Czëtnica ^1.5

Gôdczi kaszëbsczé

Tadżi: pòwiôstczi, Józef Klebba | Felënk dopòwiesców »

Jeden lëtersczi gbùr dôł swégò sëna w szkòłë, cobë òn sã za ksãdza ùczëł. Jak ten knôp ju béł wëùczony za ksãdza, tak òn ni mógł nigdze dostac pòsadë, a tak òn ni miôł z czegò żëc. Ten ksądz przebrôł na radã. Òn so òblekł ksãdzowsczé ruchna, a zapôlëł na pôłniu swiéczkã, ë szedł do królewsczégò bùdinkù. Tã sobie tą swiéczką swiécëł, a na zemi czegò szukôł. Na to sã przëzerôł król przez òkno, a sã pitôł tegò ksãdza:
– Za czimże të tã szukôsz?
Ten ksądz mù rzekł, że òn szukôł za chlebã. Ten król to rozmiôł, co to miało znaczëc, ë rzekł do tegò ksãdza:
– Chleba jô cë dóm.
Nie trwało to długò, tak ten ksądz dostôł miesãczną pensjã tak wiôlgą, że òn mógł dobrze żëc.
Tak ten ksądz najął sobie mieszkanié niedalek królewsczégò bùdinkù, a nad dwiérzamë dôł zrobic tôblëcã, a na ni napisac: „Jô żëjã bez trosczi”.
Jak ten król to widzôł, tak òn sã rozgòrzëł, a dôł tegò ksãdza zawòłac, ë mù rzekł:
– Kòżdi człowiek na tim swiece mô ë mùszi miec trosczi, a të ni môsz. Tak jô cë mùszã tã troskã zadac. Të mie wërechùjesz: 1. gdze je grunt w mòrzu, 2. gdze je westrzódk zemie, 3. wiele gwiôzdów je na niebie. To të wërechùjesz w trzech dniach, a czej të to nie wërechùjesz, tej jô cë nie dóm pensji.
Ters ten ksądz miôł wiôldżé trosczi, a sobie nie wiedzôł żódny radë. Pierszégò dnia òn wzął czij w rãkã ë szedł za miasto, a sã kłopòtôł. Drëdżégò dnia òn szedł zôs, a trzecéò dnia téż w ten sóm môl. A tã pasł szeper òwce, a wiedno sã na tegò ksãdza przëzerôł. Tegò trzecégò dnia ten szeper sã pitôł tegò ksãdza, co òn miôł za kłopòt, a ten ksądz mù wszëtkò pòwiedzôł. Ten szeper rzekł temù ksãdzu:
– Jô bë cë mógł pòmóc, ale të bë mùszôł tak długò bëc przë tëch òwcach, jaż jô przińdã nazôd. Ale jô bë mùszôł òblec twòje ruchna, cobë ten król mie nie pòznôł.
Ten ksądz sã na to zgòdzëł, a dôł temù szeprowi klucz òd swégò mieszkaniô, a tã òn sobie miôł te nôlepszé ruchna òblec, ë do króla jic.
Ten szeper szedł do króla, a król jegò zaczął egzaminowac:
– Wieleż je gwiôzdów na niebie?
A szeper òdpòwiedzôł:
– 7,432,176, a czej të nie wierzisz, tej pòrechùj sóm.
– Gdzeż je grunt w mòrzu?
A szeper rzekł:
– Przed chwilą jô wrzucëł kam w mòrze, a tã dze òn leżi, tã je prawie grunt; mòżesz òbezdrzec.
– A gdzeż je westrzódk zemie?
Tak ten szeper rzekł:
– Jô móm tak dalek wëmierzoné, le tu jesz tã malińką górkã. Chcema tã jic, tej jô cë zars akùrôt pòkôżã. Tak òni wëszlë, a ten szeper wzął lôskã a pchnął w zemiã, ë rzekł:
– Tu je westrzódk, a czej të nie chcesz wierzëc, tej wez tã lôskã, a mierzë sóm.
Tak ten król rzekł:
– Të môsz twòją sprawã dobrze zrobioné, ters mòzesz żëc bez trosczi.
Tak ten szeper szedł w to ksãdzowé mieszkanié, a mieszkôł dali, ë nie czerowôł sã za ksãdzã ani za òwcamë. A ten ksądz nie rozmiôł pasc òwc, tak ten pón jegò òdnëkôł precz. Ters ten ksądz miôł znôwù trosczi, ë zaczął rzewnie płakac tak długò, jaż òn stojôł pò kòlanach we łzach.

Rodzina Kaszubska, nr 25, 1924 r.

Żëcopis ë gôdczi ò òrginalnym pisënkù Józefa Klebbë mòże nalezc w ksążce Tadeusza Krzysztofa: Józef Klebba Działacz niepodległościowy z Kosakowa, Rewa 2003

Ùdzysdniowił: Rómk Drżeżdżón

Pòwiôstczi

Tadżi: pòwiôstczi, Florian Cenôwa | Felënk dopòwiesców »

Chłop ë adwòkat

Chłop jeden, mający swemù adwòkatowi barzo grëbą pakã papierów zapłacëc, rzekł z westchnienim

- Panie! Kò to je barzo rzôdkò pisóné. A ni mògło to bë téż bëc përzinkã gãsczi?

- Tegò wë, mój Kòchóny, nie rozmiejece - òdpòwiedzôł adwòkat - to je włôsnie pismò ùrzãdowé. Jeżlë zôs ni môce pieniãdzy, mòżece mie za to zòrac czile mòrgów rolë.

Chłop mù òrôł, ale tak, że scziba òd sczibë bëła przënômni na łokc. Jak sã adwòkat w to dozdrzëł, zaczął wòłac:

- Ej, ej. To je le sztrekóné.

- Pón so na tim nie znaje - òdpòwiedzôł chłop - To je włôsnie òrka ùrzãdowô.

Òjc ë dzecë

Jeden òjc miôł czile dzecy. Widząc sã blisczi smiercë, zwòłëł òn wszëstczé do se. Téj wzął òn czile prątków, zdrzësôł je w pãczk ë dôł nôstarszëmù sënowi do złómieniô. Ale ten so nadaremno mãczëł, do grëpë zdrzësonëch prãcëków przełamic ni mógł. Tak dôł je òjc drëdżémù, trzecémù ë tã dali; a żóden nie złómôł. Pòtemù starc pãczk rozdrzësôł, dôł kòżdemù dzeckù jeden prãcëk ë kôzôł przełamic. Czej to dëcht letkò zrobilë, rzekł do nich òjc:

- Mòje dzatczi! Wesce stąd przëkłôd. Pò smiercë mòji, póczi mdzece w zgòdze żëlë nich was nie mdze mógł przedobëc, ale skòro sã le midze sobą pògòrzëce ë rozdzelëce, téj was bëlë chto domòżë.

Szãtopérz, ptôczi ë zwiérzãta

Ptôczi prowôdzëłë długą wòjnã z zwierzãtama ë rôz ta drëdzi rôz na strona wëgriwa. Szãtopiérz chcôł ùniknąc wątplëwegò kùńca wòjnë ë wjedno sã do ti stroné przełączëł chtërą widzôł wëgriwającą: midze ptôchama za ptôcha, midze zwierzãtama za mësz ùchòdząc. Czej przëszło do zgòdë, téj sã jegò zdrada wëda. Ptaczi ë zwierzãta òkrëłë jegò hańbą ë zakôzałé jemù pòd karą smiércë pòkazywac sã za dnia.

Żaba, szur ë jastrzib

Żaba sã spiéra ze szurã, przewłaszczając sobie prawò do jedny sadzawczi, chtëré prawné pòsadanié szur jak nôòczewistszéma dowòdama stwiérdzëł. Czej jedno drëdżémù ùstãpic nie chcało, przëszło òd spiéraniô wnet do grożeniô, a stąd do jak nôzajadlészi bijaticzi. W tim włôsnie jastrzib nadlecôł, rzucëł sã na nie z górë ë pòżarł òbie dwòje.

Łakòmi pies

Pò wąsczi deseczce, co bëła przez rzekã pòłożonô, szedł rôz jeden pies trzëmając w pëskù sztëk miãsa. Òn wezdrzëł na dół ë widzôł w przezroczësti wòdze włôsną ceniã; ale òn mëszlôł, że to béł jinszi pies, kąsk miãsa niosący. Wiôlgô chãc jegò na to tu wzã. Òn pòscëł swój sztëk ë chcôł drëdżémù pse miãso wedrzec: ale tu nic nie dostôł, a swójé stracëł, bò jemù je òstro płënącô wòda zabra.

Tak téż ë chcëwim lëdzóm jidze.

Łgôrz

Pasturz jeden, pasąc òwce, dlô włôsné zabôwczi czãsto wòłôł na swòjich towarzëszi:

- Òhù na, òhù na! Tepa górze! Wilk, wôłk, niekara! Retujce, retujce!

Na taczi krzëk przebiegalë wic pasturze ë jinszi lëdze, blëzë bãdący, ale nigdë wilka nie widzelë ë zawiodłi mùszelë nazôd wracac, a szalbiérz sã z nich smiôł. Jedną razą zdarzëło sã, że pò prôwdze przeszedł wilk do jegò strzodë. Téj òn na całe gardło wrzeszczëł, żebë jegò retowelë, ale nadaremno, nicht sã nie rëszëł do pòmòcë, mëszląc, że òn ë tą razą le zwòdzë. Ë wilk mù wiôlgą grëpã òwc wëdëszëł.

Łgôrzowi nicht nie wierzi, chòc òn czasã ë prôwdã gôdô.

Lew ë mësz

Kòło lwa spiącégò gòniłë sã swòwòlné mëszë, z chtërech przëpôdkã jedna mù na krzept wskòczëła. Schwòconô òd przebùdzenégò lwa ledwie żëwò swój nierozsądk ùniewinia, òbiecëjąc, że mdze wdzãczno, jeżlë ji ten rôz żëcé darëje. Lew, chòc béł rozgòrzony przebôczëł jednak mëszcë proszący. Niedługò pòtemù wpôdł ten sóm lew przez nieòstróżnosc w sec lesniczą ë òkropno rëczëł. Tej przëbiégła wdzãcznô mëszka, pòprzegrëza jadro ë lwa z prizonë ùwòlniła.

Wilk ë żôr

Jeden wilk tak łakòmò òwcã pëłk, że jemù gnôt w gardle òstôł. Szukôł òn tej wszãdze pòmòcë, ale kòżdi mù rzekł: “to ce dëcht w dzek, żarłoka”. Le jeden żôr sã nad nim zlëtowôł, wetkł swòją długą szëjã w gardło wilka, wëcëgnôł gnôt ë prosëł ò jaką nagrodã za swòjã prôcã

- Abò të ni môsz dosc - òdpòwiedzôł wilk - że jô jem ce łba nie ùgrizł, czej jes mie jen dobrowolnié w gardło wetkł?

Pòwiôstka

Tadżi: pòwiôstczi, Jan Bilot | Felënk dopòwiesców »

Pò dłudżich latach rozłączi spòtkalë sã dwaji ùczniowie – sztudencë, bãdący czejsz w związkù filomatów kaszëbsczich. Jeden z nich to syn szlachtë kaszëbsczi, Wnuk-Lipińsczi, a drëdżi téż z ti gałązczi pòchòdzący, Bòrna. Òbaji zeszlë sã przëpôdkã, to téż rozmòwa jich bëła nacéchòwónô serdeczną dôwniészą braterską przëjaznią taką, jakô midzë nima bëła z czasów łôwczi szkòlny. Pò przëwitaniu drëszë mòcno sã kùszkalë tak długò, jaż jich rzãsësti płacz rozdzelił.
– Widzysz, drëchù – gôdô szeptã Bòrna – słuńce weszło dlô naji rëchli, jak ma sã tegò spòdzéwa!
– Tak weszło – òdrzekł Wnuk – ale nié w tim blaskù, co ma so mësleła. Zdrzë le, Kaszëbi jak spalë, tak spią do dzys dnia, mòże jesz kąsk cwiardszim snã, jak dôwni. Żódnô mòc jich òbùdzëc ni mòże…
– To le nie je prôwda – zaprzécził Bòrna. – Kaszëbi corôz wëżi głowë pòdnôszają, a spik drãczący jich òd dôwnëch lat, z òczi przecérają.
– He… dzywné, w czim të to drëchù widzysz?
– Bòrna. – Ju swòje pisma mómë z „Grifã” na przódkù, chtëren nóm przënôszô prôwdzëwi skôrb mësli dlô zaspòkòjeniô dëszi.
– Tak, tak, mómë, mómë, ale jak to kaszëbsczé pismò wëzdrzi? Nie chcã za wiele rzec, ale żlë sã nie milã, to më Kaszëbi do tegò czasu swòji pisowni ni mómë, bò czejbë òna bëła, to pismò jinaczi bë wëzdrzało. Jeden pisôrz pisze „w” tã, dze drëdżi „v”, jednémù sã chcało napisac „jego, ki, ci, ë, y”, dze drëdżi pò nim to samò pòprôwiô ë pisze: :jehi, kji, gji, ë, i”. W pòézji tã jesz gòrzi. Jedni trzimają sã ritmù ë rimù pòdług prawideł kaszëbsczich, drëdżi znô bùdëją wiérztë na pòdstawie przëjãti fòrmë w lëteraturze pòlsczi. Czëtôj wicy… »

Kòza i jeż

Tadżi: pòwiôstczi, Aleksander Majkòwsczi | Felënk dopòwiesców »

Jeden chłop miôł kòzã. Póczi òna mù mlekò dôwała, to òn jã chòwôł i zanoszôł ji jarmùż, jak òna sã zestarzała, tej òn pòstanowił jã zaszlachtowac. Wiãc wzął nóż i ji gardło przerżnął i zaczął jã òbdzérac. Ledwò jã ale na pół òbdôrł, to kòza òżëła i ùcekła precz, bò òn ji miôł gardło lechò przerżniãté.

Kòza ùcekła jaż do lasa i tam wpadła w wilczą jamã i sã schòwała.

Jak wilk przeszedł dodóm, tej kòza nie wpùscëła gò, le nadstawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak wilk sã srodze werzasł i ni mógł dodóm wlézc. Pòszedł wiãc dali, srodze zasmùcony i kù reszce natrafił na lesa. Ten sã gò pëtôł.

- Cëż tã tak smùtno jidzesz, jakbës ni miôł żódnégò doma?

Tak wilk òdrzekł:

- Të môsz też prôwdã! Ni móm żódnégò doma. Bò w mòjã jamã wlazło jaczés straszëdło, a czej jem chcôł wlézc, nastawiło rodżi i rzekło:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak lis rzekł, żebë chcôł rôd to straszëdło widzec, wiãc szlë razã do wikòwi jakmë. Jak ale òzdrzôł kòzã z rogùma w jamie, tej lis wzãł sã i ùcekł precz.

Tak wilk znowa szedł smùtny precz, jaż natrafił jeża. Tëmù òn swòją biédã òpòwiôdôł i mù sã jiscëł.

Tak jeż rzekł:

- Jô ce to straszëdło z jamë wëpòrajã, ale za darmò jô tegò nie ùczëniã. Tak wilk mù òbiecôł wszëtkò, co bë żądôł, żebë le mù pòmógł do swòji jamë. I szlë tej razã.

Jak doszlë, tej kòza znôù nastawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Ale jeż le òdrzekł:

Jô jem jeż,
Jô kòlã też!

I z tim sã w durã wkùlnął i zaczął kòzã kłóc, jaż ùcekła.

Taczi małi chłopë, bële òstri, są nôlepszi, ti dużi łomòczë są do niczegò.