Czëtnica » pòwiôstczi

Skôrb kaszëbskò-słowińsczi mòwë I

michol — Thu, 30 Apr 2009 19:47:50 +0000

Pierszi tësąc kaszëbskò-słowińsczich gôdk

Spisôł starégò kòwôla syn ze Sławòszëna.

1. Człowiek strzélô a Pón Bóg kùle nosy. – Zôrkò do zôrka a bądze miôrka. – Jak sobie chto pòsceli, tak sã wëspi. – Pańsczé òkò kònia tëczi. – Tak długò sã grónkã wòda nosy, jaż sã ùchò ùrwie. – Rozëmkù pój do dómkù. – Jedna jaskółeczka lata nie zbùdëje. – Przëmówiôł kòcôł grôpòwi, a òba smòlą. – Chòcbë ce smażëlë w smòlë, nie pòwiadôj, co sã dzeje w szkòle. – To je jemù tak pòtrzebne jak psu piątô noga (jak łësëmù grzebień)

2. Të jes tu tak pòtrzebny jak ù wòza piąti kòłò (jak w mòsce dzura). – Ju za pùzdze skòblëc gwòzdze. – Pieczoné gòłąbczi nie przindą same do gąbczi. – Wiedzą sąsedzë jak chto sedzy. – Pańskô łaska na pstrim kòniu jezdzy. – W piątk deszcz, całi tidzéń deszcz. – Darowónemù kòniowi nie zazérô sã do zãbów. – Głupich nie seją a jednak sã rodzą. – Trafiła kòsa na kam. – Na cwiardi kloc trzeba jesz cwiardszi klin.

3. Rãka rãkã mëje. – Noga nogã wëpierô. Dze diôbeł ni mòże, tam stôrą babã pòsle. – W niedzelã sobie nokce òberznąc abò fórã gnoju wëwiezc, to je równy grzech. – Chłopã nie mierzi sã ani kòrcã ani łokcã. – Czas tracy, czas płacy. – Nie reczë rëchli hòp, jaż przeskòczisz. – Z wiôldżi chmùrë môłi deszcz. – Chto sã na gòrącym sparzi, ten na zëmné dmùchô. – Jaczi pón taczi króm.

4. Krëk krëkòwi òka nie wëdzebie. – Dac le kòkòszë grzãdã, to òna chce wieże. – Chto pôsô w piątczi, ten mùszi ë w swiątczi. – Przińdze môj, dzurë ùtëkôj, krowóm sana dodawôj, w pieckù zapalôj. – Swiãti Michôł wrota rozpichôł. – Na swiãti Wawrzinc z kòsą w żëto przińc. – Wet za wet a darmò nick. – Jak Kùba Bògù, tak Bóg Kùbie. – Òbietnica zwòdnica a głupiemù radosc.

5. Przepôdł, jakbë kam w wòdã pùscëł. – To mù sã tak trafiło jak slepi kòkòszë zôrno. – Jegò białka bùksë nosy. – Czëja, ale nie Twòja. – Na zdrowie Twòje a przez gardło mòje. – Biédnemù wiater wiedno w òczë. – Òn so wësrôł a rzëcë nie zamkł. – Lubi jegò jak psë Żeda (strëcha). – Òstatny kóń ze stóni. – Môłô szkòda, krótczi żôl.

6. Chto przë piekle miészkô, mùszi diôbła w kmòtrë prosëc. – W òkòło gód hëltka jak miód, a w òkòło gromic wimiesz ją z gównic. – Co krôj to òbëczôj. – Dostac sã le diôbłu w szczëpë. – Jaką môsz, taką dôsz. – A za mòje mito mie wëbito. – Ù nas co w piątczi to ë w swiątczi. – Sedzy jak na niemiecczim kôzaniu. – Cãżczi jak młińsczi kam. – Nie wszëtkò złoto co sã swiãcy.

7. Prôwda w òczë kòlë. – Dze cenkò, tam sã rwie. – Òn czùł zwónë, ale nie wie dze. – W nocë są wszëtczé kòtë bùré (szaré). – Głową mùrë nie przebijesz. – Ceché wòdë brzedzi pòdriwają. – Włóczi sã jak Mark pò piekle. – Krący sã jak piôrd w rzëcy (jak gówno w przerãbli). – Z niegò lecy jak z hónka (jak z cewczi). – Je to cnota nad cnotama, trzemac jãzëk za zãbama.

8. To je tak dalék, jak szërok. – Chto nie szónëje grosza, ten nie je talara wôrt. – Co të przede mną wòdã mącysz? – Nôłóg je drëgô nôtëra. – Ksãżë òczë, wilczé gardło, co ùzdrzi, to bë zjadło. – Òn zamkł mësz w szpiżarni. – Nie wiedno swiãtégò Jana. – Słëchô, jak ò żelôznym wilkù. – Zjadłi chléb sã cãżkò zarôbiô. – Dze wiele głów, tã wiele rozëmów. – Witro mdą bòsôków wieszac. – Żëdzë bierzą niedobre dzecë w miech. – W stëdni sedzy mùmacz. – Chto nie chce robic, ten nie je wôrt abë jôdł. – Przed sëwą głową trzeba mùcã zdjic. -Swiat jak las, człowiek jak listk. – Òn ce na rzëcy kaczk nie zôjmie. – Dzys je jedną sukniã cepli. – Jak sã miewôsz? Jak groch przë drodze.

9. Pilny jak mrówka. – Próżniôk sã wiele złegò ùczi. – Pijany robòtnik sã nie zbògacy. – Chto pòd drëdżim dółczi kòpie, ten w nie sam wpadnie. – Lëbawi jak wół. – Wëszedł jak panna z tuńca. – Z jaczim przestajesz, taczim sã stajesz. – Gardło pijôka je barzo głãbòczé. – Chòc ùbògô, ale chãdogô. – Nie tkôj nosa dze ni môsz grosza.

10. Czép ten, co wicy dô jak mô. – Òn je wszãdze doma. – Ni ma kòłôczy bez prôcy. – Jesz sã ten nie ùrodzëł, co bë wszëtczim dogòdzëł. – Na złodzeju skóra gòrô. – Chto chce rëbë chwatac, mùszi sã zmaczac. – Mie dzys a Tobie witro. – Bez òchòtë niespòrë robòtë. – Głupi milczec nie ùmieje.

11. Chto pierszi ten milszi. – Lôtô jak z pieprzã. – Nie dlô psa kiełbôsa. – Szëkòwny jak wół do karétë (jak Żid do flintë). – Dzie wiele mamk, tã dzekcò krzëwé. – Spùscëł nos na kwintã. – Òn na to jak na lato. – Znajã jô ce ptôszkù! – Trafił pôlcã w rzëc. – Ni ma tegò złégò, co bë na dobré nie wëszło.

12. Òn biegô z bùksama. – Kóń mô sztërë nodżi a jednak sã czasã pòdchaje. – Lôtô jak òparzony. – Dze nick ni ma, tã ë król nick nie wezmie. – Òn sobie swinkã kùpił.- Jegò swina kòpnã. – Cëż pò psë w kòscele, czej pôcerza nie mówi. – Ùbrôł sã w trzë nitczi na krziż. – Jidze do stołu jak swinia do kòrëtka. Òn tak pleszcze, jakbë z mòstë srôł. – òn tak biégô jak drzewiany zajc. – Kòżdi sóm dlô se, a Pón Bóg dlô wszëtczich.

Sëczenka Swiónowsczi Matczi Bòsczi

mark — Thu, 26 Feb 2009 20:08:54 +0000

To dało przóde kòl Swiónowa jednégò chłopa ù jaczégò doma bëła baro wiôlgô biéda. Miôł òn czëté, że w Americe je mòżno wiele dëtków zarobic ë chcôł sã dac w tã rézã, le nie wiedzôł skądka wzyc tëli pieniãdzów na biliet. Tak to òn sã dôł do kòscoła w Swiónowie. Tam ùzdrzôł figùrã Matczi Bòsczi przëòblekłą w pëszną sëczenkã.
Ùklëknął a zaczął sã mòdlëc, prosząc Matkã Bòską ò przebôczenié za to, że mëszli ò tim bë ùkrasc ji òbleczënk i za te dëtczi wëjachac do Americzi, w kùńcu wzął gò, przeòbiecôł równak, że przejedze nazôd i kùpi Przenôswiãtszi Panience nową, jesz pëszniészą, jak ta co ją skrôdł, sëczenkã.
Przeminãło cziles roków i ten chłop przëjachôł ju baro bògati z Americzi nazôd do swòji rodny wsë.
W nocë pòszedł òn do kòscoła, pamiãtając ò tim co przeòbiecôł. Stanął przed swiãtą figùrą ë przëòblekł jã w nową, pò prôwdze jesz pëszniészą sëczenkã, jakno ta jaką przódë miôł ùkradłé. Jak ju pòdzãkòwôł ë przeproszëł Matkã Bòską ë chcôł ju jic dodom, zmërkòwôł że ni mòże sã rëszëc z placu, stôł jak kam jaczi ë òstôł tak stac jaż do rena. Reno, jak dzéń w dzén, przëszedł do kòscoła wprzód stôri kòscélny ë ùzdrzôł niebòrôka. Złapôł gò strach ë pònëkôł zarô do probòszcza, bë mù ò tim co òbaczëł òpòwiedzec. Probòszcz dôł sã do kòscoła ë stanął przë tim chłopù, tedë ten dopiérzë mógł zacząc gadac. Wëspòwiôdôł sã ksãdzu z wszëtczégò, dostôł rozgrzeszenié ë pòkùtã, ë tedë dopiérzë mógł sã znôwù rëchac.

Za knôpa òpòwiôda mie tã historëjã starka Stazja Kwidzińskô (z dodomù Kònkòl), chtërnô ùrodza sã w Głusynie 7 lëstopadnika 1899 rokù , tam sã téż wëchòwa ë mëszlã, że stądka téż jã zna.

Mark Kwidzińsczi

Gôdczi kaszëbsczé

mark — Mon, 25 Aug 2008 21:07:35 +0000

Jeden lëtersczi gbùr dôł swégò sëna w szkòłë, cobë òn sã za ksãdza ùczëł. Jak ten knôp ju béł wëùczony za ksãdza, tak òn ni mógł nigdze dostac pòsadë, a tak òn ni miôł z czegò żëc. Ten ksądz przebrôł na radã. Òn so òblekł ksãdzowsczé ruchna, a zapôlëł na pôłniu swiéczkã, ë szedł do królewsczégò bùdinkù. Tã sobie tą swiéczką swiécëł, a na zemi czegò szukôł. Na to sã przëzerôł król przez òkno, a sã pitôł tegò ksãdza:
– Za czimże të tã szukôsz?
Ten ksądz mù rzekł, że òn szukôł za chlebã. Ten król to rozmiôł, co to miało znaczëc, ë rzekł do tegò ksãdza:
– Chleba jô cë dóm.
Nie trwało to długò, tak ten ksądz dostôł miesãczną pensjã tak wiôlgą, że òn mógł dobrze żëc.
Tak ten ksądz najął sobie mieszkanié niedalek królewsczégò bùdinkù, a nad dwiérzamë dôł zrobic tôblëcã, a na ni napisac: „Jô żëjã bez trosczi”.
Jak ten król to widzôł, tak òn sã rozgòrzëł, a dôł tegò ksãdza zawòłac, ë mù rzekł:
– Kòżdi człowiek na tim swiece mô ë mùszi miec trosczi, a të ni môsz. Tak jô cë mùszã tã troskã zadac. Të mie wërechùjesz: 1. gdze je grunt w mòrzu, 2. gdze je westrzódk zemie, 3. wiele gwiôzdów je na niebie. To të wërechùjesz w trzech dniach, a czej të to nie wërechùjesz, tej jô cë nie dóm pensji.
Ters ten ksądz miôł wiôldżé trosczi, a sobie nie wiedzôł żódny radë. Pierszégò dnia òn wzął czij w rãkã ë szedł za miasto, a sã kłopòtôł. Drëdżégò dnia òn szedł zôs, a trzecéò dnia téż w ten sóm môl. A tã pasł szeper òwce, a wiedno sã na tegò ksãdza przëzerôł. Tegò trzecégò dnia ten szeper sã pitôł tegò ksãdza, co òn miôł za kłopòt, a ten ksądz mù wszëtkò pòwiedzôł. Ten szeper rzekł temù ksãdzu:
– Jô bë cë mógł pòmóc, ale të bë mùszôł tak długò bëc przë tëch òwcach, jaż jô przińdã nazôd. Ale jô bë mùszôł òblec twòje ruchna, cobë ten król mie nie pòznôł.
Ten ksądz sã na to zgòdzëł, a dôł temù szeprowi klucz òd swégò mieszkaniô, a tã òn sobie miôł te nôlepszé ruchna òblec, ë do króla jic.
Ten szeper szedł do króla, a król jegò zaczął egzaminowac:
– Wieleż je gwiôzdów na niebie?
A szeper òdpòwiedzôł:
– 7,432,176, a czej të nie wierzisz, tej pòrechùj sóm.
– Gdzeż je grunt w mòrzu?
A szeper rzekł:
– Przed chwilą jô wrzucëł kam w mòrze, a tã dze òn leżi, tã je prawie grunt; mòżesz òbezdrzec.
– A gdzeż je westrzódk zemie?
Tak ten szeper rzekł:
– Jô móm tak dalek wëmierzoné, le tu jesz tã malińką górkã. Chcema tã jic, tej jô cë zars akùrôt pòkôżã. Tak òni wëszlë, a ten szeper wzął lôskã a pchnął w zemiã, ë rzekł:
– Tu je westrzódk, a czej të nie chcesz wierzëc, tej wez tã lôskã, a mierzë sóm.
Tak ten król rzekł:
– Të môsz twòją sprawã dobrze zrobioné, ters mòzesz żëc bez trosczi.
Tak ten szeper szedł w to ksãdzowé mieszkanié, a mieszkôł dali, ë nie czerowôł sã za ksãdzã ani za òwcamë. A ten ksądz nie rozmiôł pasc òwc, tak ten pón jegò òdnëkôł precz. Ters ten ksądz miôł znôwù trosczi, ë zaczął rzewnie płakac tak długò, jaż òn stojôł pò kòlanach we łzach.

Rodzina Kaszubska, nr 25, 1924 r.

Żëcopis ë gôdczi ò òrginalnym pisënkù Józefa Klebbë mòże nalezc w ksążce Tadeusza Krzysztofa: Józef Klebba Działacz niepodległościowy z Kosakowa, Rewa 2003

Ùdzysdniowił: Rómk Drżeżdżón

Pòwiôstczi

michol — Wed, 13 Aug 2008 08:51:45 +0000

Chłop ë adwòkat

Chłop jeden, mający swemù adwòkatowi barzo grëbą pakã papierów zapłacëc, rzekł z westchnienim

- Panie! Kò to je barzo rzôdkò pisóné. A ni mògło to bë téż bëc përzinkã gãsczi?

- Tegò wë, mój Kòchóny, nie rozmiejece – òdpòwiedzôł adwòkat – to je włôsnie pismò ùrzãdowé. Jeżlë zôs ni môce pieniãdzy, mòżece mie za to zòrac czile mòrgów rolë.

Chłop mù òrôł, ale tak, że scziba òd sczibë bëła przënômni na łokc. Jak sã adwòkat w to dozdrzëł, zaczął wòłac:

- Ej, ej. To je le sztrekóné.

- Pón so na tim nie znaje – òdpòwiedzôł chłop – To je włôsnie òrka ùrzãdowô.

Òjc ë dzecë

Jeden òjc miôł czile dzecy. Widząc sã blisczi smiercë, zwòłëł òn wszëstczé do se. Téj wzął òn czile prątków, zdrzësôł je w pãczk ë dôł nôstarszëmù sënowi do złómieniô. Ale ten so nadaremno mãczëł, do grëpë zdrzësonëch prãcëków przełamic ni mógł. Tak dôł je òjc drëdżémù, trzecémù ë tã dali; a żóden nie złómôł. Pòtemù starc pãczk rozdrzësôł, dôł kòżdemù dzeckù jeden prãcëk ë kôzôł przełamic. Czej to dëcht letkò zrobilë, rzekł do nich òjc:

- Mòje dzatczi! Wesce stąd przëkłôd. Pò smiercë mòji, póczi mdzece w zgòdze żëlë nich was nie mdze mógł przedobëc, ale skòro sã le midze sobą pògòrzëce ë rozdzelëce, téj was bëlë chto domòżë.

Szãtopérz, ptôczi ë zwiérzãta

Ptôczi prowôdzëłë długą wòjnã z zwierzãtama ë rôz ta drëdzi rôz na strona wëgriwa. Szãtopiérz chcôł ùniknąc wątplëwegò kùńca wòjnë ë wjedno sã do ti stroné przełączëł chtërą widzôł wëgriwającą: midze ptôchama za ptôcha, midze zwierzãtama za mësz ùchòdząc. Czej przëszło do zgòdë, téj sã jegò zdrada wëda. Ptaczi ë zwierzãta òkrëłë jegò hańbą ë zakôzałé jemù pòd karą smiércë pòkazywac sã za dnia.

Żaba, szur ë jastrzib

Żaba sã spiéra ze szurã, przewłaszczając sobie prawò do jedny sadzawczi, chtëré prawné pòsadanié szur jak nôòczewistszéma dowòdama stwiérdzëł. Czej jedno drëdżémù ùstãpic nie chcało, przëszło òd spiéraniô wnet do grożeniô, a stąd do jak nôzajadlészi bijaticzi. W tim włôsnie jastrzib nadlecôł, rzucëł sã na nie z górë ë pòżarł òbie dwòje.

Łakòmi pies

Pò wąsczi deseczce, co bëła przez rzekã pòłożonô, szedł rôz jeden pies trzëmając w pëskù sztëk miãsa. Òn wezdrzëł na dół ë widzôł w przezroczësti wòdze włôsną ceniã; ale òn mëszlôł, że to béł jinszi pies, kąsk miãsa niosący. Wiôlgô chãc jegò na to tu wzã. Òn pòscëł swój sztëk ë chcôł drëdżémù pse miãso wedrzec: ale tu nic nie dostôł, a swójé stracëł, bò jemù je òstro płënącô wòda zabra.

Tak téż ë chcëwim lëdzóm jidze.

Łgôrz

Pasturz jeden, pasąc òwce, dlô włôsné zabôwczi czãsto wòłôł na swòjich towarzëszi:

- Òhù na, òhù na! Tepa górze! Wilk, wôłk, niekara! Retujce, retujce!

Na taczi krzëk przebiegalë wic pasturze ë jinszi lëdze, blëzë bãdący, ale nigdë wilka nie widzelë ë zawiodłi mùszelë nazôd wracac, a szalbiérz sã z nich smiôł. Jedną razą zdarzëło sã, że pò prôwdze przeszedł wilk do jegò strzodë. Téj òn na całe gardło wrzeszczëł, żebë jegò retowelë, ale nadaremno, nicht sã nie rëszëł do pòmòcë, mëszląc, że òn ë tą razą le zwòdzë. Ë wilk mù wiôlgą grëpã òwc wëdëszëł.

Łgôrzowi nicht nie wierzi, chòc òn czasã ë prôwdã gôdô.

Lew ë mësz

Kòło lwa spiącégò gòniłë sã swòwòlné mëszë, z chtërech przëpôdkã jedna mù na krzept wskòczëła. Schwòconô òd przebùdzenégò lwa ledwie żëwò swój nierozsądk ùniewinia, òbiecëjąc, że mdze wdzãczno, jeżlë ji ten rôz żëcé darëje. Lew, chòc béł rozgòrzony przebôczëł jednak mëszcë proszący. Niedługò pòtemù wpôdł ten sóm lew przez nieòstróżnosc w sec lesniczą ë òkropno rëczëł. Tej przëbiégła wdzãcznô mëszka, pòprzegrëza jadro ë lwa z prizonë ùwòlniła.

Wilk ë żôr

Jeden wilk tak łakòmò òwcã pëłk, że jemù gnôt w gardle òstôł. Szukôł òn tej wszãdze pòmòcë, ale kòżdi mù rzekł: “to ce dëcht w dzek, żarłoka”. Le jeden żôr sã nad nim zlëtowôł, wetkł swòją długą szëjã w gardło wilka, wëcëgnôł gnôt ë prosëł ò jaką nagrodã za swòjã prôcã

- Abò të ni môsz dosc – òdpòwiedzôł wilk – że jô jem ce łba nie ùgrizł, czej jes mie jen dobrowolnié w gardło wetkł?

Pòwiôstka

admin — Tue, 12 Feb 2008 21:18:58 +0000

Pò dłudżich latach rozłączi spòtkalë sã dwaji ùczniowie – sztudencë, bãdący czejsz w związkù filomatów kaszëbsczich. Jeden z nich to syn szlachtë kaszëbsczi, Wnuk-Lipińsczi, a drëdżi téż z ti gałązczi pòchòdzący, Bòrna. Òbaji zeszlë sã przëpôdkã, to téż rozmòwa jich bëła nacéchòwónô serdeczną dôwniészą braterską przëjaznią taką, jakô midzë nima bëła z czasów łôwczi szkòlny. Pò przëwitaniu drëszë mòcno sã kùszkalë tak długò, jaż jich rzãsësti płacz rozdzelił.
– Widzysz, drëchù – gôdô szeptã Bòrna – słuńce weszło dlô naji rëchli, jak ma sã tegò spòdzéwa!
– Tak weszło – òdrzekł Wnuk – ale nié w tim blaskù, co ma so mësleła. Zdrzë le, Kaszëbi jak spalë, tak spią do dzys dnia, mòże jesz kąsk cwiardszim snã, jak dôwni. Żódnô mòc jich òbùdzëc ni mòże…
– To le nie je prôwda – zaprzécził Bòrna. – Kaszëbi corôz wëżi głowë pòdnôszają, a spik drãczący jich òd dôwnëch lat, z òczi przecérają.
– He… dzywné, w czim të to drëchù widzysz?
– Bòrna. – Ju swòje pisma mómë z „Grifã” na przódkù, chtëren nóm przënôszô prôwdzëwi skôrb mësli dlô zaspòkòjeniô dëszi.
– Tak, tak, mómë, mómë, ale jak to kaszëbsczé pismò wëzdrzi? Nie chcã za wiele rzec, ale żlë sã nie milã, to më Kaszëbi do tegò czasu swòji pisowni ni mómë, bò czejbë òna bëła, to pismò jinaczi bë wëzdrzało. Jeden pisôrz pisze „w” tã, dze drëdżi „v”, jednémù sã chcało napisac „jego, ki, ci, ë, y”, dze drëdżi pò nim to samò pòprôwiô ë pisze: :jehi, kji, gji, ë, i”. W pòézji tã jesz gòrzi. Jedni trzimają sã ritmù ë rimù pòdług prawideł kaszëbsczich, drëdżi znô bùdëją wiérztë na pòdstawie przëjãti fòrmë w lëteraturze pòlsczi.
– Të tak gôdôsz – òdrzekł Bòrna – nié wszëtcë pisarze kaszëbsczi bëlë w jedny kòlibce zybóny. Tëch kòlibk je na Kaszëbach cos kòle òsmëdzesąt, a terô le mie tu bãdze mądri, a pòtrafi jedną nogą wszëtczé zëbac.
– Pëszno – pòprôwiô Wnuk – wiész dobrze, że scãtô bóma mô pień ë chawczi. Wierzã, chcąc drzewò to do czegò ùżëc, lżi mdze z môla rëszëc, czej so chawczi nôprzód òbetuje, a pò nich grëbszé gajdë, czë kònarë.
– Prôwda to je, że lëteratura nasza nie stoji jesz dotëchczôs na swòji wësokòscy, a że je ùbògô, to jô przëznajã, ale dlô człowieka czëjącégò prôwdzëwą miłosc do gwôsny zemi, do tegò môlu, w chtërnym jegò kòlibka stojała, je òna nieòcenionym skarbã, bò jemù kòżdé swòjsczé słowò dzwiãczi tak miodno w dëszi, jak czejbë je òdegróno na jészisztowi harfie króla Dôwida. Lëteratura kaszëbskô to duchòwô strawa dëszi lëdu, chtërna napełniô serca zwątpioné ë ùtrapioné, a jim głãbi w serca sã zapùscy, tim cepleszô a tej, czejbë wùlkan wërzucô z sebie swój płomiéń miłoscy, pòbùdzô do mësleniô ë pòriwô w swój wir wszëtkò, co je swòjsczé, zachãcô do dalszégò bëtu, wërôbiô hart czë cwiardosc ducha ë na òstatkù wzmôcniô wiarã w lepszą przëszłosc lëdu kaszëbsczégò. Wiész, drëchù, że lëteratura to òbrôz dëszi dónégò lëdu, w chtërnym sã òdbijô, jak czejbë w zaklãtim zdrzadle żëcé mionionëch pòkòleń, jich mëslë ë ùczinczi. W lëteraturze òdbijô sã òbrôz zwëczaju przódków, co zeszlë z ti swiãti zemie ze słowami wzgardë, pòtãpieniô ë przeklãstwa na lëpach dlô swégò nieprzëjacela – òdwiecznégò wroga.
– Pëszënkò të spiéwôsz drëchù, ale czë Grif nasz wecmani z Grifã Kaszëbsczim sfórtëją rozjasnic mroczi naszégò lëdu? Czë jegò chto przekònô, że ju minãłë te czasë ë zdżinął ten céch, céch wstëdu ë hańbë szczepòwi, na chtërnym jak czejbë na òbrazu òwitim kirã ë krëpą leżôł czôrny „Grif” kaszëbsczi zdeptóny ë spòniewiéróny pòd szpérami czôrnégò òrzła.
– Tak drëchù – òdezwôł sã Bòrna – ma dwaji mëslami ju sã zrównalë, a za nami przińdą jinny, bò sóm czas robi swòje. Szczep nasz, to nie łupinka òrzecha, miotónô rozszalałą wałą mòrską. Më jesmë słupã granitowim, chtëren nôwikszémù wichrowi ùstoji. To téż trzëmôjmë sã złotégò zdaniô: „Jeden naród pòwstôwô, a drëdżi dżinie, ale më Kaszëbi bądzemë na wieczi…”
Warszawa, w serpniu 1932 r.

Zdrój: Gryf. Pismo poświęcone sprawom kaszubsko-pomorskim, nr 3, kwiecień-czerwiec 1933

Kòza i jeż

admin — Thu, 07 Feb 2008 19:30:37 +0000

Jeden chłop miôł kòzã. Póczi òna mù mlekò dôwała, to òn jã chòwôł i zanoszôł ji jarmùż, jak òna sã zestarzała, tej òn pòstanowił jã zaszlachtowac. Wiãc wzął nóż i ji gardło przerżnął i zaczął jã òbdzérac. Ledwò jã ale na pół òbdôrł, to kòza òżëła i ùcekła precz, bò òn ji miôł gardło lechò przerżniãté.

Kòza ùcekła jaż do lasa i tam wpadła w wilczą jamã i sã schòwała.

Jak wilk przeszedł dodóm, tej kòza nie wpùscëła gò, le nadstawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak wilk sã srodze werzasł i ni mógł dodóm wlézc. Pòszedł wiãc dali, srodze zasmùcony i kù reszce natrafił na lesa. Ten sã gò pëtôł.

- Cëż tã tak smùtno jidzesz, jakbës ni miôł żódnégò doma?

Tak wilk òdrzekł:

- Të môsz też prôwdã! Ni móm żódnégò doma. Bò w mòjã jamã wlazło jaczés straszëdło, a czej jem chcôł wlézc, nastawiło rodżi i rzekło:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Tak lis rzekł, żebë chcôł rôd to straszëdło widzec, wiãc szlë razã do wikòwi jakmë. Jak ale òzdrzôł kòzã z rogùma w jamie, tej lis wzãł sã i ùcekł precz.

Tak wilk znowa szedł smùtny precz, jaż natrafił jeża. Tëmù òn swòją biédã òpòwiôdôł i mù sã jiscëł.

Tak jeż rzekł:

- Jô ce to straszëdło z jamë wëpòrajã, ale za darmò jô tegò nie ùczëniã. Tak wilk mù òbiecôł wszëtkò, co bë żądôł, żebë le mù pòmógł do swòji jamë. I szlë tej razã.

Jak doszlë, tej kòza znôù nastawiła rodżi i rzekła:

Jô jem kòza rogatô
Òd pół chrzebta òbdzartô
Móm sztërë szperë
Piąti knyp
Chto tu przińdze, tegò chrip!

Ale jeż le òdrzekł:

Jô jem jeż,
Jô kòlã też!

I z tim sã w durã wkùlnął i zaczął kòzã kłóc, jaż ùcekła.

Taczi małi chłopë, bële òstri, są nôlepszi, ti dużi łomòczë są do niczegò.

Mądri òwczôrz

admin — Wed, 10 Oct 2007 13:29:45 +0000

Pò wëbùdowaniu klôstore Kartëżónów w Kartëzach ksąże rozgòrzëł sã na tëch zôkònników ë chcôł jich z klôsztore wënekac. Nim do tegò ale przëszło ë żebë nie mòwilë, że òn bez żódnégò pòwòde jich wënekôł, pòwiedzôł jim, że czej òni jemù trzech pëtaniów, chtërne òn jim zadô, dobrze nie òdpòwiedzą, téj òni bãdą z klôsztore wënekóni ë ten klôsztor bãdze skasowóny. Tedë zôkònnicë dostalë strach a òsoblëwie gwardión trechlëł żebë na to zapëtanié ni mòglë òdpòwiedzec. Tak òn to pòwiedzôł tim jinym zôkònnikóm, żebë złożëlë radã, jak sobie w ti sprawie dali pòstãpic. Ale ë òni ni mòglë mù żódne w tim dac radë.

Tak gwardión chòdzëł zamëszlony pôrã dni. A téj jednégò dnia wëszedł sobie w pòle ë trafiôł òwczôrz, co pôs do klôsztore nôleżącé òwce. Òwczôrz piãknie ksądze gwardiónowi so ùkłoniôł a tej gò są spëtôł, rzekł mù, miôł zgôdnąc, wiele klôsztor òwców pòsôdô. Na to gwardión:

- Cëż mie z tegò, czej më mùszimë jednak je wnet przedac.

Òwczôrz mòwi:

- Ej, czemù?

Téj gwardión mù zaczął pòwiadac, co ksąże jim nakôzëł ë mòwił, że nie wiedzą sobie z tim nic pòradzëc. Na to òwczôrz:

- E, dôwni òwczôrze bëlë mądri, to mòże ë jô bë ksądzë gwardianowi mógł co wëpòmóc?

Tak gwardion przëzdrzôł sã jemù bôcznie, sã ale ùmiechnął, a pòmëslôł sobie:

- Co, taczi òwczôrz miôł bë bë bëc mądrzeszi òd nas ksążi, òd zakònników?

Ë òdeszedł. Przindze do klôsztore ë pòwiôdô to jinym zakònnikom. Ti ale na niegò, że czemù òn sã nie spëtôł, na jaczi spòsób òwczôrz chcôł jich z tegò kłopote wëbawic. A tedë, jak òwczôrz òwce dodóm przënekôł, dôł gò gwardión do se zawòłac a pëtô gò sã:

- Në, jakùż të nas chcesz wëbawic?

Òwczôrz sã ùkłonił a mówi:

- Jô sã pòdejmiã ti całi sprawë, ale pòd jednym warenkã. Jô móm bëc tak òbuti, jak ti jiny zôkònnice a téj jô pùdã do naszégò nôjasniészégò ksãżëca. Co dali bãdze, to je mòja sprawa.

Gwardión na to przëstôł, dôł òwczôrza ògòlëc, dôł gò òblec w zakònné ruchna ë tak przebrónégò za micha pòsłôł do ksãżëca, ten zebrôł swòjech ùrzãdników, ùsôdł sobie na tron a tej patrzi na òwczôrza. Zdrzi na niegò a mësli sobie:

- Ë co téż taczi młodi mich mòże mie mądrégò pòwiedzec?

A tej zadôł mù pierszé pëtanié:

- Jak długò – mówi – mùszi chto jachac żebë mógł wkół zemiã òbjachac?

Òwczôrz pòkłonił sã niskò a téj rzecze:

Miłoscëwi ksąże! Czej kònia òsodłô ë razã ze wschòdã słuńca razã z tim słuńcã pòjadze, to w dwadzesce sztërzëch gòdzënach zemiã wkół òbjedze.

Ksąże widzôł, że mich nie je taczi głupi, jak òn mëslôł, a téj zadôł mù drëdżé pëtanié:

- Jakùż të mëslësz, jile jô jem wôrt?

Òwczôrz są ùkłonił, przëstąpił pôrã kroków, długò sã ksãżëcë przëzerôł, sã zôs ùkłonił a tej rzecze:

- Dzewiãc dwadzesce dëtków.

- Jakùż to? – spëtôł ksąże.

- Nôjasnieszi ksąże! – rzecze òwczôrz – nie chcôł bë jem miłoscëwémù ksążëcë wiele ùblëżëc ë rôd bëm wësok taksowôł, ale że naszégò Zbawicela Pana Jezësa Jidôsz za trzëdzesce dëtków żëdom przëdôł, tak jô ni mògã was, ksąże, wëżi taksowac, jak na dzewiãc dwadzesca dëtków.

- Ala diôchlë! – rzekł ksąże, ùsmiechnął sã a tej pëtô dali:

- Ij! Te dwie òdpòwiedzë, të bëłë dosc dobrze pòwiedzóné, jô so jednak mëszlã, czebë të mógł mie téż tã trzecą òdpòwiédz dobrze dac. Pòwiedz mie, co jô dopiero mëszlã, że je prôwda, a nie je prôwda?

Na to òwczôrz sã rozsmiôł a mówi:

- Në, taczé pëtanié! Nôjasnieszi ksąże mësli, że jô mich z kartëzczégò klôsztore a jô jem òwczôrz, co jô do kartëzczégò klôsztore nôleżącé òwce pasã…

A tej sã ùkłonił niskò ë wëszedł. Ksąże ë całi jegò dwór òsłepielë ë pòcziwalë głowama, żebë to mògło tak mądrégò òwczôrza dac. A tedë ksąże dôł tim zôkònnikom pòkù.

Jak òwczôrz dodóm przëszedł, ë całą sprawã gwardionowi rozpòwiédzôł, ten sã barzo ùceszëł ë w nôdgrodã kôzôł mù sto dëtków wëpłacëc.

Pòwiôdôł Józef Labùda w Kartëzach.

Ò stolëmach

admin — Tue, 09 Oct 2007 14:46:32 +0000

Tu tak bëło pòwiôdôné, że przed wieleset lati tu bëlë stolëmi. To bëlë barzo mòcny lëdze. A téj dwòje sã chcało żenic òd tëch stolëmów. Tak òni są chcelë spróbòwac, chtërnë mòcnészé bë bëło, przez pùszczenié kamieni. Tak òni sã ùstawilë (tak, jak mie so widzy, tu kòle Swiécëna na Szóchartowëch górach), a téj òni pùscëlë tã w tã stronã do Żarnówca te kamienie. Tak nôprzód òn pùscëł ë dorzucëł ten kam jaż na Elzynsczé pòle unjefér¹ trzë wiertle mile drodżi òd Swiécëna. Òna ale pùscëła jaż przënômni wiertel mile dali, chòc ji kam bëł wiele wikszi. Òn ùpôdł na òdargòwsczim pòlë. Te kamienia są ta wiôldżé, jak môłé chëcze, a leżą tã jesz dzys dzeń ë są do òbezdrzeniô.

Pòwiôdôł Józef Cenôwa, szołtôsów syn z Kôrlëkòwa w òkrãgù pùcczim.

Przëpisë:
¹ kòle, blëżi

Drëdżi spódk pòwiôstczi

admin — Wed, 04 Jul 2007 10:17:28 +0000

Zjôwienié sã archeòlogijowi ekspedicëji w òkòlim gardu Wiôldzi Guslar bëło sensacëją ò wiele barzi nieżdóną òd, dôjmë na to, przëlotu kòsmicznégò bôtu z Syriusza.

Nie òznôczô to, że w Guslarze nie bëło wôrtnëch archeòlogijowich òbiektów. Historëjô gardu swòjima kòrzéniama sygô daleko dowslôdë. A żelë bëlno pòszukac, w lasach w òkòlich ë na zberkach jezorów należą sã ë stanowiszcza trigloditów, ë pamiątczi pò dôwnëch Scytach, a nawetka pògańsczé swiãtnice. Ni mòże òdsadzëc, że w chòjowim bòrze za jezorã Kopenhagen, dze drodżi nie dochòdają, òbstoji nadczidniãti w legendach zatopiony w trzãsawisczach gard Pnisti Zberk.

Nimò taczi mòżebny bòkadnoscë negò òkòlégò, archeòlogowie jakòs za nima nie tesknile. Próbòwele wedolmaczëc swòji leganienié dzëwòsca hewòtnegò òkòlégò ë felënkã zmiónków ò Wiôldżim Guslarze w Powiesti wriemiennych liet ë Słowie ò wanodze Igòra na Pòłowców. Le pò prôwdze, prosto mają strach gùslarsczich lesnëch mëgów, wëapartniającëch sã pieczelnym charakterã ë z marszu draszejącëch cëzëch.

Në ë wejle sã stało! Nôprôwdzëwszi archeòlogijowi wëkùstrzënk, czérowóny bez cerzwionowłosowégò kandidata historikòwëch ùczbów Anatolija Borysowicza Gamaliejewa, pòstawił leżã dwa kilométrë òd gardu, w môlu, w jaczim do rzeczi Gus wpôdô strëga Staroka ë dze dwigô sã szerokô ë pnistô ùrzma, lata lateczné znónô pòd charakternym mionã Grodzëszcze.

Nimò razno młodich lat, trzëdzestolatny Anatolij Borysowicz béł wësłëżnikã dzewiãcu ekspedicëjów, kònôł z pragniącczi w Turkmeniji, zamiarzôł na Czukòtce, wnetka co nie ùtopił sã òbczas wëkòpalëznów na òbéndze przindnégò czerniakòwsczégò wòdnégò zbiérnika, trzë razë béł wsôdzony do sôdzë w przëgreńcowi conie na Kaukazu. Niédosebno òddóny Archeòlogiji, długò równak òdgrëwôł w ni drëgò- a trzecoplanowi role, nimò tegò, że wiedno swiat szedł mù na rãkã.

Jak je wiedzec, szczescé w archeòlogiji òdgrëwô wiele wiksza rolã nigle przë szewiecczich robòtach czë òbczas eksploatacëji atomòwëch lodołómôków. Jeżlë bãdze miało fantazëjã, to darzë bôjkòwą słôwą profana Schliemanna ë òbrócë sã òd nieznónégò nama profesjonalistë, chtëren blós dlôtë w cządze sztërdzestu trzëch pòlowëch sezonów zbiérzë le tonã skòrpów kùchnowëch statków.

Zwënéga Anatolija Borysowicza bëła témą zainteresowaniô ùniwersitecczich drëchów. Bò chto, bãdącë jesz sztudérã ë wërëwającë przed starżnikã sowchozowy winicy, rozmiôł wpasc do grobnicë chazarsczégò chana, skądka wëdobéł sã dopiérzë pò trzëch dniach, zarôstniãti ògnistą szczecą, ùmiérajacy z pragniącczi, le nie rëszący ni jednegò ze sto òsmëdzesãc piãc złotëch rzeczów ë trzësta statków, jaczima bëła wëfùlowónô grobnica! Nimò to, w specjalistny lëteraturze, nie wspòminając ju ò massmediach, nalazła sã jinfòrmacëjô, że grobnica chazarsczégò czezera Kupaka òdkrëtô òsta bez ekspedicëjã docénta Spirina, chtëren, jeżlë sygnac do dokùmentów, chòrzëł na szarłach w Rostowie. Jawerno, Spirin przëszedł na czas nazôd w slédnym dniu sezonu ë pòdpisôł sprawòzdanié, a pózdni wiele razów jachôł za greńce ze slajdama ë pòùczënkama ò sensacëjowim òdkrëcu.

Nie mni znóny w archeòlogijowi òbéńdze béł przëtrôfk przë wëkopalëznach kùrhanu Krzëwô Mòdżiła. Kùrhan òstôł òbrabòwóny jesz bez Scytów, dlôte téż czérownik ekspedicëji Mula Dudkin chcôł chòc zadowòlnic sã resztkama kòńsczi zbroji ë gnatama złożonëch w òfierze pòjmańców, òstawionëma bez rabùszników dlô archeòlogów, równak intuicëjô pòdpòwiedzała Toli Gamalijewòwi, ze na òdéńdzenié z Krzëwi Mòdżiłë je za chùtkò.

Nocama sedzôł na ùbiedrzë rozrëtegò kùrhana, kùszkając sã z Ariszką, kùchôrką ekspedicëji, jedną z môlowëch. W jednym, snôżim sztërkù wrejarzkô kùchôrka òddżibła sã dowsladë ë wëszepta: “Ach, jaczi wë jesce parłãżny!”. Zamëszlającë pòddac sã władczémù szeptowi, Tola rozezdrzôł sã, czë przëtrôfkã ni ma dze bleżi kògò z jegò drëchów, co mògle bë milno zinterpretowac znaczënk ti intimny scenë, ë w tim sztërkù jegò blôskniãcé z trôfùnkù padło na ùrzmòwatosc ùbiedrzë. “Pòżdôj, Ariszkò” – rzekł do kùchôrczi. Z ùcemiãga ùwòlnił sã z ji remionów ë pòdczorgnął sã do ùzeranégò môla. Pò przëłożeniu ùcha do zemi, Tola doznôł, że z tegò tu môla wëchòdô jina emancëjô ë z redota rzekł: “Tuwò!”. Historëjô nie gôdô ò tim, co mia òdpòwiedzoné na to Ariszka, ale je wiedzec, ze renkã Tola naczął sóm rëc, a pò frisztëkù przëstele do niegò kamrôce w przódkù ze skepticzno smiejącëm sã Mula Dudkinem. W pôłnie dëfla Gamalijewa grzmòtła ò zberk balkòwi bùdacëji. Bëła to pózdniészô grobnica, w jaczi, midze jinszema, leża prawie nierëszonô złota waza ze scenama z Amazonomachiji, zrobiona bez grecczégò złotnika, żëjacégò westrzód królewsczich Scytów. Gwësno, że Dudkin stôł sã słôwny ë pòjachôł na kòngres do Rio de Janeiro, a Gamaliejew òstôł na ùniwersytece skłôdac ekzaminë ë zlepiac keramikã.

Gamaliejewòwi przëpisóno òdkrëcé na retkù Dieżniewa wërzniãtégò kła mòrsa z natroczoną dargą migracëji protojindianów do Americzi. W tim czasu Tola robił w ekspedicëji Arutiuniana ë chòc Arutiunianowi kło ne nie bëło òglowò nót, ga zapierało jegò hipòteze ò migracëji nôrodów, wlazł le do historëji jakno “Kło Arutiuniana”. Ò Toli ani mùk.

Cygnãło sã to bez dzesãc lat. Pòd kùnc tegò cządu Anatolij Borysewicz zwrócëł sã do wiéchrzëznë z prosbą ò przëdzélenié mù równojaczi, chòcbë nôbarzi barabóniasti ekspedicëji, le blós mianowac gò ji czérownikã.

Zebrele sã kòrifeùsze archeòlogiji. Ni miele chãcë dôwac Gamaliejowi wòlny rãczi, bò kòżdi z nich miôł swòjé egòjisticzné ùdbë ë sparłãczoné z Tolą nôdzeje. Jakno, że nie òdwôżële sã gôdac òtemkło ò nëch nôdzejach, kù reszce przekùsno ùdbele cësnąc Gamaliejewa na zeżerce guslarsczim mërom. Tim barżi, ze ekspedicëjô w ne òkòli bëła ùmëslôno jesz na zaczątkù dwadzestich lat.

Në jo, kòrifeùsze miele nôdzejã, ze Gamaliejew dostónie strach ë òdmësle sã z guslarsczich lasów, leno Tola z redotą chwacël zjôwiający sã wakat. Miôł wiarã w swòją szczestlewą gwiôzdã.

Nie zdrząc na to, ze ekspedicëjô bëłô niewiôlgô (sóm Tola, aspiranta Lutij, trzëch sztudérów ë szesc robòtników wëbrónëch westrzódka ùczniów gardowëch stôrszëch klasów), ju pierszégò dnia robòtów nalezle stłëkłé grónczi, fërkòtë, pôcorë, plutczi, wisorë ë nieznóné przedmiotë kùltu. Kòrespondenta guslarsczi gazétë Misza Stendal, bawił całe dnie na wëkòpalëznach, żdającë pòstãpnégò cudu. W niédzelnëch wëdôwkach gazétë regùlarno pòkazywôłë sã jegò nadczidczi zatitlowóné: “Herojnô dôwnota naszegò kraju?”. “Czë béł gard?”, “Czë jesmë òtrokama słôwnëch starków?”. Stendal miôł trim do dôwaniô retorikòwich pëtaniów.

Dardżi w kòloniji, òdkrëti bez archeòlogów na Grodzëszczu, zbùdowóné bëłë ze stolemnëch mòdrzéniowëch balów. Wedle tegò jak sã zùżiwale, starkòwie kładlë nową légã balów na pòprzédną. Ë to dôwało mòżnotã òbtaksowaniô staroscë kòżdi z dargów, a co za tim jidze, ë całownégò grodzëszcza.

W tim celu w pòłowie lëpińca Anatolij Borysowicz, biorąc ze sobą też nôwôrtniészé nalezniska, pòjachôł do Nowogorodu, żebë skònsultowac sã ze słôwnym profesorã Janowem, bëlnym znajôrzã témë.

Kònsultacëje w Nowogorodze przecygnãle sã do tidzénia, aspirantowie, òstawieni sami sobie, wstôwelë pózdze ë szlë spac pò północë, zakòchiwele sã w guslarsczich brutkach ë kąpele sã do òglëpieniô w rzéce Gus. Niebëcé Anatolija Borysewicza przedłëżało sã równak nie bez przëczënë. Zatrzëmôł sã dłëżi dlôte, ze dokònôł, jak sã pòkôzało òkazało, na tëli wiôldżégò òdkrëcô, ze nicht mù nie dôł wiarë, tak jakno nie dano wiarë swegò czasu nalôzcë Troji, archeòlogòwi Schliemannowi.

Wiérzkné ledżi darżeców Godzëszcza przëpiãto wczasnemù strzédnowiekòwi, czedë béł tam gard, przeniesony zôs w môl, dze stoji terô Wiôldżi Guslar. Pòd tima légama je zôs grëbô léga zemi ë kamiszczów, a jesz niżi – pòstãpny lédżi. Ne niższé ledżi òkôzałe sã bëc stôrszima òd Babilonu ë Jericha, ò czim przëswiôdczô dendrochronologijô òtaksowùjacô lata na pòdstawie przetniãcô ùzémków.

Nôbarżi rozëmnym wińdzenim z ti leżnoscë bëło zwiniãcé wëkòpalëznów, żebë nie stac sã smiéchòwiszczã. Ale Tola taczi nie béł. Dzyrzkò jintujicëjô sprôwia, ze przëbôczëł so ò kòntrowersëjowi, a nawetka lëchi hipòteze, przedstawiony bez Salimã Chabibownã Mansurowã, wespółrobòtnicã Szachmansczégò Òbéndowégò Mùzeùm. Salima Chabibowna przedstôwiła w repùblikańsczi prase kòncepcëjã, że òkróm znónëch lëdzkòscë wëznajacëch marksowiznã cządów niewòlnikòwi, feùdalny czë pierwoszny zrzesznice, bëła jesz blëżi nieznóna epòka, miona jaczi dac sã nie òdwôżëła. Epòka ta rozcygała sã midze przedslédnym a slédnym zlodzenim ë prakticzno nie òstawiła pò sobie niżódnëch szlachów, ga szlachë ne òstałë zecarti bez lodofôłt z wiéchrzëznë Zemi. Dlôte téż, jak téż bez wëzdrzenié na noczôsną niewiôlgą równiã spòlëznowò-ekònomicznegò rozwiju, zdżinãłe materialny szlachë ti epòczi. Le òsta lëdzkô pamiãc.

Salima òbstojeła, że lëdze nic nie wëmësliwają w całosce, a ù spódka wszëtczéch, nôbarżi nawetka niewiarëwôrtnëch wëmëslënków, je historëjowô prôwda. Najazdë Pòłowców na rusczé zemie ë dzejania Iwana Strasznégò nalazłé òdzwãk w fòlklorze a le w dzélu pòddôłe sã zmianom. Jim stôrszi przëtrôfk, tim wikszim pichã nieprôwdojuwernotë sã zatacô. Epòka Manusrowi dalek je tak barzo, że tikający sã ji faktë zatacóny są pòd baro grëbą légą czasu. Nimò tegò, wcyg mòżebny są do ùprawieniô.

Salima Mansurowa òbstojeła, że slédnô lodzawô epòka, dotëgòwùjącë do zdżinãcô redżi zwiérzãtów w ôrce szabloząbòwëch tigrisów czë mastodontów, zagùbiła téż ë cywilizacëjã, co rozwijała sã dërno bez tësące lat. Szła òna równak jinëma dargama nigle nasza. Rozëmné stworë ti epòczi nie drëszëłe sã robòtą, wëapartniałe sã zôs zadzëwòwnëma swòjiznama, ò chtërnëch wspòminczi òstałe w taczich bôjkòwich sztaturach, jak Gnôtnik Niesmiertelny, gnomë, leszije, rusałczi ë tak dali. Dispònując stolemnyma mòżnotama w dëchòwi sferze, stworë te nie bëłë w sztądze òpanowac materialnëch dostónków ë wëzbëłë sã zwëkòwi wëtrzëmałoscë. Lodzawô Epòka w całoscë je mia naszłi ë dotëgòwa abò do wëmiarcô, abò do czëstégò zdzëczeniô w biôtce z zëmnã ë lodã. Tak, że pò lodzawi epòce lëdzkòsc mùszała naczinac wszëtkò znowa.

Wejle, òkrãżé ùczałëch zdrzało na òswiôdczenié Salimë przekãsno. Smiôł sã z niegò téż Tola Gamaliejew, ale pòzdni zmienił zdanie, bò lëdôł zuchterny hipòtezë a nawetka zwôł dlô se tã epòkã Epòka Legendów.

* * *

Felietónë z “Kùkùk”

admin — Thu, 29 Mar 2007 14:48:32 +0000

Ò kółkach

Piérwi lëdze znelë le dwa zortë kòłów ë jeden zort kółków. Bëłë to kòła
òd woza, co robi kòłodzej, ë kùpczé kòła do jazdë na kòle. A jedno kółkò do przãdzeniô bëło w kòżderny chëczë.
A dzys je tëli kòłów ë kółków, że mòżesz òd nich dostac kòłowacëznë abò òbarchniec. Przińdzesz do kòwóla – tam sã krącą kòła ë kółka.
Przińdzesz do stolarza – krącą sã kòła, ù gbura — krącą sã lëdze ë kòła przë rozmajitëch maszinach. Jedzesz baną, to na kółkach, jedzesz taksą
- na kółkach, autobùsem – na kółkach, trejlébùsem – na kółkach.
A wszëtcë są w kółkach: gbùrzë są w kółkach, białczi są w kółkach, knôpi są w kółkach, dzewusë są w kółkach. Wies mô swòje kółka,
òrganista mô téż swòje kółka.
Piérwi na kółkach przãdlë len ë wełnã, a co wa dzys na kółkach
przãdzeta?

W kółkù mùszã bëc ë bãdã
Chòc so biédã na nim przãdã.

Chcemë le so zażëc!

Ò kawie

Bëło to w smùtanie 1970 rokù, czej no wszãdze tak knap bëło kawë.
A chto je kawë nôłożen, ten sã ji tak letkò nie òbińdze. Kawa nie je dlô wszëtczëch, le dlô wëbrónëch, nie je dlô głupëch, le dlô mądrëch.
Łebno całą swòją kawną nôdzejã miało w Tëpce ë jegò kòzie. Jakno wiéta, Tëpka nie pùszczô wicy swégò kòzła do kòzów, le nadżibô gò decht na produkcjã kawë. Kòzeł prodëkùje jãdrzno, cos kòle trzech fùńtów na dzéń. Tëpka sëszi bónczi ë je preparëje. Wëdostôł ju farwã, le jesz dëcht ti szmaczi nié. Ale gwësni, że tã szmakã téż wëdostac mùszi.
Le chtëżbë tam żdół na Tëpkã, czej sã chce taseczkã kawë wëpic? Prażã biegac dalek, dze le bôczã dostac, czë to do cotczi, cze na zrãkòwinach, cze na wieselim abò do kómpla, a na òstatkù chòcbë do
jaczi stôri pannë. Tak jem przëwanożił jaż do Wejrowa.
Dióbelno dłudżi ògón przë delikatesach.
- Cëż tu dôwają?
- Kawã!
Téj jem sã też ùstawił ë stojã w sami tëpie. Ale tëpa rosła, a za gòdzënã béł jem ju wpół wãżewnégò ògóna. Pò dwuch gòdzënach rzekł jem do Jignasza, co prawie przëszedł:
- Jignaszkù, pój le mie tu kąsk zastãpic, bò wéj mùszã përznã wińc.
Ale téj jakôs baba z tëpë:
- Tak to nie jidze! Kożdi mùszi sóm wëtrzëmac na swòjim placu.
Terô mù sã chce wëstãpic. To gwës pò ti kawie!
Ë tak ta baba mie pòstawiła przed diôbelną alternatiwą: abò stracëc tak dobëtné stanowiszcze, abò w bùksë. Le na szczescé wëszedł kùpczik
ë dôł ògłos:
- Do pôłnia kawë nie przedôwómë, jaż pò pôłniu ò czwiôrti! – I nen
wãżewny ògón sã chùtkò rozkrącył.

Rzeklë: wama je nie nada
Kawa, pieprz ë szekòlada.

Chcemë le so zażëc!

Pik je trumf

Lëdze w Swiónowie trzimelë wiele òd cëskoniô kôrt. Cëskelë w baszkã, a wieskô sféra, jakno ksądz, òrganista, szkólny ë zacny gbùr z Ceszónka, cëskelë w skata.
Tak rôz w sobotã – a bëło to latã – zasedlë wieczór do kôrt ë skùńczëlë jaż za widna. Gbùr Augùst szedł reno nôprzód do dóm sã ùmëc ë òdswãtno òbléc, a téj kąsk wëtrzézwiałi szedł do kòscoła jak nigdë nic. Wëlôzł na chùr, ùsôdł sã w nórcëk ë wnetka zdrzémnął ë pòczął chrapiec.
W czas Pòdnieseniégò w kòscele sã czësto ùcëszëło, a téj kòscelny gò pòcignął za rãkôw, żebë òdeckł ë ùklëkł, ale Augùst le sã zwichlôł ë na całi głos zawrzeszczôł:
- Pik je trumf !

Augùstowi sã gwës sniło,
Że mù kôrta szła jaż miło.

Chcemë le so zażëc!

Sznëptuch

W Żelëstrzewie mieszkają dëcht zacni gbùrze. Dozérają swòje môle, rakùją ë czurzą òd switnégo rena do cemnégò wieczora. Le za to so nie pùszczą biédë w chëcze ë mają dëtuszka wiedno w stréfle ë przë se.
Nôbogatszim béł z nich czedës Bùszników Jan. Gôdiwelë, że òn na dëtkach legiwôł, a jakòs mù sã same sëpałë ze wszëtczëch strón.
Bùsznik sã bùsznił ze swòji dobrocëznë, bò chłop miôł z czegò sã bùsznic. Jegò córeczka Mariczka téż łepk ùnosza ë z górë zdrza na zelëstrzewsczëch knôpów. A niejeden ji do slepków zazérôł ë sã do ni
cmùlił, bò dzewus rãdi, welech, gadajny, szëkòwny ë dosc wrëjarsczi. Nogùlczi mia jak toczóne, a kòlónka ë zach ùdë dëcht pòkùsné. Kąsk szadi, le kruz łepk sã szãtolił na bielëchni szijce, a òczka sydrowałë
ë cëskałë lubòtné skrë.
A jeji lubòtné skrë padłë na młodégò pùcóna. Pańc z miasta, spòsobny le biedny, òd pierszégò wezdrzeniô sã rozmiłowôł w Mariczce. Wëszëkòwôł sã ë w niedzelã przëjachôł do Bùszników na wrij. Pò bëlnym
môltëchù nen pańc, chòc mù kąsk jakòs bëło, przemógł sã ë ùmiejãtno wmôdlôł sã za zãca.
- A kùleż të tak zarobisz miesãczno?
- Kò dëcht za wiele nié, tak kòle półtora tësąca, ale pòzdze wicy.
- To je nick! Kò mòja córka tëli zbrekùje na same szminczi ë sznëptuchë.
- Czej tak, téj jô copiã mòją prosbã, bò dëcht tak smarkati białczi bë jem nie chcôł miec.

Chto za młoda za wiele przebiérô,
Ten na starosc pòzdze so ùskwiérô.

Chcemë le so zażëc!

Zmiłka

Bëło to w gardze. Na trzecym szosym ùmarła białka, a na drëdżim ùkredlë sąsadowi kòło, co òstawił bùten kòl chëczë.
Stôri probòszczulk miãtëchnégò srertna wëszedł na gard ë westąpił do chłopa, co mù białka ùmarła, bë gò pòceszëc. A nen chłop:
- Ale ksãże probòszczu, kò to dëcht takô wielgô strata nje bëła, bò to ju béł stôri rëmtot, w przódkù czësto wëlejrowónz, a z tëłu jesz lëft pùszczôł.

Trzeba nôprzód zbadac
Z kôm ë ò czim gadac!

Chcemë le so zażëc!