rozgòrzónym głosã, dze nalézą sã toaletë, na co më, wësztramòwóni w rédze òd dwóch gòdzënów w mòrdarsczim hëcu, na stãpniach przędnégò (czëlë stôrégò) bùdinkù, òdrzeklë, jak nama pòlécono, zgódnym wrzaskã jintonując katalońską piesn ò zamkłosce:

Jaka mac,
taka nac.

W tidzéń pózdni òdczëtóny òstôł w jôdnicë, w czasu deseru ë szëkòwno, lëst, jaczi wizytującô kòmisëja wëstosowa do naszégò lubòtnégò direchtora doktóra SugraLesa. Lëst nen wëchwôlëwôł nasze zachòwónié, wënôszëł pòd niebiosa direkcëjã ë personel òstrzódka, głoszëł doskònałosc negò slédnégò, a kùńczëł sã zalecenim, żebë òtłóg, chtëren zwëkòwò më zwëskalë jakno klepiskò do fùsbalë, przesztôłcëc w centrum spòrtu barżi òdpòwiadającé dëchòwi czasu, w tim to célu - òbiecëwało slédné zdanié lëstu - miôł nama òstac na dniach przesłóny pasowny sprzãt. Jakno zôpòwiédz negò szczeslëwégò przëtrôfkù jesz tegò sómégò pòpôłnia zabróno nama balã. Ga bëła òna szôtrowô z drótu ë wëpôlony glinë, më wstrzëmelë sã òd protestów, bãdącë dbë, że dostóniémë w zamian prôwdzëwą. Równak pò czilu dniach dóno nama paczét zamëkający dwie balë go gòlfa ë półduc czijów różny miarë. Z nëch slédnëch më zrobilë dobri ùżëtk, ga w czasu krótszim jak dwadzesca sztërë gòdzënë - bò tëli jich ùpłënãło, zanim òdebróno nama czije - nie ùtrzëmôł sã ani jeden pencjôrz czë dozérôcz bez rozcãti lëpë, złómónégò gnôta czë wëczidnãtégò zãba. Co do balów, dosc długò më nima grôlë, szrëwòtùjąc zãbama ë blós dlôtë, że felało czegòs lepszégò, ga bëłë cwiardé, môłé ë jakbë pò òspie ë co sztót dżinãłë w brózdach abò wëstrzód lëscy, a pòza tim nie dało sã nima cziwac ani strzélac, ani òdbijac jich głową, chòcbë më wkłôdalë w to całowną energijã ë kùńszt. Nadczidóm nen lecënkòwi przëtrôfk, bò béł to slédny rôz, czedë przedstôwcowie pùblicznëch financów mielë chãc sã nama zajinteresowac. Pózdni, w miarã rostu cen, corôzkù barżi òbcynano nama bùdżet ë òstrzódk, kù najemù zdzëwòwaniu, bò nie dôwôlë më wiarë, że mòże ùpasc jesz niżi, naczął chùtczi proces degradacëji. Jôda pògòrszëła sã do tegò stãpnia, że pacorkòwce biégałë w pòrëchù pò stole, ùcékając przed jegò pôchã, méble rozwalëłë sã, ruchna wënëcowałë, rurë zapchałë, żarówczi spôliłë, nawetka telewzérnik, nie tak dôwnô bùcha òstrzódka, naczął gùbic farwã, òstrosc ë zwãk, a pò jaczim czasu wëskrzëniwôł le blós programë sprzed rokù 1966. Nié za baro rëchlëwëch pejconarzów pòtikóno czãsto òplôtłëch pajiczënama, szlachùjącëch téj za larwama. Pich ë smiece zakriwałë dzwérzë ë òkna. Nad ną dinamiczną jinwòlucëją królewską gwiôzdą blëskała zidiocałô wszechwładza doktóra SugraLesa, do gabinetu chtërnégò jô zaklepôł w mòji kôrbionce na sztót przed wmiészanim negò wspòminkù.

- Wiedno służã - jô òdrzekł.

- Sadnice so ë proszajã czëc sã jak ù se - òdrzekł doktór, pòkazëjąc na zësel, z chtërnégò nieluségò sedla jô mùszôł rëmnąc trupa kòta.

Trzë detektiwné rzeczónczi

Tadżi: kriminalné, Charles Dickens | Felënk dopòwiesców »

I. - Pôra rãkawiców

‘To je le jednô historëjô, sir,’ - rzekł szpektor Wield z Kriminalni Pòlicëji, chtëren, razã z serżantama Dorntonã ë Mithã, znôw niespòdzajno nas nawiedzëł, jednegò lëpińcowegò pòpôłnia. - ‘ë jô mëszlôł, że Wë bë chcele ją pòznac.’

‘Tikô sã mòrdarstwa młodi białczi, Elizë Grimwood, jakô sã sta czile lat nazôd, przë sztrasë Waterloo. Zwëkòwò nã białkã zwano Grafka, z pòzdrzatkù na ji spòsobnosc ë ji bùszny szëk żëcégò. A czédë jô ùzdrzôł biédną Grafkã (jô znôł ją dobrze, bë tak ò ni gôdac), ùmarłą z pòderzniãtim gardłã, leżącą na pòdłodze w ji spôwnicë, ùwierzëce mie, że wszelejaczé mëszlë òbrechòwóné na to bë òbniżëc morale chłopa, wpadłë do mòji głowë.

To nié je tuwò ani héwò. Jô béł jidzóny do ji dodomù w pòslédni pòrénk pò mòrdarstwie, òbszëkôł ùmarłą ë zdzejôł òglowé òbezdrzenié spôwnicë dze to bëło. Czédë jô wzął pòdëszkã w rãce, jô ùzdrzôł pôrã rãkawiców. Pôrã chłopsczich, spòsobnich rãkawiców, baro nielusëch. A bënë pòdsziwkù lëterë TR ë krziż.

Téj le, sir, jô wzął ne rãkawice a pòkôzôł je sądowi w Union Hall, przed jaczim sprawa bëła prowadzonô. Òn rzekł “Wield”, rzekł, “nié mô trëchlënë, że to je szlach, chtëren czérowac mòże do czegòs wôżnegò, ë wszëtkò co mùszisz terô zrobic, Wield, to nalezc majicela tich rãkawiców.”

‘Jô béł, pò prôwdze, ti sami dbë ë naczôł to zarô robic. Jô przëzdrzëł sã na rãkawice baro bôczlëwò a ùdbôł se, że bëłë òne czëszczóné. Czëc bëło sarką ë òrpësã, wiéce tim czim sã zwëkòwò mni czë barżi czãsto czëszczô rãkawice. Jô wzął je do mòjegò drëcha w Kennington, chtëren sã na tim znô ë pòkôzôł. “Cëż të rzekniesz ò nich? Czë bëłë òne czëszczóné?” “Jo, òne bëłë czëszczóné”, gôdô òn. “Czë mòże wiész chto miôł to robioné?” jô sã spëtôł. “Nick a nick”, rzeczë òn, “Jô za to wiém chto na gwës NIE czëszczëł nëch rãkawiców - kò to béł jô. Leno jô cë rzeknã cos, Wield, to nié dô wicy jak òsme czë dzewiãc môlów dze czëszczë sã rãkawice w Londynie.” - zdôwô sã, że nie bëło jich wicy w tim czasu - “ë jô mëszlã, że mògã dac ce jich adresë a të so mòże dowiész, chto je czëszczëł”. Në i òn dôł mie wskôzë ë jô béł tuwò ë héwò, jô zdrzôł na tegò a negò czołwieka, leno, nawetka czéj òni sã zgôdzalë, że bëłë czëszczóné, jô nié mògł nalezc chłopa, białczi czë dzecka, chtëren bë czëszczôł ne wëżi nadpòmkłé rãkawice.

‘Co z ną òsobą, chtërny nie bëłô doma, z tam tą òsobą, chtërna miôłôbë bëc doma pò pôłnim ë tak dali, pòdszëk zajëmół mie trzë dnie. Òb wieczórk trzëcegò dnia, dërchając przez mòst Waterloo òd starnë Surrey, czësto zjiscony a baro znerwòwóny ë òddzëwòwóny, jô pòmëszlôł że mie je nót tóni rozegracëji w Teatrze Lyceum bë sã òdnowic. Téj jô szedł do Pita za pół prizu ë sôdnął kòle barô spòkójnegò, wëzdrzącegò biédno, młodegò knôpa. Widząc, że jem cëzi (co jô pòmëszlôł, że mdze nôlepszi w ti leżnoscë) òn rzekł mie miona wszëtczich teatrowników na zdrzadni ë wdała ma sã w gôdkã. Czédë teater so skùńczëł, ma wëszła razã a jô rzekł, “Ma bëła baro drëszny a zgódny, wic mòże të nie miôł bë nick procëm bë sã zgòlëc?” “Në jo, të je baro fejn”, òn rzekł; “Jô NIÉ MÒGÃ bëc procëm zgòlëniô sã”. Në ë ma szła do karczmë, kòl Teatru, sôdła w spòkójni jizbie na pierszim szosë a zawòłała za piwã pół-na-pół na òsobã ë za pipą.

‘Téj, sir, ma wzãła naje pipë, wëpiła naje pół-na-pół a sedzëła gôdôjącë, baro drëszno, czédë nen knôp rzekł, “Mùszicë mie wëbaczëc, że zascygóm łączbã”, gôdô, “leno jô mùszã bëc doma w pasowni sztërk. Jô móm robòtã òb noc.” “W ròbòce cawną noc?”, jô rzekł. “Je të mòże piekôrz?” “Nié”, òdkôzôł òn smiéjąc se, “jô nié jem piekôrz.” “Jô mëszlôł, że nié,” jô rzekł, “nie wëzdrzisz za piekôrzã”. “Nié”, rzecze òn, “jô jem czëszczownikã rãkawiców”.

‘Jô nigdë nié béł barżi zdzëwòwóny w żecim, jakno tedë czéj jô słëszôł ne słowa z jegò gãbë. “Je të czëszczownikã rãkawiców, je to prôwda?” jô rzekł. “Jo”, òn òdkôzôł, “Jô jem”. “Tedë, mòże”, jô rzekł, biérąc rãkawice z mòji taszë, “të rzeczesz mie, chto czëszczëł ne rãkawice? To je dzywnô historëjô”, jô rzekł. “Jô jôdł w Lambeth jedegò dnia, razã z jinëma lëdzema, czédë jaczi gentelman, òstawił ne rãkawice za sobą. Jiny gentelman ë jô zawiatowalë sã, że jô nie nalezã, chto je jich miéwcã. Jô do dzys wëdôł sétme szilingów bë to òdkrëc, leno czéj të je w sztãdze mie pòmóc, jô bë nawetka dôł zôstne sétme szilingów. Të widzysz, bënë je TR ë krziż.” “Widzã”, òn rzekł. “Jô znóm ne rãkawice baro dobrze! Jô widzôł setczi taczich, chtërne słëchają sã do jednegò ôrtu.” “Nié?”, jô rzekł. “Jo”, òn rzekł. “To wiész të mòże chto je czëszczé?” jô sã zapëtôł. “Në mëszlã”, òn gôdô. “Doch mòj tatk je czëszczé”.

‘”Dze mieszkô twój òjc?”, jô zapëtôł. “Tuwò za nórtã”, òdrzekł knôp, “kòl sztrasu Exeter, tuwò. Òn ce rzeczë do kògò słëchają”. “Czë pójdzesz ze mna?” jô rzekł. “Gwësno, że jo”, rzekł òn, “leno, nie rzeczë mòjemù tatkòwi, że të nalôzł mie w teatrze, wiész, òn mòże tegò nie lëdac”. “Jo, niech tak bãdze!” Ma szła do jegò dodóm, a tam ma nalezła stôrigò chłopa w biôłim zotkù, z dwoma abò trzema córkama, chtërne nacerałe ë czëszczëłe ùrmã rãkawiców, w przédni jizbie. “Òjcze!”, rzekł knôp, “nen wasta zawiatował sã ò to chto je miéwcą rãkawiców, a jô rzekł jemù, że të mòżesz pòmóc”. “Dobri wieczór, sir”, jô rzekł do stôrigò gentelmana. “Tuwò są rãkawice ò chtërnëch gôdô waji syn. Tuwò, lëtere TR a krziż”. “Doch jo”, òn rzekł, “kò jô znóm ne rãkawice baro dobrze; Jô czëszczëł setczi taczich samëch. Òne słëchają do wastë Trinkla, nôlepszégò tapicéra w Cheapside”. “Czë wasta Trinkle przëniesł je sóm?”, jô rzekł, “proszã mie wëbaczëc mòje pëtanié”. “Nié”, òn rzekł, “wasta Trinkle wiedno sélaje je przez wastã Phibbisa, miéwcë krómù z gwôłem”. “Mòże WË mòce chãc na gòlniãce jednegò?” jô sã zapëtôł, “Kò jo!”, òn rzekł. Wic jô wzył stôrigò gentelmana ë më gôdôlë përznã wicy z nim a jegò synã nad bùską, ë më sã stalë dobrima drëchama.

‘To bëła pózdna sobòtniô noc. Pierszą rzeczą jaką jô zrobił w pòniedzôłkòwi pòrénk, jô szedł do krómù z gwôłem, naprocësto wastë Trinkla, nôlepszégò tapicéra w Cheapside. “Czë je wasta Phibbs?” “Jô sã zwã Phibbs.” “O! Mést Wë sélale ną pôrã rãkawiców do czëszczëniô?” “Jo, jô to zrobił dlô młodegò wastë Trinkla naprocëwò. Ene, a to ë òn w krómie!” “To òn je w nym krómie? Nen w zelonym mańtlu?” “To òn sóm.” “Jo, wastô Phibbs, to je lëchò sprawa; jô jem szpektor Wield z Kriminalni Pòlicëji ë jô nalôzł ne rãkawice pòd pòdëszka młodi białczi, chtërna òsta zamòrdowóna jinegò dnia, na sztrasë Waterloo!” “Dôlëbóg!” òn rzekł. “To je nôbarżi ùwôżóny młodi knôp, a czéj jegò òjc bë to słëszôł, téj to bë gò załómało!” “Mie je baro żôl za to”, jô rzekł, “leno jô mùszã wząc gò do sôdzë.” Dôlëbóg!”, rzekł znowa wasta Phibbs, “czë nick nie je mòżno zrobic?” “Nick”, jô rzekł. “Czë wë pòzwòlëce mie zawòłac go tuwò”, òn rzekł, “tedë jegò òjc nie mdze tegò miół widzoné?” “Niech tak bãdze” jô òdrzekł, “le wej, wasto Phibbs, jô nie mògã zezwòlëc na wają łączbã. Żelë cos taczégò bë sã sta, tedë jô bë mùszôł wnym dzejac. Mòże Wë bë mògle dac mù merk stądka?” Wasta Phibbs pòdszedł do dwérzów ë dôł merk a młodi knôp przeszedł przez sztrasã; pòbérny, welech, młodi drëch.

‘”Dobri dzéń, sir”, jô rzekł. “Dobri dzéń, sir”, òn rzekł. “Czë zëzwòlëcë mie zadac pëtanié, sir”, jô rzekł, “czë Wë miele znóny òsobã, chtërna sã zwa Grimwood?” “Grimwood! Grimwood!”, òn rzekł. “Nié!” “Ze sztrasë Waterloo?” “Ene! Gwësno, że znóm sztrasa Waterloo!” “Czë mòże móce czëtë ò mòrdarstwie młodi białczi?” “Jo, jô czëtôł ò tim w gazéce ë bëło mie baro drãgò to czëtac.” “Wej le, to pôrã rãkawiców jaczé słëchają do waji, jô nalôzł je pòd pòdëszką w zôstny pòrénk!”

‘Òn béł w strasznym stónie, sir; strasznym stónie. “Wasto Wield”, òn rzekł, “Przësygã na tczã, że jô nigdë nie béł henë. Jô niga ji nie widzôł, w żëcém!” “Mie je baro żôl”, jô rzekł. “Tak pò prôwdze, to jô nie mëszlã, że Wë JESCE mòrdôrzã, leno jô mùszã wzãc waji do aùtołã ë zawiezc do Union Hall. Równak, jô mëszlã, że to je takô sprawa, że terô sãdza ùczëje to òpòcëszkù”.

‘Dzãka òbzérkòwi na môlu, wëszło, że nen młodi knôp znôł sã z pòłbratã nieszczeslëwi Elizë Grimwood, ë to, że zwoniąc bë òbaczëc sã z półbratã na dzéń abò dwa przed mòrdarstwem, òstawił ne rãkawice na stole. Chto mògł je widzec krótkò pò tim, czéj nie Eliza Grimwood! “Do kògò słëchają ne rãkawice?” rzekła òna, pòdnosząc je. “Òne słëchają do wastë Twinkla”, rzekł ji półbrat. “Ach!”, rzekła òna, “òne sã baro nieluse, ë nie są terô jemù nót, jem tegò gwës. Jô wezmã je, bë mòjô dzéwka wza je do czëszczeniô.” Ë òna włożëła je sobie do taszë. Dzéwczã miała je brëkòwóné do czëszczeniô piécka ë, jem tegò gwës, òstawiła na gzymse kòminkù abò w szëflôdze abò jesz dze a ji póni widza, że jizba je czëstô, chwëcëła je ë schowała je pòd pòdëszkã, dze jô je miôł nalôzłé.

To kùńc ti historëji, sir.’

Zdrój en.wikisource.org

© Na kôrbionka je ùżëczonô wedle Public Licence.