Czëtnica ^1.5

Felietónë z “Zupa z krëszków”

Tadżi: felietónë, pòwiôstczi, Aleksander Labùda | Comments Off

Ò dwùch głupëch

Cziej Pón Bóg pòskamżi człowiekòwi kąsk rozëmkù, téj tacziégò nazëwają ù nas letczim abò głupim. Letczëch ë głupëch nalézesz dëcht wszãdze, nawetka na nôwëższëch szczeblach. Jich nicht nie seje, òni sã lëgną sami. W òkalim Kartuz łazy ë pleszcze dwuch letczëch: głupi Jan òd Swiónowa ë letczi Marceli òd Wigòdë. Jan pleszcze wiele ë dëcht bële co,
Marceli kąsk mniéj. Łażą ë pleszczą, ale nick złégò nikòmù nie robią, a lëdze jima téż nie, chòcô sã z nich wëszczérzają.
Bëło to latos na zymkù, cziej Jan szedł darżëszczem do górë pòd Kòżeczkòwò, a òd Kòżëczkòwa na dół szedł Marceli. Co le mielë sã
zetkac, a jô czekawi, co ti dwaji bãdą do se gôdelë, zatacył jem sã za czierz ë żdrzã na nich. Cziej tak ju bëlë na trzë kroczi òd se, téj pierszi òdezwôł sã głupi Jan ë rzekł do letcziégò Marcelegò:
- Jô móm ju wiele głupëch widzóné, ale tacziégò jak të jesz nié.
Marceli nie rzekł nick ë tak sã minãlë. Téj jô so pòklepôł pò łësënie ë so tak pòmëslôł: Cziej bë ti wieldżi lëdze na nôwëższëch szczeblach tak mądrze pògôdelë, jak ti dwaji głupi, téj bë béł wieczny mir na swiece.

Chcemë le so zażëc!

Ò pòłowach

Chmielińskô młodzëzna mô bòdôj baro zabaczlëwą głowã. Cziej liznie kąsk strzédny abò wëższi szkòłë, téj w kam zabôcziwô swòjã òjcowistą mòwã. Ale bënômni nie gôdiwô pò pòlskù, le kaszëbizną
pòlaszącą, co je smiéchòwiszczem ë dzëwòcëzną. Ò to jiscył sã Rzëpiszk z Miechùcczëch Pùstków.
- Wéj, taczi dołemón jak nen Krãpów Józk mësli, że je pò prôwdze czims wicy jak jinszi lëdze. Nijak nie gôdiwô pò naszemù, le łómie z pòlska, jak mòże ë jesz sã tim bùszni.
- A taczëch leleków to jesz dô w Chmielnie?
- Jo! A cziéj jô mù rzekł, że jô w to jidã, Józku, że të jes przënômni ò tã wikszą pòłowã twégo mùskù òbarchniałi, téj sã ze mną zaczął
sprzeczac, że ni ma ani wikszy, ani mniészi pòłowe. Ma nie doszła do
rechtu, a na òstatkù mie zamierzało ë jô szedł òd nie lóy. Ale rzeczë le mie, Mackù, móm jô prôwdã, cze ten lelek?
- Gwësno że të.
- A mógłbë të to dokazac?
- Jo, dëcht letkò. Wey le dwa jabka, jedno dëcht wieldżié a drëdżié malinczié. Przetni je na równé pòłowë ë jednã pòłowã wieldżiégò jabka
wey w prawą rãkã, a pòłowã te môłégò w lewą. Złożë je do grëpë ë ùzdrzisz, że jedna pòłowa je wiele wikszô, drëgô wiele miészô.
- Jo, terô jô móm dokôz w rãkach, niech le ten lelek do mie przińdze!

Chcemë le so zażëc!

Jãzëk czë gwara

Smãtk przesłôł do mie na pòkùsã trzech szkólnëch: dłudżiégò Grifelka ze Zabôczewa, cencziégò Piórkã z Klaksowa ë łëségò Rechùbkã z Głëpkòwa.
- Rzeczë le nama, Mackù, dëcht tak prôwdzëwą prôwdã, żeli Kaszëbi mają jãzëk, czë le gwarã?
- Kò tej le zdrzëta! - Ë wëwalił jem swój jãzëk bùten jak le dëcht szło.
- Co za pëszny ë widzałi jãzëk! - zdzëwił sã Grifelk.
- A taczi jãzëk chcą nazëwac gwara? - rzekł Piórkò.
- Jãzëk jak szëpla. To wicy jãzor jak jãzëk, ale za gwarą nie szlachùje dëcht nick - zamrëczôł łësy Rechùbka.
- A cëż wa terô ò tim mëslita?
- Kò më ù ce w gãbie ùzdrzelë na jawie, że môsz dëcht bëlny jãzëk, a je dëcht czëstim, nie je òbłożony ani priszczëkem, ani bardówką, ani niżódną gwarą. Më téż mómë kòżdi swój, a kùreszce kòżdi Kaszëba mô swój jãzëk. Ale chtëż tej mô gwarã w pëskù?
- Kò taczich so szëkôjta kãdës dalek, mòże na Kùrpiach abò na Góralëznie.
- A jak takô gwara wëzdrzi?
- To swiãti Pańsczi wiedzą. Mòże w tim cos je òd nadgrëzłégò jãzëka abò jaczis jãzëczk rozszczépióny na kùńcu jak ù żniji, abò wërzëtny jak ù żabë, abò… diôblë wiedzą!

Chcemë le so zażëc!

Na jednym kòle

Je to ju czilenôsce lat. Dobrze so to wdarzã, że beło to w Pòmieczënie. Czile nas żdało na spòżdżony autobùs. Gôdómë, zażiwómë ë żdajemë. Narôz cos òd Wilanowa nëkô, ale to nie béł autobùs ani fùrmónka, ani mòtór, ani helikòpter, chòc cos z helikòptera w tim beło. Zbliżô sã dosc chùtkò do Pòmieczëna ë wjéżdżô do wsë. Chtös rzekł:
- To Pléwka z Hòpów jedze z całą swoją rodzëzną na jednym kòle. Gwës jedze do Szemôłda do swoji cotczi na roczëznã.
Pléwka to chłopùlk niewieldżi, ale kùńsztowni ë bëlny kòlôrz. Sedzôł na sodle ë miôł rukzak na plecach, dze wëzérôł łepk nômłodszégò knôpa
z cëcem w gąbce. Na ramach sedza jegò białka ju na òstatnećh nogach ë jesz trzima na klinie trzëletną Treskã z grochòtką w rãczce. Na przódkù w kòsziczkù sedzôł dwalatni Franck, zacht ùsmôrkóny ë gwizdôł na
piszczôłce. Z tëłu na pacziétnicë sedzôł sztërëlatni Józefk z brórmzą. Beło jich razem półsódma, bò òn ë knôp w rukzakù - to dwaji, òna na òstatnëch nogach, chòcbë le rechòwac półtora - to ju półezwiarta,
Treska na klinie - to półpiãta, Franek w kòsziczkù - to plółszosta a Józefk z brómzą - to dokładno półsódma. Półsódma lëdzy na jednym
kòle, tegò wa gwës jesz ni môta widzóné!
Òpòdle stojało dwùch szandarów, co téż na to zdrzelë. Młodszi chcoôł jic gò przëscygnąc ë mandat wlepić. Ale ten starszi gò przëtrzimôł za szlëc
ë rzekł:
- Nie, bratkù, ni mòżesz mù nick zrobic. Cziejbë jachało dwùch abò dwòje na jednym kòle, tej mòżesz jima dac mandat, ale jaz tëlu lëdzy! Na to më ni mómë niżódnégò paragrafù.

Chcemë le so zażëc!

Felietónë z “Kąsk do smiéchù”

Tadżi: felietónë, pòwiôstczi, Aleksander Labùda | Comments Off

Żëwòt Macka

Chcemë le so zażëc! Starsze pokolenié jesz mie znaje z mòjich dôwnëch gôdk, ale młodi Kaszëbi mie nie znają, bez to mùszã sã jima nôpiérwi przedstawić: Jem Gùczów Mack z Përdëgónów, chłop strzédnégo rostu, dosc przë se, welech na nodżi ë łësy na głowie. Mòja bëlnô znanka to róg tobaczny, z chtërnégo to cziedës zażiwelë Kaszëbi òd Kartuz ë Koscérznë, òd Wejrowa ë Pùcka, òd Gdini ë Gduńska, nawetka Pòmòrencë z Bëtowscziégò, Lãbòrscziégo ë Słëpscziégò, cziej przëjachelë na tôrg do Srôkòjc.
A terô krótëchno mój żewot.
Wid zemsczi jem ùzdrzôl w Përdëgónach na dzewińcdwadzestégò gromnicznika nego rokù, jacziegò jo so nijak ni mogã wdarzëc. Wiém le
tëli, że skòrnom sã ùrodzył, wzãła mie jakòs baba za nóżkã w lewã rãkã, a prawą mie dała zacht klapsa w sedzenicã tak, żem òd razu z bólu zawrzeszczôł. Téj jem so pòmëslôł: ach taczi to je ten świat! Mało co le człowiek na nien przińdze, ju gò walą pò sedzenicë.
W chmotrë miã bòdôj trzimelë Sowizdrzôł ë Sëbila. W chmòtrëch sã wpôdô, bez co mie sã trzimają rozmajité fąfczi ë figle, a z proroczégò
nosa móm téż swój ùdzél.
Chcã do waju gadać decht pò naszemù. Ale cziej jô co zełżã abò kãsk prôwdë pòwiém, mùszita mie wëbôczëc, bò mògã le bëc taczim, jaczim
jem, jaczim mie Pón Bóg stwòrził z mòjim jãzëkem, a ten mie nierôz w gãbie lôtô jak pëtel młińsczi. Chto wiele gôdô, ten mùszi kąsk zmëszlac
ë kąsk łgac, a përznã zełgać je dobrze, bò chto jesz nijak nie zełgôł, ten nie wié, czim je prôwda.
Ùdbôł jem so wanożëc pò świece. Bãdã héwò tu ë hénë tam. Mòżeta zażëwac z mégò roga na kòżdim targù w kòżdim miesce ë na kòżdim òdpùsce w kòżdi parafiji. Weńdã zôs midzë ten lud nasz bëlny, co no tësące lat barnił swòją mòwą słowianiznã przëbôłtną, lud pracowiti jak mrówka a cwiardi jak kam.
Jak mòrze w swòjich tóniach drodżi jantar, krëje lud nasz w sercach swòjich swòjã wiesołosc. A jak mòrze w nocné sztormë pò përzince cëskô
swój skôrb na ùbrzeża mòrsczié, tak ten lud daje nóm le pò kąskù pòznawać swój smiech ë żart. A to prawie chcã spisać ë dać wama do czëtaniô. Kò téj le czëtôjta!

Chcemë le so zażëc!

Ò cëdownym wëzdrowienim

Dzys przëszedł do mie sąsôd ë rzekł:
- Sedzysz, Mackù, w tëch Përdëgónach jak zarzekłi. Nick nie gôdôsz, nic nie piszesz ë mało dze biwôsz. Czas nôwëższi sã w świat wënëkac — jak mówi Derda. Wéj le, doszła mie wiédzô, że Rzepisz
z Miechùcczëch Pùstków leżi cãżkò chòri.
- Jo - rzekł jem - muszã go jic nawiedzëc, bò to mój bëlny drëch.
Pùdã zarô witro.
Zawitrze jem przeszedł do nie, a òn leżôł pò prôwdze we wërach ë stãkôł, kaszlôł ë rzëpiôł. Jął jem gò pòceszac ë trostu dodawac, ale òn le
sã jiscył ë narzékôł, że jegò kuńc je ju bliskò. Nicht gò ni mógł poceszëc, ani ksądz, ani doktor. Nawetka zażëc nie zażił z mégò roga. Béł smiertelno chòri ë ju jedną nogą na hénim świece. Le téj przeszedł sąsôd Płużk ë rzekł:
- Rzëpiszkù, wiész të co? Wéj le, ten twój sąsôd Złoch, co z nim môsz no prawò ò grańcã, doznôł wieldżi szkòdã, bò w noce padła mu krowa…
- Co të gôdôsz? Padła mu krowa? Jakô to?
- Ta wielgô, ta nôlepszô krowa, dëcht po òcalenim.
- Alaże! - Ë pòdniósł sã Rzepiszk na sedzenié. — Dôjże, Mackù, zażëc!
Zażëlë jesmë, a Rzepiszk béł òd ny gòdzënë cëdowno ùzdrowiony.
Tak wéj dobrô wiédzô je lepszô niżli doktor ë apteka.

Chcemë le so zażëc!

Dobrí chłopi

Kôżdi chłop mô swégò dréna, jeden wikszégò, drëdżi mniészégò.
W gôdce białk kôżdi chłop cëzy je lepszi, ale w sercu ë mëslach ni ma to jak jeji gwôsny. Chłopi na ògle nie są lëchi dlô swojich białk, są dobrima.
Do baro dobrëch chłopów nôleżi Jadam Żmùda z Wãsór.
Cziej mù jegò Jewa wëstawiła na pôłenkò bùlewczi z kwasnym mléczkem, odsënął mleczkò ë rzekł:
- Białkò, weź to mlékò a dój swiniom, bò za swinie dostóniesz dëtczi, a za mie nick.
Abò Jacek z Przetoczëna. Ten na roczëznã swòji białczi kùpił dzewińc metrów płótna ë pòdarowół swòji Hance, rzekłszë:
- Môsz, Hankò, chòc rôż co bëlnégò na twojã roczëznã. Ùszij mie z tegò trzë kòszële!
Tak wéj widzyta, że są jesz na Kaszëbach baro dobri chłopi. Biéjtaż téj w jejich szlachë!

Chcemë le so zażëc!

Kùr ë krowa

Stôri rëbôk Kruza leżôł ju dëcht na ùmercym. Cziej odjachôł ksydz ë doktor, rzekł do swòji płaczący białczi:
- Jô ju dzys wierã pùdã na nen swiat. Nëże téj nie zabôczë dawać za mie na mszą świãtą. Przedôj na targù tã bestrą krowã, a co za niã dostóniesz, wszëtkò dój za miã.
- Dobrze - rzekła - przedóm krowã ë wszëtkò dóm za ce na mszą.
Pò smiercë Kruzë jegò białce stało sã żôl tëli dëtków dać ksãdzu. Pòczã téj meditowac, jak to zrobic tańszim kòsztem, a na òstatkù naszła jã dobrô dejô.
Tak wzã tã krowã ë jesz kùra na tôrg do Pùcka. Cziej béł kùpc na krowã, mùszôł z nią razem kùpic kùra, a cziej kùpc chcôł kùra, mùszôł kùpic ë krowã. Òsóbno nie chca przedac ani krowë ani kùra. Krowa mia
kòsztowac szescdzesąt złotëch a kùr pińc tësący złotëch.
Kùpcë krącëlë głowama ë sã radzëlë. Jaż jeden sã òdwôżił kùpic krowã razem z kùrem. Wëpłacył białce ë szedł na lëtkùp.
A białka wrócëła do dóm ë zarô szła ksãdzu zanieść szescdzesąt złotëch na mszą swiãtą za niebòszczëka chłopa.

Chcemë le so zażëc!

Żukòwò - wies pańskô

Żukòwò to wies pańskô. Bëła nią ju za czasów Swiãtopôłka Bëlnégò ë za Mszczëgów, òsta nią téż pò dzys dzéń ë nią bãdze na wieczi wieków. Amen.
Ale cobe Żukòwianié bez tã chwalbã nie wnëkële w za wielgą bùchã, przënôlégò jima téż jaczis flëczk przëszëc. Taczëch flëczków móm dô nich czile. Jeden z nich je dëcht pasowny na pòrwóny jãzëk niechtërnëch bôb. A pòrwôł sã jima bez to, jiże rôd môłpùją cëzëch ë w cëzënie widzą wiedno co lepszégò niglë w bëlny swòjiznie. Jidącë bez Żukòwò czëjã jak jedna takô baba szkalëje na swojã żôrotną córeczkã:
- Tile razy czi gadam, ze masz mówicz doma i w szkole le pò pòlskù. A ti nie chczesz tego czucz, co czi mamusza radżi. To sobie wnykaj w ten twoj szadi łep! Gdi jeszcze raz bendã miała cziti, ze bendżesz z dżeczmi gadacz po kaszubsku, to czi szpéri uczidnã. Nie darwasz miszlecz, ze mamusza chce dla czebie licho, chcã dla czebie dobrze. Gdi bendżesz tak dobrze w szkole mówicz po polsku, jak twoja mamusza, tej bendżesz zbieracz dicht same piontki.

Chcemë le so zażëc!

Przëpòwiôstczi

Tadżi: pòwiôstczi, Alojzy Bùdzysz | Felënk dopòwiesców »

Szpôrownosc

Cynka z Krãgówczi miôł sëna kòla wojska w Gduńskù przë atalerëji. Władk , niebòrôk, na Gòdë nie dostôł ùrlopù. Jegò starszi chcëlë mù pacziét posłac. Mëmka wpakòwa taką dëcht òbmiérną paczkã gòdowëch darënków: stréfle, fuslapë, chleba, masło… Ten stôri z nią szedł sóm na pòcztã do Krokòwë, brifce òn jã nie chcôł pòwierzëc : “Tëmi latami nikòmù nie darwô wierzëc”. Za pòsłanié fedrowalë dwa òsmôczi. Jemù to sã baro drogò widzało, ale òstãpic nic nie chcôł, chòc òn hańdlowôł jak trzë dzéwczi: “Tej jô jesz nie jem gwësni, że òn gò dostónie”. Wzął pacziét pòd pazëchã a szedł do Pùcka, to blëżi Gduńska leżi, tã - rechòwôł òn - mdze tuńszé pòrto. Ale na jegò zdzëwienié bëł pòcztowi dëcht niewësromóny a żądôł téż dwa òsmôczi.
- Co, w Krokòwie òni chcelë miec piãc dëtków, a terô jô jem bezmała trzë mile szłi, a wa chceta téż tëli?! To nie pòchôdô z richtich sprawami!
Ale ë ten pòcztowi nie dôł so nic gadac, a òbstojôł nôparce na swojim. Tej òn wzął pacziét nazôd, a szedł to sétmë mil do Gduńska piechti:
- Terô jô doch so przekonôł, że Władk tã gwiôzdkã dostôł!

Król a kòwôl

Jednégò dnia zajachôł król przed kùzniã:
- Bòże pòmagôj, méstrze!
Kòwôl nié wieldżi, ale zasadłi, zerwôł swojã kapùcã:
- Bóg zapłac, Królewskô Mòsc!
Spiesził do króla w szórcu skórzanym, młotkã w rãce, na kòrkach.
Król dërno:
- Mój òdżier zgùbił pòdkòwã, zrób nową, ale mòcną a cwiardą, a pòdbij jã!
Méster òd nôlepszi stôlë żelazo wëkùł, kòpëto wëczëszcził a chcôł pòdkòwã pòdkùc. Król:
- Daj sa!
Wzął pòdkòwë w rãkã, sklészcził pôlce a zdżiął jã jak witkã wierzbòwą, rzucył te sztëczczi kòwôlowi przed nodżi:
- Twoje pòdkòwë nie są nick wôrt, zrôb drëdżié, lepszé!
Kòwôl wëkùł drëdżié a pòdsadzył, przëkùł a król mù pòdôł cwiardi talôr. Méster gò wzął, sklészcził szczépkami, zgnjótł jak papã, rzucył tã skòrëpã na kòwadło:
- Mòje pòdkòwë są dëcht tëli wôrt jak Waszi Królewsczi Mòscë talôr!
Tak ë król swëgò méstra nalôzł.

Jak Kùlómbószów Krësztof tã Amerikã wëkrił

Tadżi: pòwiôstczi, Proza, Alojzy Bùdzysz | Felënk dopòwiesców »

1. Ùrodzënë. Ùcecha

Rôz czedë ził kòle mòrza rzetelnie a spòkòjnie drëch przezwëstkã Kùlómbósz ze swòją białką. Jeden kłopòt mielë a dëcht głãbòczi, bò bòcón, chòc tak czãsto za nim wëzéralë, nie chcôł do nich przëlecec a jim dzeckò przëniesc. Białka ju sã przed sądôdkami sroma a na płacz ji szło, czej òna przed dwiérzami sąsadów tëlkò môłëch dzecy widza. Ale pón Bóg ò nich ni miôł zabëté a stało sã, że bòcón jã w kòlano szczipnął. Pòłożëła sã, a chłop nôprzód do nôblëższi sąsôdczi a tej w òkamërgnienkù kònia zaprzigł a hajdu za grótką. Ta wpakòwa swòje sapeta a pò krótczim czasu òn z nią przëjachôł. Òn wëprzigł kònia, wsëpôł mù futringã na ùroczëstosc dnia le pół kipczi seczczi, ale dwie przegarstne òtrąb, zamiészôł a sôdł w kùchni na łôwkã, wëjął kòrónkã a zaczął sã serdecznie mòdlëc, ale zãbë mù grochòtałë a maszinowò drżącëmi pôlcami pôcorë sënął. Nie wara długò, òn czuł cenczi głosyk a jaczé tã piszczenié a tej wszëtkò ùcëchło. Za całi sztót òtemkła grótka zdebełkò dwiérze a przez rësënã szeptnã:
- To je knôp, rzesczi jak ridzk, wszëtkò je pòrządkù!
Tej wa mia widzec, co z tim nowòùpiekłim tatkã sã stało! Nôprzód dreszcz przez całé cało mù przeszła, òd plechù do zôl dostôł gãsą skórã a w òczach mù sã co sklëniło, tej ale ùderził piscą tak mòcno w ògniskò, że ò półtora pacë w pòdłogã glënianã wrënãło. Grôp na trzech òczadzonëch kamieniach nad torfòwim ògniu stojący pòdskòkł, klósczi z brzadã a sëszonëmi grzëbami wëkipiałë, torf zabriżdził a zaskwarził, òdżéń zgasł a całô kùchnia bëła fùl dëmù, parë, smrodu. Kòt na ògniskù drzémiący a przãdzący zeskòkł prosto w szërok grëbégò mléka a z miauczeniém ùjachôł na pòdwórzé. Wëstrasził przë tim mòcno psa do łôwczi ùwiązónégò, ten chcôł za nim do bùtna wësadzëc, zadzôł ò próg a zaczął jãczec a wëc. Kùr òdlecôł przed kòtã a zapiôł przerazlëwim głosã jaż dwa razë:
- Kùkerukù! Kùlómbószk tu je!
Kluka kùrzãta skwôka, kùrë gdôkałë. Krowë w chléwie na drëdżi stronie kùchni brzãczółë a grochòtałë czedami, kóń rzôł a czosôł bôle. Całô chôta zadrża òd tegò ùderzeniô a kòmin pacowi na dakù wjichlôł sã, jak czej òn bë chcôł rzec: „Kòlómbószu, czë tobie so pleni?”. Tak całi wentôrz, żëwi a môrtwi, sëna domòwégò witôł.
Drzéwiãta swiécëłë w jasny zeleni, słuńce leżało pełne ceplégò swiatła na òbòrze, stôwk sã ùsmiechnął a wiater gwizdôł wiesoło przez wietwie a wietewczi. Kùkùczka w blëzym lese bez òprzestankù wòła a òn redosnym sercã ùrëchòwôł szescdzesąt razy. Stôri béł szczeslëwi nad kòżdą miarą. Całe niebò wisało mù fùl mùzykùjącëch skrzëpk a brzëchati bas prawie nad nim, nômili òn bë miôł całi swiat rãkòma swòjimi òbchlastłé a scësnioné.

2. Sztridka ò miono. Chrzest.

Terë ti starszi mielë wiôldżi kłopòt, jaczé miono òni bë temù knôpù delë, bò Jón, Michôł, Walãtk, Gùst, Józk, tak sã bëlechto nazwie, aże z tegò knôpa co nôdzwëczôno wiôldżégò bë sã stac mùszeło, to nie bëło blós jegò mëmczi, ale téż wszëtczich krewnëch ùdbanié. Bò knapskò nie wetkło paluszczi w gãbskò jak wszëtczé jiné dzecë kaszëbsczé rôbiają, le pòkôzało nima w lëft a ne mądré białczi wiôldżim gdôkaniém sã przëgadowałë:
- Wejta jeno! Òn chce w swiat daleczi, pòd niebiosa, henë dalek! Dalek!
We wieczór przed chrzestnym balã zjawił sã téż jegò wùja, wiôldżi bògôcz. Ten béł jajecznik a czepnik a hańdlowôł jôjami a masłã w Gduńskù. Sztridka ò miono jesz nie bëła roztrzëdnionô. Wùja miôł pôrã bùdlów kòrnusu a gduńsczégò gòltwasru przëniosłé. Ti chłopi sedzelë przë stole, pòpijalë a gawòrzëlë ò wòjnach z Kòzôkami, ò hańdlu, rzemiosle… Knôp w kòlibce zaczął krzëczec a beczec. Jedno z tëch dzewùsy przëskòkło a chcało gò wëjic:
- Hu! - zakrziknãło. - Bòże broń!
- Cëże tobie je? - zapitôł sã wùja gduńsczi.
- Òch, wiece le, wùjôszkù, ten lëwer je czësto mòkri a jô jem zëpôlnie speckónô.
Wùja sã rozesmiôł, rozmëszlôł a rzekł:
- Terë jô wiém, jaczé miono më temù knôpu dómë. Òn sã mùszi nazwac Krësztof za tim gduńsczim Krësztofã na tim dłudżim rénkù, ten téż wiedno mòkro pòd sã robi.
Tak sã stało, drëdżégò dnia béł knôp òchrzcony w kòscele parafialnym na miono Krësztof. Nôleżny bal nie béł swãgrowati a sëchi, ale głôdczi a mòkri, bò dało, co serce sã żëczi a mësl żądô, sëché a mòkré, a niejeden wëszedł głôdczimi nogami a swãgrowato doma za miłim szturchaniém swòji lepszi pòłowë lądowôł.

3. Ten wiôldżi kùńszt. Rozmiszlanié.

Krësztof rosł jak wszëtczë jiny knôpi. Ju w kòlibce béł apartny kùńsztôrz. Wnet swòje klóskòwaté nóżczi pòdniósł a dôł tã co w lëft wëlecec, ale temù ùcekającémù òn téż zarë złoté mòstë bùdowôł na niemiłą niespòdzankã mëmczi. Czej mù brzuszk skrzipiôł a skrzeczôł, zaczął sztëmòwac, piszczec, rëczec, beczec a basowac, że w niczëm sã wiesczémù mùzykańtowi nie pòddôł, rëchli sã nie ùdôł jaż mëmka miodną strawą gãbã sztopa, tak gòrąco swégò blësznégò kòchôł. Wikszi téż nieprzëjacela lubił, czej tatk w miôrce chòc le kropelkã kòrnusu òstawił, òn zarë tã négã wëlizôł a paluszkami wëmòcził. Wiôlgą ùcechã mù robiło wëcmani z misą a Wasrã z jedny misczi jesc, jich drewnianą łëżką pò dzëbie dzëbnąc a jasną redosc wëwołalo, czej òn jima resztã mléka na łeb wëlôł, co jich do pògrëzeniô a pòszarpaniô ùchãcëło. Czasã nie ùmëslnie, bòdôjże, zle z nieszczescô psu na ògón stąpił, jaż ten zaskwierczôł a jednym skòkã przez òtemkłé dwiérze wësusnął mëmce midzë czitlë. Jesz wikszé nieszczescé miôł z kòtã, chtërnymù òn skrzeczkã do ògòna przëkleszcził a szpérami w smòłã wsadzył, kòt pôrzchnął sarczësce a przez òkno wësadzył, le ruta zazwòniła. Tatków zégark wëmił w grëbim mlékù, scanny zédżer czedami do kòłowrota zadzerzgnął, żebë ten téż krącył. Ò dobrobët domôcy mù baro chòdzëło; czej òn na bùten tatkòwé krãpczi òblókł, to jesz tak ùszło, ale na mëmczënëch kòrkach tej wiedno szlapë pòzłoconé przëniósł. Nie widzało mù sã téż, że chałëpka na jednym môli stoja, zaprzigł dwie bëczi za nórtowi słup a chcôł nią jak cëgón pò swiece jachac. Le kòza bez jegò winë ni mògła sã z nim zgòdzëc, chòc łątami, knëplã a paltrami ji miłosc chcôł wzbùdzëc, a ta frańtowatô to nie rozmia, na niegòskôka, gò òbliza, zwrôca a tej òna téż bëła za czekawô, chca mù w brzëch dzurczi wepchnąc a zazdrzec, gdze jegò mądrosc sedza. Żebë mëmka téż dëcht akrôt wiedza, jaczi méster nôlepszi béł a nikògò bë nie òbgadowa, òn nowé bùksë na płotach, chróstach a nôgãstszëch drzónach wëpróbòwôł. Z ti wëbierczi wa widzyta, że òn béł wszëtczich kùńsztów kùńsztôrz.
Nie warało długò, tej òn téż sóm ze sebie ten wiôldżi kùńszt pòtrafił, że òn jajóm mógł dac stojec, co do tëchczôs nicht nie rozmiôł, a co mù wësoką érã przëniosło. Jednégò dnia przëszło mù tak do głowë: „Më tu na tim naszim żôłtuszkù téż le tak biédã klepiemë, jô pùdã do szpańsczégò króla a jemù ten mój wiôldżi kùńszt pòkôżã, to drëdżé sã naléze”. Jak pòmëszlóné, tak ùczënioné.

4. Doradë. Réza.

Nôprzód òn sã ùdôł do tegò stôrégò wroża, òfiarowôł mù pôrã dëtków:
- E czëlë Wë, fatrze, ni mòglë Wë bë mie rzec, dze te szpańsczi król mieszkô?
Ten zażił sekretną prisã tobaczi, sôrnął, zamk òczë, skruzowół skarnie, trząsł głową, dotkł pôlca do nosa, drapôł sã za ùszami a rzekł:
- Słëchôj le, Krësztofie, to twòjé pitanié wëdôwô mie sã bëc dëcht richtich szpańsczé. Ale jak gbùr ò gbùrze a ksądz ò ksãdzu wié, tak téż gwësno król ò królu mdze wiedzôł. Bie le do naszégò króla, ten cë pòwié dze jegò kòlega w Szpanëji żëje a biwô.
Krësztof pò wiôldżich trëdach do króla doszedł. Ten miôł prawie wiôlgą paradã. Jeden z òbsłëdżi królewsczi do niegò przëstąpił:
- Lącmanie, nie jes të ten Kùlómbósz, chtëren mòże tim jajóm dac stojec?
- Ten jô jem!
- Të chcesz do szpańsczégò króla?
- Tak je!
- Të bë rôd naszégò króla sã pitôł, dze jegò szpańsczi kòlega mieszkô?
- Ale në kò wej, skąd Wë to wszëtkò wiéce!
- Më szóns czëlë, co të za kùńda jes. Knôpi ju na ùlëcach ò twòjim wiôldżim kùńszce spiéwają! Dopiérze król ni mô czas z tobą pògadac, ale òn wié, że të tu jes. Na jegò rozkôz bie le wiedno dali a czej të tam mdzesz, tej gò pòzdrawiôj!
Kùlómbósz pò ti dobri radze wzął nodżi pòd pazëchã a pùscył sã w drogã do Szpanëji.
Tak téż tu tak ju w stôrim testamańce ògłoszonô naùka mdze stwierdzonô, że prorok w swòji tatczëznie nic nie znaczi.

5. Pòwitanié, wëklarowanié rozëmù.

Krësztof trafił prawie na czas, jak król szpańsczi ze swégò zómkù wëszedł.
- Dzéń dobri!
- Dzéń dobri!
- Wë jesce gwësno ten król? - zaczął z nim gôdkã.
- Jakùż nié? A cëż të jes za lącman?
- Jô jem Kùlómbósz, ten drëch zawòłony, chtëren ti jajóm mòże dac stojec!
- Pòprôwdzëwie, ale doch nié! Ten kùńszt jô bë dëcht baro rôd widzôł.
- Nic letkszégò jak to! Òbżorgùjce pôrã jôj!]
Tej òn dôł jednémù jaju pò drëdżim prawie przed królewsczim nosã stojec, że to tak dëdniało a król òbsłëpnął.
- Taczégò drëcha, jak të jes, jô ju długò szukôł. Jô móm co dlô ce, jakùż jô to móm wërażëc, chcema rzec w „animuszu”!
- Co Anna mùszi?
- W a-ni-mu-szu!
- Jô wiéjce,panie królu, jô doch ju móm pòłowã swiata przedërchóné, ale tam jô jesz nie béł! Je to dalek stąd?
- Do szwernótu, to je tu! - Król pòkôzôl na serce swòje, dze jegò złoti zégark przë ti grëbi czedze wisôł. - Ale chcemë le nôprzód w jizbã jic.
Ala wetrowie! Ten zégark mù sã widzôl. Òn le widno ò nim mëslił, mòże król w swòji łasce bë mù gò pòdarowôł. W zómkù òn òtemkł flabã òd jednégò ùcha do drëdżégò a wnet bë òmglôł òd tegò łëszczącégò blaskù bògactwa, jaczé mù ze wszëtczich strón zaswiécëłó. Jak òni do jedny pliszowi zófë doszlë, rzekł król:
- Sadni përzinkã, jô tobie co pòwiém. Dożdżë le chwileczkã, nôprzód jô swòjã stôróm halóm, to cë je przikrosc, ta mùszi ò wszëtczim wiedzec.
Kùlómbósz so mëslił w swòji głupi głowie: „Miôł bë chòc przë tim wielmòżnym królu, przed chtërnym całé wòjskò chłopów drżi, ten czitlôk bùksë nosëc?.
Król òtemkł dwiérze:
- Stôrô, pòj, tu je ten Kùlómbósz, co tim jajóm stojec dac mòże.
Òna prawie te pòzłoconé pielëchi tegò nômłodszégò princa płoka:
- Të niesromòtnikù, tak zarëczec, jakùż jô sã ùrzasła! - Wëplënã trzë razë: Tfuj, tfuj, tfuj! Krzëka a brzãcza: - To nasz czôrny kùr téż rozmieje, le blós òn sódzô krzëwé!
Ùcarła so rãce we fartuchù a przëszła:
- Witóm do nas!
- Pón Bóg zapłac!
- Nó, Krësztofie, cëż nowégò të nóm przëniesesz?
Òn béł bildóngã òblizniony:
- Kłanióm sã królowi a kùsznã rãczkã!
Wzął ji rãkã w swòjã pajã a tak skrómno ùcësnął, jak czej kłonice w szemel sã wsôdzô, a kùsznął ji cenuchné paluszczi miło szlapiącë, że ten kanalisti ptôszk w klôtce pòdskòkł a pòpôgijô w swòjim szałasu skwierczôł. Król rzekł:
- Më chcemë ùgòdã robic, òn nóm mô tã Amerikã…
Kùlómbósz przerwôł nitkã mòwë a pòdniosłim głosã, pòwôżnie a gòdnie tak sã òdezwôł:
- Mòsce królewsczé, ù nas je taczi òbëczôj, czej më jaczi wôżny gészeft dokònac chcemë, jak na przikłôd, czej szkólny w szkòle jaczémù leńcusznikòwi chce skórã garbòwac, tej më nôprzód tobakã zażëjemë. To nóm nos wëczëszczi a rozëm wëklarëje. Temù nôprzód to kòniecznie a tej to zwëczôjnie pòtrzebné.
Ju miôł swój róg wëcygnioné, ale sã rozmëslił:
- Jô bë dôł òd ti swòji, ale jô ni móm tã swóńską samòkachlowaną, jô le móm to mònôplowé do zażëcô, a to nie je dëcht co wôrt. Dajce òd swòji!
Król wëcygnął swòjã złotą tobaczerã a zażëlë tã mitką, ale kraftną a òrzezwiającą szpańską. To wama bëła skra, ta nos wëczëszczëla a rozëm wëklarowa, jaż mù w głowie tak zaszëmarzëło a zarwiło.

6. Dobré céchi. Ùgòda.

Królowi jaczé zôrenkò w czëłi nosyk wlecało, kichnã pò królewskù, drobniutinkò, rôz:
- Cëż wa téż wieno z tëmi gównami môta!
Pò pańskù jãrznie drëdżi rôz:
- Jô na waji kichnã!
Pò gbùrskù sekretnie trzecy rôz, że jaż ji chcało knérã ùrwac a mòwã òdebrało. Òni wëcmani:
- Trzë razë kichnioné, to je dobri céch, nasza ùgòda sã ùdô.
Król rzekł:
- Przed pôrã dniami przë wieczerzi jô tak w głowie sã mësleł: czej bë jô doch mógł drëcha nalezc, co bë mie tã Amerikã wëkrił. Jak jô dopiérzë widzôł, że të taczi do tëchczôs nieznóny kùńszt rozmiejesz, zarë mie w mësl sã rzucëło: to je twój chłop. Terë rzeczë, miôł të bë lëszt te Amerikã wëkrëc?
Krësztofòwi le wiedno ò tim zégarkù sã sniło:
- Czemù nié, to za tim sã rëchëje, co Wë mie dôce.
- Czej të dlô mie a mòji rodzënë tã Amerikã òdkrëjesz, dostóniesz dzesąti dzél wszégò złota, co të w ti nowi krôjinie nalézesz.
- Tak je zgòda, słowò płacy, ale czej tã niżódné złoto nie je, tej Wë mie doch przinôjmi ten Wasz złoti zégark pòdarëjece?
Słowò królewsczé. Dóm tobie ten złoti zégark a jesz tã czedã na wiérzch.
Pòdalë sobie rãce:
- Co chłop, to słowò!

7. Prosba. Nômësle.

- Proszã Was terë ò pôrã òkrãtów, żebëm do ti Americzi mógł dojachac.
- Bez wszëtczi mòwë, të so mòżesz trzë zeglôcze wëszëkac, jaczé të chcesz.
- Co na żeglôczach jô móm bieżec!
Królowô sã mia timczasã nos wòcarté:
- Na miã të sã mòżesz w kòżdim razu spùscëc, jô tobie wszãdze a wiedno pòmògã. Ale wej le, parôcze do tëchczôs nie są wënalazłé, të më tobie téż dac ni mòżemë.
- Môce prôwdã, pani królowô, tej to jinaczi nie jidz a mùszi bëc za wòlą bòską tak dobrze.
Òna wsta, wëjã miészk, òtemkła, grzeba, szuka a pòda mù złoti na rãkã bergelt. Òn gò wzął, zamkł gôrsc:
- Wëzgôdnijce, prosto czë nieprosto!
- Ale në kò doch jinaczi nié jak: prosto!
Òn òtemkł pisc, òbezdrzôł akùrôt:
- No, wejta jeno, richtich trafioné! To je szczestlëwé znómiã, terë jô tã Amerikã bez wszëtczégò nalézã, czebë le jesz jaczi niekarańczi zajc przez drogã mie nie biegôł abò stôrô baba nie przelazła. W gùsła ni mô człowiek dëcht co wierzëc, ale sã doch përzinkã mòże zarzãdzëc.
Chcelë rozeńc:
- Hòlażece le jesz zdebełkò, jesz mie terë dopiérzë co głowë przëszło. Wejce le, królu, stoją tã przë ti drodze do ti Americzi jaczé wachwizrë?
- Co te téż fëflôsz, më doch tã drogã do ti Americzi nie znajemë, të doch jã môsz òdkrëc. A tej, mòżesz të téż czëtac?
- Dëcht tak baro nié, bò wejce le, słëchôjce le, jô bë to dëcht dobrze pòtrafił, ale to czôrné na tëch lëstach mie je òkrutno w drodze.
- Në jo, widzysz!
- Ale në kò zdrzëce le, jô doch móm czëté, że to le na wachwizer brëkùje wezdrzec, a tej ju drogã wié, bò pògadac z nim so doch ni mòże.
- Të drészu, w mòrzu doch nie leżą balczi, żebë na nich wachwizrë mógł pòstawic.
- Jesce Wë ale mądri, na każdą niemòc Wë wiéce pòmòc, Wë dëcht pòprôwdzëwi król jesce!
- Jakùż të tu dëcht ditąd trafił?
- Jô szedł na królewsczé słowò, to je bez felë.
- Nó tej bie téż na mòje królewsczé słowò prosto wedle nosa!
- Ò jo, ò jo!

8. Nôwarpë maszoperëjë. Wëkrëcé

Na wòlą Bòską a słowò królewsczé Kùlómbósz bieżôł z tëma trzema żeglôczóma z hôwindżi. Jachalë na tim niezmiernym, òdwiecznie niespòkòjnym mòrzu dali a dali do ti Americzi, jeden tidzéń pò drëdżim minął a nic jak wòda a wòda, z przódkù wòda, z tëłu wòda, ze wszëtczich strón le sama wòda. Widzyta wa, wkół nich mëliónë beczk wòdë, ale ani kropelka wódczi, niemiôr wòdë, ale ani miôrka wódczi, wòda zobiącô, ale żódnô wódka cepłô a grzącô, wòda czëstô a nizódna wódka czista abò òjczista a chòc bë ju le nieczista, to je z punktã, z rumã, abò z bònkamë. Gardełka wëschłé a wëpragłé! Je ti maszoperëji, niechãtni so wdã czëszczëc a nôłożen do wódczi czistej, do zadzëwòwaniô, czej òna nôwarpë, nôwrotë a nôdlebia dosta? Nômili òni bë ten całi nôdmiôr ti wòdë czësti na jeden jediny statuszk wódczi czistej wëmienilë. Ale daremnô bëło jich tesknota, marzenié a snicé. To nie bëło do wëtrzimaniô, òni krzëczëlë, reczelë a grozëlë, bëlë plëgawi, nopòcy a niebëlny. Tej Krësztof gromadã zwòłôł a swój nieprzedobëti kùńszt pòkôzôł, to jima òczë òtemkło. Òkrãtnicë sã òbdalë, dostalë nową òdwôgã a sztérowalë fùl nôdzejë a òczekaniô na ùńdzenié wòdë a przińdzenié wódczi dali.
Jednégò dnia wacha w masztowim kòszu redosnym głosã zakrziknã:
- Ląd! Ląd!
Jich ùcechã pò ti mòzolny sëchi réze na mòkrim mòrzu kòżdi so mòże wëòbrażëc! Dobieżelë do strądu, zarzucëlë dragã. A Kùlómbósz tëch w czechmieniach przëspiészącëch lëdzy sã pitôł:
- Ë czëła wa, czerzwionoskórowô zgrajô, je to tu ta Amerika?
Ale ti czerzwiony mielë strach przed tą brodatą maszoperëją a trzãslë głowami:
- Nié, nié, to le je ten jôjkòwati ląd.
Na jich szczescé òn béł wiele mądrzészi jak ti Jindëjónrowie:
- Czej to tu le ten jôjkòwati ląd je, tej jô wama mùszã co pòkazac.
Òn czôłnã do brzegù paczënowôł:
- Przëniesëta chùtkò pôrã jôj!
Jak òni terë ten wiôldżi kùńszt widzelë, że òn jajóm mógł dac stojec, òni so sekretnie ùceszëlë, tańcowalë, skôkalë, krącëlë so cygaretë, wetklë je pò swòji módze w nos a kùrzëlë. Nôpstrzészi z nicg gãgòlôł:
- Przeprôszóm pòkòrnie Krësztofie, że më taczi psotni bëlë. Pò tim kùńszce më le pòznalë, że të ten zawòłóny Kùlómbósz jes!
- Tak, môsz prôwdã, ten jô jem, a czej wa terë zarë nie pòwiéta, że to tu ta Amerika je, jô waji dóm zaszparowac.
Nót o òni fùl gardłã krzikalë:
- Jo, jo, to tu ta Amerika je, terë nóm nic nie pòmóże, më jesmë òdkrëti!
Tak widzyta, Kùlómbòszów Krësztof tã Amerikã wëkrił.
Zle je, czej jajo chce bëc mądrzészé jak Kùlómbósz.