Czëtnica ^1.5

Pòwiôstka

Tadżi: pòwiôstczi, Jan Bilot | Felënk dopòwiesców »

Pò dłudżich latach rozłączi spòtkalë sã dwaji ùczniowie – sztudencë, bãdący czejsz w związkù filomatów kaszëbsczich. Jeden z nich to syn szlachtë kaszëbsczi, Wnuk-Lipińsczi, a drëdżi téż z ti gałązczi pòchòdzący, Bòrna. Òbaji zeszlë sã przëpôdkã, to téż rozmòwa jich bëła nacéchòwónô serdeczną dôwniészą braterską przëjaznią taką, jakô midzë nima bëła z czasów łôwczi szkòlny. Pò przëwitaniu drëszë mòcno sã kùszkalë tak długò, jaż jich rzãsësti płacz rozdzelił.
– Widzysz, drëchù – gôdô szeptã Bòrna – słuńce weszło dlô naji rëchli, jak ma sã tegò spòdzéwa!
– Tak weszło – òdrzekł Wnuk – ale nié w tim blaskù, co ma so mësleła. Zdrzë le, Kaszëbi jak spalë, tak spią do dzys dnia, mòże jesz kąsk cwiardszim snã, jak dôwni. Żódnô mòc jich òbùdzëc ni mòże…
– To le nie je prôwda – zaprzécził Bòrna. – Kaszëbi corôz wëżi głowë pòdnôszają, a spik drãczący jich òd dôwnëch lat, z òczi przecérają.
– He… dzywné, w czim të to drëchù widzysz?
– Bòrna. – Ju swòje pisma mómë z „Grifã” na przódkù, chtëren nóm przënôszô prôwdzëwi skôrb mësli dlô zaspòkòjeniô dëszi.
– Tak, tak, mómë, mómë, ale jak to kaszëbsczé pismò wëzdrzi? Nie chcã za wiele rzec, ale żlë sã nie milã, to më Kaszëbi do tegò czasu swòji pisowni ni mómë, bò czejbë òna bëła, to pismò jinaczi bë wëzdrzało. Jeden pisôrz pisze „w” tã, dze drëdżi „v”, jednémù sã chcało napisac „jego, ki, ci, ë, y”, dze drëdżi pò nim to samò pòprôwiô ë pisze: :jehi, kji, gji, ë, i”. W pòézji tã jesz gòrzi. Jedni trzimają sã ritmù ë rimù pòdług prawideł kaszëbsczich, drëdżi znô bùdëją wiérztë na pòdstawie przëjãti fòrmë w lëteraturze pòlsczi. Czëtôj wicy… »

Kòza i jeż

Tadżi: pòwiôstczi, Aleksander Majkòwsczi | Felënk dopòwiesców »

Jeden chłop miôł kòzã. Póczi òna mù mlekò dôwała, to òn jã chòwôł i zanoszôł ji jarmùż, jak òna sã zestarzała, tej òn pòstanowił jã zaszlachtowac. Wiãc wzął nóż i ji gardło przerżnął i zaczął jã òbdzérac. Ledwò jã ale na pół òbdôrł, to kòza òżëła i ùcekła precz, bò òn ji miôł gardło lechò przerżniãté.

Kòza ùcekła jaż do lasa i tam wpadła w wilczą jamã i sã schòwała.

Jak wilk przeszedł dodóm, tej kòza nie wpùscëła gò, le nadstawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak wilk sã srodze werzasł i ni mógł dodóm wlézc. Pòszedł wiãc dali, srodze zasmùcony i kù reszce natrafił na lesa. Ten sã gò pëtôł.

- Cëż tã tak smùtno jidzesz, jakbës ni miôł żódnégò doma?

Tak wilk òdrzekł:

- Të môsz też prôwdã! Ni móm żódnégò doma. Bò w mòjã jamã wlazło jaczés straszëdło, a czej jem chcôł wlézc, nastawiło rodżi i rzekło:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak lis rzekł, żebë chcôł rôd to straszëdło widzec, wiãc szlë razã do wikòwi jakmë. Jak ale òzdrzôł kòzã z rogùma w jamie, tej lis wzãł sã i ùcekł precz.

Tak wilk znowa szedł smùtny precz, jaż natrafił jeża. Tëmù òn swòją biédã òpòwiôdôł i mù sã jiscëł.

Tak jeż rzekł:

- Jô ce to straszëdło z jamë wëpòrajã, ale za darmò jô tegò nie ùczëniã. Tak wilk mù òbiecôł wszëtkò, co bë żądôł, żebë le mù pòmógł do swòji jamë. I szlë tej razã.

Jak doszlë, tej kòza znôù nastawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Ale jeż le òdrzekł:

Jô jem jeż,
Jô kòlã też!

I z tim sã w durã wkùlnął i zaczął kòzã kłóc, jaż ùcekła.

Taczi małi chłopë, bële òstri, są nôlepszi, ti dużi łomòczë są do niczegò.

Mądri òwczôrz

Tadżi: pòwiôstczi, Stefan Ramùłt | Felënk dopòwiesców »

Pò wëbùdowaniu klôstore Kartëżónów w Kartëzach ksąże rozgòrzëł sã na tëch zôkònników ë chcôł jich z klôsztore wënekac. Nim do tegò ale przëszło ë żebë nie mòwilë, że òn bez żódnégò pòwòde jich wënekôł, pòwiedzôł jim, że czej òni jemù trzech pëtaniów, chtërne òn jim zadô, dobrze nie òdpòwiedzą, téj òni bãdą z klôsztore wënekóni ë ten klôsztor bãdze skasowóny. Tedë zôkònnicë dostalë strach a òsoblëwie gwardión trechlëł żebë na to zapëtanié ni mòglë òdpòwiedzec. Tak òn to pòwiedzôł tim jinym zôkònnikóm, żebë złożëlë radã, jak sobie w ti sprawie dali pòstãpic. Ale ë òni ni mòglë mù żódne w tim dac radë.

Tak gwardión chòdzëł zamëszlony pôrã dni. A téj jednégò dnia wëszedł sobie w pòle ë trafiôł òwczôrz, co pôs do klôsztore nôleżącé òwce. Òwczôrz piãknie ksądze gwardiónowi so ùkłoniôł a tej gò są spëtôł, rzekł mù, miôł zgôdnąc, wiele klôsztor òwców pòsôdô. Na to gwardión:

- Cëż mie z tegò, czej më mùszimë jednak je wnet przedac.

Òwczôrz mòwi:

- Ej, czemù?

Téj gwardión mù zaczął pòwiadac, co ksąże jim nakôzëł ë mòwił, że nie wiedzą sobie z tim nic pòradzëc. Na to òwczôrz:

- E, dôwni òwczôrze bëlë mądri, to mòże ë jô bë ksądzë gwardianowi mógł co wëpòmóc?

Tak gwardion przëzdrzôł sã jemù bôcznie, sã ale ùmiechnął, a pòmëslôł sobie:

- Co, taczi òwczôrz miôł bë bë bëc mądrzeszi òd nas ksążi, òd zakònników?

Ë òdeszedł. Przindze do klôsztore ë pòwiôdô to jinym zakònnikom. Ti ale na niegò, że czemù òn sã nie spëtôł, na jaczi spòsób òwczôrz chcôł jich z tegò kłopote wëbawic. A tedë, jak òwczôrz òwce dodóm przënekôł, dôł gò gwardión do se zawòłac a pëtô gò sã:

- Në, jakùż të nas chcesz wëbawic?

Òwczôrz sã ùkłonił a mówi:

- Jô sã pòdejmiã ti całi sprawë, ale pòd jednym warenkã. Jô móm bëc tak òbuti, jak ti jiny zôkònnice a téj jô pùdã do naszégò nôjasniészégò ksãżëca. Co dali bãdze, to je mòja sprawa.

Gwardión na to przëstôł, dôł òwczôrza ògòlëc, dôł gò òblec w zakònné ruchna ë tak przebrónégò za micha pòsłôł do ksãżëca, ten zebrôł swòjech ùrzãdników, ùsôdł sobie na tron a tej patrzi na òwczôrza. Zdrzi na niegò a mësli sobie:

- Ë co téż taczi młodi mich mòże mie mądrégò pòwiedzec?

A tej zadôł mù pierszé pëtanié:

- Jak długò - mówi - mùszi chto jachac żebë mógł wkół zemiã òbjachac?

Òwczôrz pòkłonił sã niskò a téj rzecze:

Miłoscëwi ksąże! Czej kònia òsodłô ë razã ze wschòdã słuńca razã z tim słuńcã pòjadze, to w dwadzesce sztërzëch gòdzënach zemiã wkół òbjedze.

Ksąże widzôł, że mich nie je taczi głupi, jak òn mëslôł, a téj zadôł mù drëdżé pëtanié:

- Jakùż të mëslësz, jile jô jem wôrt?

Òwczôrz są ùkłonił, przëstąpił pôrã kroków, długò sã ksãżëcë przëzerôł, sã zôs ùkłonił a tej rzecze:

- Dzewiãc dwadzesce dëtków.

- Jakùż to? - spëtôł ksąże.

- Nôjasnieszi ksąże! - rzecze òwczôrz - nie chcôł bë jem miłoscëwémù ksążëcë wiele ùblëżëc ë rôd bëm wësok taksowôł, ale że naszégò Zbawicela Pana Jezësa Jidôsz za trzëdzesce dëtków żëdom przëdôł, tak jô ni mògã was, ksąże, wëżi taksowac, jak na dzewiãc dwadzesca dëtków.

- Ala diôchlë! - rzekł ksąże, ùsmiechnął sã a tej pëtô dali:

- Ij! Te dwie òdpòwiedzë, të bëłë dosc dobrze pòwiedzóné, jô so jednak mëszlã, czebë të mógł mie téż tã trzecą òdpòwiédz dobrze dac. Pòwiedz mie, co jô dopiero mëszlã, że je prôwda, a nie je prôwda?

Na to òwczôrz sã rozsmiôł a mówi:

- Në, taczé pëtanié! Nôjasnieszi ksąże mësli, że jô mich z kartëzczégò klôsztore a jô jem òwczôrz, co jô do kartëzczégò klôsztore nôleżącé òwce pasã…

A tej sã ùkłonił niskò ë wëszedł. Ksąże ë całi jegò dwór òsłepielë ë pòcziwalë głowama, żebë to mògło tak mądrégò òwczôrza dac. A tedë ksąże dôł tim zôkònnikom pòkù.

Jak òwczôrz dodóm przëszedł, ë całą sprawã gwardionowi rozpòwiédzôł, ten sã barzo ùceszëł ë w nôdgrodã kôzôł mù sto dëtków wëpłacëc.

Pòwiôdôł Józef Labùda w Kartëzach.

Ò stolëmach

Tadżi: pòwiôstczi, Stefan Ramùłt | Felënk dopòwiesców »

Tu tak bëło pòwiôdôné, że przed wieleset lati tu bëlë stolëmi. To bëlë barzo mòcny lëdze. A téj dwòje sã chcało żenic òd tëch stolëmów. Tak òni są chcelë spróbòwac, chtërnë mòcnészé bë bëło, przez pùszczenié kamieni. Tak òni sã ùstawilë (tak, jak mie so widzy, tu kòle Swiécëna na Szóchartowëch górach), a téj òni pùscëlë tã w tã stronã do Żarnówca te kamienie. Tak nôprzód òn pùscëł ë dorzucëł ten kam jaż na Elzynsczé pòle unjefér¹ trzë wiertle mile drodżi òd Swiécëna. Òna ale pùscëła jaż przënômni wiertel mile dali, chòc ji kam bëł wiele wikszi. Òn ùpôdł na òdargòwsczim pòlë. Te kamienia są ta wiôldżé, jak môłé chëcze, a leżą tã jesz dzys dzeń ë są do òbezdrzeniô.

Pòwiôdôł Józef Cenôwa, szołtôsów syn z Kôrlëkòwa w òkrãgù pùcczim.

Przëpisë:
¹ kòle, blëżi