Czëtnica ^1.5

Wniebòwzãcé

Tadżi: Proza, Lidija Gačnik-Gombač | Felënk dopòwiesców »

Lidija Gačnik-Gombač

Na smùgù leżała krowa. Chłopi w biôłëch przedpãpnikach narzënãlë jã nożama. Òd gwiôzd rozkòscérzôł sã mòdrawi wid i zarzëcôł òbleczënk nierealnotë.
Stojała pò drëdżi starnie spikù i wzérała na rãce ùczapóné krëwią; w jedny grëpie flaka i grużelczi błocëszcza. Grëbé pôlce grzebałë bënë i wëjãłë serce. Łeb zrëszôł sã, òtemkła mątné òczë i zaczãła rëkac. Téż pòzdze, czedë òdkrëło ji sã ruchno, czëc bëło grëbé fëflowaté głosë, dochôdającé z jaczégòs jinégò swiata.
Na smùgù leżi białka z rozkraczonyma nogama. Pòdéńdze blëżi i rozpòznôwô w ni sebie. Narzënają brzëch i wëcygają stolemny dzecuszkò.
Na kòżdą starnã zwisywô sparłãczonô skóra, leżi w szlëkù i krëwie. Przerzënają zakrëwawiony zesziwk i dôwają ji dzecuszkò do piersë. Je tak wiôldżi, że z biédą òddichô pòd jegò wôgą. Chcëwò cëcô ji piersë i corôz barżi stôwô sã nadãti. W brzëch wcësnãlë pincetã. Dzecuszkò sã rozriwô.
Z piersów leje sã mlékò. Rozkroczi nodżi i nacëskô. Midzë ùdama kleji sã czôpeczkòwatô òkrągłô masa. Wëcérają slësczé rãce w przedpãpniczi i zaczënają grac w bala. Czëc je sprosné słowa, chachòt, czej przez zmiłkã bal grzmòtnie w niã.
Wëdôwô ji sã, że leżi na lôtającym wërze. Nôprzódka pòmału, pòtémù corôz chùdzy nëkô przez noc, letkò, czejbë pòrëszała sã pò lëfce. „Ptôszi ùmiérają w lôtanim” – kamianyma lëtrama je zapisóné w jednym z pòprzédnëch ùstawów.
Zbùdzëła sã w sniegù. Ji mańtel pòkrëti béł bielëną, rãce téż biôłé. Biôłé niebò, biôłé drzewa i na niebie zalodzoné słuńce. Nie czëła mrozu i w nym sztërkù jesz nick nie pamiãtała. Wkół ni bezsztrądzëzna, niegwësnô greńca midzë niebã a zemią.
W dôlë pôlëłë sã lãpë, smãtôrzowé swiéce i gwiôzdë. Chłopi zapôlëlë ògnie. Zazdrzała sã w jich zarosłé gãbë, miãsaté lëpë i pòkùsné òczë. Le to blós sztót. Pòzdze zôs ùbëtné wałowanié cała.
Lëpë ji zastëdłi w mòdlëtwie, òbjimnãła jã cëchô nabòżnosc. Na niebie pôlëłë sã jaskrzącé sã krãdżi. Sniég pòsëpôł sã wszãdze wkół, krãcôł sã do zemie i rozjigróny zôs nazôd przëchôdôł do nieba. Pôdała pòd snieżënama, dwigała sã na jegò skrzidłach.
Cëszënã przerwôł przezdrzewny szëmòt. Stolemné skrzidło zaszapòtało w lëfce i zrobiła sã na niebie ceniô. Głosë zapôdłë sã w szarotã, bëło le përznã czëc, bò cos zwrócało sã na zemiã i zatoczëło sã. Nôprzódka mëslała, że to ptôch. Czej pòdeszła blëżi, ùzdrzała môłégò trupka.
Na rozłożonëch toptuchach leżało na zemie dzecuszkò. Napùchłô sënô skóra, szerok òtemkłé òczë. Całé bëło w bąblach. W wiôldżich płôtkach zlôżała skóra. Ùmëła gò sniegã i przeżegnała.
Czedë chcała je zakòpac, rozszerziło rãce i wërzeknãło „Nënka”. Wtrekało sã ji na rãce i òbjimnãło jã. Cało narznãła stôl. Òdszmërgnãła je òd sebie i wcësnãła w sniég. Zacãła sã katarinka i metalowi głos mònotonno pòwtôrzôł: „Nënka, nënka, nënka”. Dzecné cało òdkùlało sã w noc.
Wczasniészi ùbëtk zalała zbrzëgòsc i pòczëcé niegwësnoscë. Mëszlała, że tuwò òdpòcznie, a terôzka widzy, że zatrzëmała sã blós na jedno z wielnëch pòstojeniów. „Nënka, nënka”. Pògłos òbkrãcywôł jã kòlącym drótã.
Móczenié, wëcé, rëczenie. Głosë temù są ju czësto krótczé. Sztërczi zesztiwnieniô i znôwù ùcék. Stopë sã zapadłë w mòdrzéń. Lepnô zemia, ùpôdczi, sapanié. Pôlący ból w płëcach. Zawrzeszczała z nieznónëch głãbòczëznów i znôwù òbùmarła w równy zachrapiałoscë. Ògłëszający głos maszinów.
Cëskô sã na niã karno klatowatëch rąk. Òdtłoczi pazrów i zãbów. Przejinacziwô sã wòdã i òdpłëwô w szlëkòwatą zemiã.
Stoji na wiôldżi binie. We widze reflektorów z biédą rozszlachòwùje rzmã wzéraczów. Psë, kòtë, krowë, dzecuszczi. Nerwòwòsc żdaniô. Òbzérają jã przez pòwiksziwné skła. Zwiérzowô mòklëzna rzmë.
Całô òblepionô. Zdzérô z sebie sztëczczi òbleczënkù. Ni mòże jich òddostac òd skórë. Nawkół ùpôdają òdczidczi miãsa. W wiôldżim zbónie haléwają ji wòdã. Òbmëwô krëwiã. Czedë sygô do krokù, wëmaklô pùstosc. Kładze sã na zemie i rozkracziwô nodżi. Do ni jidze na sztërzech dzecuszkò i próbùje w niã wlezc. Wërzëcô gò z binë. Cëszã przecënô jegò głodné wrzeszczenié.
Òbrzãpòli klatë czësto przë głowie. Przez sztót je pòòkrëtô czôrnotą. Nożã przerzënô piersë, szmërgô swòje serce midzë wzéraczów. Zalã zaléwô mùzyka. Zatuńcuje przë rozsnionëch zwãkach. Dërch jesz tnie sebie. A wszëtkò òdsëwô sã w dôlã. Krãcy sã na biôłi zalodzony wiéchrzëznie. „Bãdze noc i pòpiół”. Z drëdżi starnë snieniów zdrzi, jak tapétëją ji skórã. Pò pòdłodze zatoczą sã òczë. Snop widu z reflektorów czerëje sã na płótno pò drëdżi starnie zalë.
Na westrzódkù biôłoscë nôprzódka pòkazywają sã wiôldżé òczë, pòtemù białka, chtërna ùkłôdô i rozkłôdô swòje cało. Zamiana je corôzka chùtszô. Na kùńcu mòżna wëapartnic leno widową liniã. Reflektorë gasną.
Na wiôldżi krowie jedze białka z dłudżima strzébrznyma klatama. Spiéwô ò nôgłãbszim mòrsczim dnie. Je baro bladô, ji wiôldżé cemné òczë są szerok òtemkłé. Czôrny mańtel wałuje na wietrze. Krowa zaczënô sã dwigac, ji nodżi przejinacziwają sã w płatwë. Wpłiwô w szarawą sërosc blónów.
Sniég padô wiôldżima snieżënama.

dolm. ze slowensczégò jãzëka: H. Makùrôt
Lidija Gačnik-Gombač, Vnebovzetje, [v:] Čas kratke zgodbe. Antologija slovenske kratke zgodbe, Ljubljana 1998, s. 203-206.

Òpùblikòwóné: “Pomerania” 2007, nr 10 (402), s. 34.

Mònarcha Absynt

Tadżi: Proza, Natálie Kocábová | Felënk dopòwiesców »

Andraszk mô pòkój szos wëżi. Przëchòdają do niegò wëtrzëszcziwac òczë na ògrodë. Òd niegò je lepszi widzënk. Na òknowinkù ma jarała hasz blós pò to, bë nasmiac sã - ë ma smiała sã do òstatka. Jô zamëkała sã w malińczich szafkach ë chachòtała z nëch cemnotów, co bùszniłë sã z kòżdi starnë. Bòsczi szpôs. Nawetka Bóg mùszôł sã smiac, czedë zdrzôł na naju. Jegò téż ma bë zjarała, le ma nie wiedzała jak. Jak zjarac Najégò Pana? Całi pòkój fùl béł òd dimù, ma wëpùszczała gò pózdni òknã w niebò. Dokądka pòlécôł, nie wiém… Ma żdôła całowną noc, żebë ùczëc Bòga, jak skrãcô sã ze smiéchù. Le to blós ma chachòtała… Bóg môłczëł. Wcyg môłczë. Jakbë nie wiedzôł, że lëdze rozmią gôdac.

- Wiész, to je dzëwné. Më… jeżlë cpùnów bãdã zwôł nama… Téj jointë dôwają nama tëli, że jesmë ò całą cywilizacëjã dali jakno chto jinszi. Całowną cywilizacëjã. Abò téż dwie. Në to je równo. To nama pòkazëje dargã w głãbiã ë zgwësniwô, czë to dichaniém, czë maklënkã, czë zwãkã, czim to wszëtkò je. A to nié mô òrądzu. Ni mô sensu. To je jakno zbalrowónô séc. Më… téj jak naju bãdã zwôł nama… Në téj më wiémë… Më szczómë na roztrząsanié lëdzczich charakterów. Tim zajimają sã jiny. Le më wiémë, że charakterë jawerno są jakno drëmel, co zaczapi prôwdzëwé bëcé. Nie lëdze, le jeden człowiek to je. Jedna dëszka… Chùjowizna stojącô nad tima wszëtczima zmiartima gùsłama ò charakterach. Nawetka to nie jedno bëcé… le Bóg. Ale téż nié. Zwëczajno gówno… To wiôldżé lëdzczé gówno… To je to prawidło. Chto je znô? Nicht. Nawetka nen, co to mô wëmësloné… Bò nôwëższim prawidłã je to, w jaczim niżódnégò prawidła nié mô. Ë më to wiémë… To nama mô rzekłi hasz. Pòkazôł nama to. Wicy wiémë jakno òni. A że nama to wsadzë żëcé do trëmë?… Ë co z tim? Co z tegò, w rzëcy móm to! Bò jak pò smiercë nié mô niczegò… to ë tak nick nama z tegò prawidła nie przińdze, doch nié? Doch jo. Nót je przéńc na bùddizm. Òni henë mają nëch żëców wicy. Wëjarôsz jedno, a pózdni jesz ze dwa… Leno w tim czwiôrtim naczinôsz rakòwanié, żebë kù reszce dóńc do ti nirwanë. Ë masz trzë żëca darmôk… Jô òstajã bùddistą…

Filozofa z nigò nié béł, le richtich miôł w to weszłi - nôwarcëł sã na bùddizm. Czasã mie ùczëł ë zgwësniwôł, co ë dlôcz, a nawetka jak, a wiedno dòchòdôł do dbë, że to wszëtkò to jedno wiôldżé gówno. Pózdni nawetka zaszedł tak dalek, że naszczôł na nen całi bùddizm ë richtich naczął to wiôldżé gówno wëznôwac. Wëznawôł Wiôldżé Gówno. Bez wiôldżé W a jesz wikszé G. Ë nicht sã z niegò nie smiôł, bò kòżderny wiedzôł, że tak richtich to òn mô prôwdã. Że le to co mô sens, to scwierdzenié, że wszëtkò to jedno wiôldżé gówno… resztczi wszëtczégò. Gwësno człowiek nôbarżi je niedowinny czedë srô.

Jô sedza na ùsôdkù a żdôła. Jô wcësnãła w se tëli przeczëszczającëch strzodków, kùli le sã dôło. Miałë nazcąc dzejanié a jaką gòdzënã, mòże pół. Jedine, czegò jô sã spòdzëła pò ti całi sprawë, to niedowinnosc. Że normalno wëcësnã z se to całé swiniarstwò, ò jaczim jô mia narô mątny pòchwôt, jak richtich je zbrzëgłi. Czegò jô chca sã pòzbëc? Jebaniô? Nié. Kòksu? Dobri Bòże, blós nié to! Bëc jak jini. Srac a wiedzec, że sróm. Że normalno mùszã ë że je to mòjé prawò, jak kòżdernégò jinegò człowieka. Że na ùsôdkù wszëtcë jesmë równi. Przed Bògã a przed najima zaòstałoscama… To jô chca sobie ùdôkazac, to jô chca sobie ùswiądnic, bò czedes jô bë sã na to wëpiãła. Dosłowno ë lëterno. Nie rozmiã, jak wëzdrzi mòment taczi pòùczënë. Krëwia leca ze mie strëgama. Z òbu dzurów. Jô mia krãpë, co nie pòzwalałë mie òddichac. Kù reszce mòjé cało naczãło wëzbëwac sã jaczi materëji… Ë znikądka zasłużony nirwanë… Ë dze na wiôlgô prôwda, Andraszu? Pózdni jô przëbôczëła so, że ju nawetka nie pamiãtóm, czedë slédny raz jô jôdła… Mést mô wëcekłé ze mie chemiô, nen Andraszowi bùddizm ë dba, że wszëtkò je do lëftu… Ë nen całi mój ùsôdzkòwi epizod ë nôdzeja, że sã kù reszce wëzwòlã z nëch wszëtczich toksikòwëch gównów, téż bëłë gówno wôrt… Gówno bez wiôldżé G.

Czasã dôwô mie do mësleniô, dokądka to wszëtkò prowôdzë. Do czegò Abynt czérëje ë jak to zjiscë. Jak naju wszëtczich zabije. Nie mòżemë żëc dze jindzy. Mùszimë tëpnąc tuwò. Nie wiém dlôcz mie so tak wëdôwô. Czejbë tak nie brło, to całowna naja spòlëzna bë bëła niepòtrzébnô, zbëtnô. Bez sensu. Dlôczë robiã tak dzywné rzeczë? Ë dlôczë wszëtcë tak tuwò robią? Bò tak robiã ë bò wszëtcë tak robią. Jinaczi nie rozmiã òdkôzac. Ë òdkôzëwac nie mdã. Òdpòwiescë są nick niewôrté. Barżi biorą nazôd òd człowieka, nigle cos dôwają.

Heroja naszégò czasu

Tadżi: Proza, Михаил Лермонтов | Dopòwiesców: 5 »

/wëjimczi z „Dniownika Pieczorina”/

29 maja

Przez wszëtczé te dni jô ani raza nie òdstąpił òd swòji systemë. Ksyżënce zaczãła sã widzec kôrbiónka ze mną. Móm ji òpòwiedzóné niechtërne dzywné przëtrôfczi z mòjégò żëcô, a òna zaczinô widzëc we mie nadzwëkòwégò człowieka. Wëszczérzóm sã ze wszëtczégò na swiece, òsoblëwò ze wsëczeców: to zaczinô jã zjimac strachã. Òna kòl mie ni mô òdwôdżi wpùscywac sã w seńtimeńtalné dispùtë z Grusznicczim i ju czile razy òdpòwiôdała na jegò gôdczi przekãsnym ùsmiéwkã, ale kòżdą razą, czej Grusznicczi do ni pòdchôdô, jô przëjimóm pòkórny wëzdrzatk i òstôwióm jich we dwòje; za pierszim razã bëła òna temù rada abò ùdôwała, że je; za drëdżim – rozgòrzëła sã na mie; za trzecym – na Grusznicczégò.
– Ù waju je baro môło gwôsny miłotë! – rzekła mie wczora. – Czemù wasta mëszli, że mie je wieseli z Grusznicczim?
Jô òdpòwiedzôł, że pòswiãcywóm dlô szczescégò drëcha swòją ùcëchã…
– I mòją – dodała òna.
Jô badérno przëzdrzôł sã na niã i przëjôł pòwôżny wëzdrzatk. Pòtemù całi dzéń jô nie kôrbił z nią ani słowã… Wieczorã bëła zamëszlonô, dzysô reno kòl stëdni jesz barżi. Czedë jô pòdszedł do ni, w rozprzeniesenim słëchała Grusznicczégò, chterën gwësno béł òczarzony przirodą, ale leno jak òbôcziła mie, zaczãła sã smiac (baro nie w czas), ùdôwającë, że mie nie widzy. Jô òdszedł dali i zaczął jã ùczajką òbzérac: òbrócëła sã òd swejégò rozpòwiôdôcza i zéwnãła dwa razë. Bezògôdkòwò Grusznicczi ji zbrzëgnął. Jesz dwa dni nie mdã z nią gôdôł.

4 czerwińca

Dzysô móm sã widzóné z Wierą. Zamãcziła mie swòją zôzdroscą. Ksyżënka wierã ùdbała sobie zdôwac ji swòje sercowé krëjamnotë: nót je sã przëznac, że ùdałi wëbór!
– Domëszliwóm sã, do czegò to wszëtkò zgrôwô – gôdała mie Wiera – lepi rzeczë mie terôzka prosto, że të jã kòchôsz.
– Ale jeżlë jô ji nie kòchóm?
– To zaczimże ji doskôcac, nie dawac pòkù, rozprzenoszëc ji wëòbrażenié?… Wej, jô cebie bëlno znóm! Słëchôj, jeżlë chcesz, żebë jô tobie wierzëła, to przëjedzë za tidzéń do Kisłowòdska; më tam przëjéżdżiwómë pòwitrze. Ksyżëna òstaje tuwò dłëżi. Wënajmi mieszkanié kòl naju; wej më mdzemë mieszkelë w wiôldżi chëczë krótkò zdrzódła na antresolë; w dole ksyżëna Ligòwskô, a kòle ni je chëcz tegò samégò miéwcë, jakô jesz nie je zajimniãtô… Przëjedzesz?…
Jô òbiecôł – i tegòż dnia jô pòsłôł kògòs, żebë wënajął to mieszkanié.
Grusznicczi przëszedł do mie ò szósti wieczór i dôł do wiédze, że witro mdze gòtowô jegò ùnifòrma, prawie na bal.
– W kùńcu jô bãdã z nią tuńcowac całi wieczór… Wej to sã nagôdóm! – dodôł.
– Në a czedë je bal?
– Doch witro! To të nie wiész? Wiôldżé swiãto, wic lokalnô rządzena pòdjimnãła sã gò zòrganizowac.
– Pòjmë na bùlwar.
– Za nick, w nym brzëdczim mańtlu…
– Jakże, to të gò ju nie ledôsz?…
Jô sóm pòszedł i, pòtkawszi ksyżënkã Meri, rôcził jã do mazura. Wëdôwała sã bëc zdzëwionô i ùcëszonô.
– Jô mëszlała, że wasta tuńcëje leno z mùszu, jak slôdnym razã – rzekła, baro lubno sã ùsmiéwającë.
Òna zdôwô sã nie merkac niebëcô Grusznicczégò.
– Witro mdze wastna lubno zdzëwionô – rzeknął jô.
– Czim?…
– To krëjamnota… Na balu sama sã wastna domëszli.
Wieczór jô zakùńcził kòl ksążënë; gòscy nie bëło òkróm Wierë i jednégò baro szpòrtownégò starëszka. Jô béł w dobrim ùstawie, jimprowizowôł rozmajité nadzwëkòwé historie; ksyżënka sedzała naprocëm mie i słëchała mòjich plestów z taczim głãbòczim, naprãżonym bôczënkã, że jô zaczął sã sromac. Gdze pòdzała sã ji żëwòsc, zalécanié sã, nëczi, ji zuchernô gãba, niezgarny ùsmiéwk, rozprzeniosłé wezdrzenié?…
Wiera wszëtkò to zmerkała; na ji schërzałi gãbie pòkazywôł sã głãbòczi smùtk; sedzała w ceni òkna, wcësniãtô w głãbòczi zesel… Zrobiło mie sã ji żôl.
Tak tej jô òpòwiedzôł całą dramatną historiã naji znajemnotë, naji miłotë – gwësno, pòd przëkriwkã wëmëszlonëch nôzwësków.
Jô tak żëwò pòkôzôł mòją skrësznotã, nieùbëtczi, òczarzënczi; jô w taczim spòsobnym widze przedstawił ji ùczinczi, charakter, że nót ji bëło, nimò wòlë, òdpùscëc mie mòje zalécanié do ksyżënë.
Òna wstała, dosadła sã do naju, òżëwiła sã… i më dopiérze ò drëdżi w nocë przëbôczëlë sobie, że doktorzë kôżą chòdzëc spac ò jednôsti.

14 czerwińca

Jô czasã móm sebie w zgardze… czë ni móm jô przez to w zgardze téż jinëch? Jô sã zrobił nie spòsobny do bëlnëch zôwzãców; móm stracha pòkazywac sã smiésznym samémù sobie. Jiny to na mòjim placu zabédowôłbë ksyżënce son coeur et sa fortune; le słowò òżenic sã mô nade mną jaczés czarzącé panowanié: chòcbë jô nie wiém jak wrëjarskò kòchôł białkã, jeżlë le òna dô mie òdczëc, że jô bë miôł sã z nią żenic – òstôwióm ce miłoto! mòje serce przejinacziwô sã w kam i nick gò z nowa nie rozgrzeje. Jô jem gòtów na wszelejaczé òfiarë òkróm ti; dwadzesce razy żëcé swòje, nawetka czestniã pòstawiã na kôrtã… ale wòlnotë swòji nie sprzedóm. Czemù jô tak jã wenerëjã?… co òna mie dôwô?… Do czegò jô sã rëchtëjã? czegò jô żdajã òd przińdnotë?… Pò prôwdze, prawie niczegò. To je jaczis przërodzony strach, niewëjôsnioné przeczëcé… Doch są lëdze, jaczi jistinktowno bòją sã pająków, karaluchów, mëszów… Móm sã przëznac? Czej jô béł jesz dzeckã, jedna starô baba gôdała ò mie mòji nënce: òna wëprorokòwała mie smierc przez lëchą białkã; to mie tedë głãbòk zajiscëło: w mòji dëszë zrodzëła sã nieprzemògłô zbrzëgłosc do żeńbë… Timczasã cos mie gôdô, że ji prorokòwanié zjiscy sã; przënômni bãdã miôł starã, żebë òno zjiscëło sã nôpòzdze, jak to je mòżlëwé.

М. Ю́. Лермонтов, Избранное, Москва 1984

dolmaczënk: Hana Makùrôt

Drëdżi spódk pòwiôstczi

Tadżi: fantastika, pòwiôstczi, Proza, Кир Булычёв | Felënk dopòwiesców »

Zjôwienié sã archeòlogijowi ekspedicëji w òkòlim gardu Wiôldzi Guslar bëło sensacëją ò wiele barzi nieżdóną òd, dôjmë na to, przëlotu kòsmicznégò bôtu z Syriusza.

Nie òznôczô to, że w Guslarze nie bëło wôrtnëch archeòlogijowich òbiektów. Historëjô gardu swòjima kòrzéniama sygô daleko dowslôdë. A żelë bëlno pòszukac, w lasach w òkòlich ë na zberkach jezorów należą sã ë stanowiszcza trigloditów, ë pamiątczi pò dôwnëch Scytach, a nawetka pògańsczé swiãtnice. Ni mòże òdsadzëc, że w chòjowim bòrze za jezorã Kopenhagen, dze drodżi nie dochòdają, òbstoji nadczidniãti w legendach zatopiony w trzãsawisczach gard Pnisti Zberk.

Nimò taczi mòżebny bòkadnoscë negò òkòlégò, archeòlogowie jakòs za nima nie tesknile. Próbòwele wedolmaczëc swòji leganienié dzëwòsca hewòtnegò òkòlégò ë felënkã zmiónków ò Wiôldżim Guslarze w Powiesti wriemiennych liet ë Słowie ò wanodze Igòra na Pòłowców. Le pò prôwdze, prosto mają strach gùslarsczich lesnëch mëgów, wëapartniającëch sã pieczelnym charakterã ë z marszu draszejącëch cëzëch.

Në ë wejle sã stało! Nôprôwdzëwszi archeòlogijowi wëkùstrzënk, czérowóny bez cerzwionowłosowégò kandidata historikòwëch ùczbów Anatolija Borysowicza Gamaliejewa, pòstawił leżã dwa kilométrë òd gardu, w môlu, w jaczim do rzeczi Gus wpôdô strëga Staroka ë dze dwigô sã szerokô ë pnistô ùrzma, lata lateczné znónô pòd charakternym mionã Grodzëszcze.

Nimò razno młodich lat, trzëdzestolatny Anatolij Borysowicz béł wësłëżnikã dzewiãcu ekspedicëjów, kònôł z pragniącczi w Turkmeniji, zamiarzôł na Czukòtce, wnetka co nie ùtopił sã òbczas wëkòpalëznów na òbéndze przindnégò czerniakòwsczégò wòdnégò zbiérnika, trzë razë béł wsôdzony do sôdzë w przëgreńcowi conie na Kaukazu. Niédosebno òddóny Archeòlogiji, długò równak òdgrëwôł w ni drëgò- a trzecoplanowi role, nimò tegò, że wiedno swiat szedł mù na rãkã.

Jak je wiedzec, szczescé w archeòlogiji òdgrëwô wiele wiksza rolã nigle przë szewiecczich robòtach czë òbczas eksploatacëji atomòwëch lodołómôków. Jeżlë bãdze miało fantazëjã, to darzë bôjkòwą słôwą profana Schliemanna ë òbrócë sã òd nieznónégò nama profesjonalistë, chtëren blós dlôtë w cządze sztërdzestu trzëch pòlowëch sezonów zbiérzë le tonã skòrpów kùchnowëch statków.

Zwënéga Anatolija Borysowicza bëła témą zainteresowaniô ùniwersitecczich drëchów. Bò chto, bãdącë jesz sztudérã ë wërëwającë przed starżnikã sowchozowy winicy, rozmiôł wpasc do grobnicë chazarsczégò chana, skądka wëdobéł sã dopiérzë pò trzëch dniach, zarôstniãti ògnistą szczecą, ùmiérajacy z pragniącczi, le nie rëszący ni jednegò ze sto òsmëdzesãc piãc złotëch rzeczów ë trzësta statków, jaczima bëła wëfùlowónô grobnica! Nimò to, w specjalistny lëteraturze, nie wspòminając ju ò massmediach, nalazła sã jinfòrmacëjô, że grobnica chazarsczégò czezera Kupaka òdkrëtô òsta bez ekspedicëjã docénta Spirina, chtëren, jeżlë sygnac do dokùmentów, chòrzëł na szarłach w Rostowie. Jawerno, Spirin przëszedł na czas nazôd w slédnym dniu sezonu ë pòdpisôł sprawòzdanié, a pózdni wiele razów jachôł za greńce ze slajdama ë pòùczënkama ò sensacëjowim òdkrëcu.

Nie mni znóny w archeòlogijowi òbéńdze béł przëtrôfk przë wëkopalëznach kùrhanu Krzëwô Mòdżiła. Kùrhan òstôł òbrabòwóny jesz bez Scytów, dlôte téż czérownik ekspedicëji Mula Dudkin chcôł chòc zadowòlnic sã resztkama kòńsczi zbroji ë gnatama złożonëch w òfierze pòjmańców, òstawionëma bez rabùszników dlô archeòlogów, równak intuicëjô pòdpòwiedzała Toli Gamalijewòwi, ze na òdéńdzenié z Krzëwi Mòdżiłë je za chùtkò.

Nocama sedzôł na ùbiedrzë rozrëtegò kùrhana, kùszkając sã z Ariszką, kùchôrką ekspedicëji, jedną z môlowëch. W jednym, snôżim sztërkù wrejarzkô kùchôrka òddżibła sã dowsladë ë wëszepta: “Ach, jaczi wë jesce parłãżny!”. Zamëszlającë pòddac sã władczémù szeptowi, Tola rozezdrzôł sã, czë przëtrôfkã ni ma dze bleżi kògò z jegò drëchów, co mògle bë milno zinterpretowac znaczënk ti intimny scenë, ë w tim sztërkù jegò blôskniãcé z trôfùnkù padło na ùrzmòwatosc ùbiedrzë. “Pòżdôj, Ariszkò” - rzekł do kùchôrczi. Z ùcemiãga ùwòlnił sã z ji remionów ë pòdczorgnął sã do ùzeranégò môla. Pò przëłożeniu ùcha do zemi, Tola doznôł, że z tegò tu môla wëchòdô jina emancëjô ë z redota rzekł: “Tuwò!”. Historëjô nie gôdô ò tim, co mia òdpòwiedzoné na to Ariszka, ale je wiedzec, ze renkã Tola naczął sóm rëc, a pò frisztëkù przëstele do niegò kamrôce w przódkù ze skepticzno smiejącëm sã Mula Dudkinem. W pôłnie dëfla Gamalijewa grzmòtła ò zberk balkòwi bùdacëji. Bëła to pózdniészô grobnica, w jaczi, midze jinszema, leża prawie nierëszonô złota waza ze scenama z Amazonomachiji, zrobiona bez grecczégò złotnika, żëjacégò westrzód królewsczich Scytów. Gwësno, że Dudkin stôł sã słôwny ë pòjachôł na kòngres do Rio de Janeiro, a Gamaliejew òstôł na ùniwersytece skłôdac ekzaminë ë zlepiac keramikã.

Gamaliejewòwi przëpisóno òdkrëcé na retkù Dieżniewa wërzniãtégò kła mòrsa z natroczoną dargą migracëji protojindianów do Americzi. W tim czasu Tola robił w ekspedicëji Arutiuniana ë chòc Arutiunianowi kło ne nie bëło òglowò nót, ga zapierało jegò hipòteze ò migracëji nôrodów, wlazł le do historëji jakno “Kło Arutiuniana”. Ò Toli ani mùk.

Cygnãło sã to bez dzesãc lat. Pòd kùnc tegò cządu Anatolij Borysewicz zwrócëł sã do wiéchrzëznë z prosbą ò przëdzélenié mù równojaczi, chòcbë nôbarzi barabóniasti ekspedicëji, le blós mianowac gò ji czérownikã.

Zebrele sã kòrifeùsze archeòlogiji. Ni miele chãcë dôwac Gamaliejowi wòlny rãczi, bò kòżdi z nich miôł swòjé egòjisticzné ùdbë ë sparłãczoné z Tolą nôdzeje. Jakno, że nie òdwôżële sã gôdac òtemkło ò nëch nôdzejach, kù reszce przekùsno ùdbele cësnąc Gamaliejewa na zeżerce guslarsczim mërom. Tim barżi, ze ekspedicëjô w ne òkòli bëła ùmëslôno jesz na zaczątkù dwadzestich lat.

Në jo, kòrifeùsze miele nôdzejã, ze Gamaliejew dostónie strach ë òdmësle sã z guslarsczich lasów, leno Tola z redotą chwacël zjôwiający sã wakat. Miôł wiarã w swòją szczestlewą gwiôzdã.

Nie zdrząc na to, ze ekspedicëjô bëłô niewiôlgô (sóm Tola, aspiranta Lutij, trzëch sztudérów ë szesc robòtników wëbrónëch westrzódka ùczniów gardowëch stôrszëch klasów), ju pierszégò dnia robòtów nalezle stłëkłé grónczi, fërkòtë, pôcorë, plutczi, wisorë ë nieznóné przedmiotë kùltu. Kòrespondenta guslarsczi gazétë Misza Stendal, bawił całe dnie na wëkòpalëznach, żdającë pòstãpnégò cudu. W niédzelnëch wëdôwkach gazétë regùlarno pòkazywôłë sã jegò nadczidczi zatitlowóné: “Herojnô dôwnota naszegò kraju?”. “Czë béł gard?”, “Czë jesmë òtrokama słôwnëch starków?”. Stendal miôł trim do dôwaniô retorikòwich pëtaniów.

Dardżi w kòloniji, òdkrëti bez archeòlogów na Grodzëszczu, zbùdowóné bëłë ze stolemnëch mòdrzéniowëch balów. Wedle tegò jak sã zùżiwale, starkòwie kładlë nową légã balów na pòprzédną. Ë to dôwało mòżnotã òbtaksowaniô staroscë kòżdi z dargów, a co za tim jidze, ë całownégò grodzëszcza.

W tim celu w pòłowie lëpińca Anatolij Borysowicz, biorąc ze sobą też nôwôrtniészé nalezniska, pòjachôł do Nowogorodu, żebë skònsultowac sã ze słôwnym profesorã Janowem, bëlnym znajôrzã témë.

Kònsultacëje w Nowogorodze przecygnãle sã do tidzénia, aspirantowie, òstawieni sami sobie, wstôwelë pózdze ë szlë spac pò północë, zakòchiwele sã w guslarsczich brutkach ë kąpele sã do òglëpieniô w rzéce Gus. Niebëcé Anatolija Borysewicza przedłëżało sã równak nie bez przëczënë. Zatrzëmôł sã dłëżi dlôte, ze dokònôł, jak sã pòkôzało òkazało, na tëli wiôldżégò òdkrëcô, ze nicht mù nie dôł wiarë, tak jakno nie dano wiarë swegò czasu nalôzcë Troji, archeòlogòwi Schliemannowi.

Wiérzkné ledżi darżeców Godzëszcza przëpiãto wczasnemù strzédnowiekòwi, czedë béł tam gard, przeniesony zôs w môl, dze stoji terô Wiôldżi Guslar. Pòd tima légama je zôs grëbô léga zemi ë kamiszczów, a jesz niżi - pòstãpny lédżi. Ne niższé ledżi òkôzałe sã bëc stôrszima òd Babilonu ë Jericha, ò czim przëswiôdczô dendrochronologijô òtaksowùjacô lata na pòdstawie przetniãcô ùzémków.

Nôbarżi rozëmnym wińdzenim z ti leżnoscë bëło zwiniãcé wëkòpalëznów, żebë nie stac sã smiéchòwiszczã. Ale Tola taczi nie béł. Dzyrzkò jintujicëjô sprôwia, ze przëbôczëł so ò kòntrowersëjowi, a nawetka lëchi hipòteze, przedstawiony bez Salimã Chabibownã Mansurowã, wespółrobòtnicã Szachmansczégò Òbéndowégò Mùzeùm. Salima Chabibowna przedstôwiła w repùblikańsczi prase kòncepcëjã, że òkróm znónëch lëdzkòscë wëznajacëch marksowiznã cządów niewòlnikòwi, feùdalny czë pierwoszny zrzesznice, bëła jesz blëżi nieznóna epòka, miona jaczi dac sã nie òdwôżëła. Epòka ta rozcygała sã midze przedslédnym a slédnym zlodzenim ë prakticzno nie òstawiła pò sobie niżódnëch szlachów, ga szlachë ne òstałë zecarti bez lodofôłt z wiéchrzëznë Zemi. Dlôte téż, jak téż bez wëzdrzenié na noczôsną niewiôlgą równiã spòlëznowò-ekònomicznegò rozwiju, zdżinãłe materialny szlachë ti epòczi. Le òsta lëdzkô pamiãc.

Salima òbstojeła, że lëdze nic nie wëmësliwają w całosce, a ù spódka wszëtczéch, nôbarżi nawetka niewiarëwôrtnëch wëmëslënków, je historëjowô prôwda. Najazdë Pòłowców na rusczé zemie ë dzejania Iwana Strasznégò nalazłé òdzwãk w fòlklorze a le w dzélu pòddôłe sã zmianom. Jim stôrszi przëtrôfk, tim wikszim pichã nieprôwdojuwernotë sã zatacô. Epòka Manusrowi dalek je tak barzo, że tikający sã ji faktë zatacóny są pòd baro grëbą légą czasu. Nimò tegò, wcyg mòżebny są do ùprawieniô.

Salima Mansurowa òbstojeła, że slédnô lodzawô epòka, dotëgòwùjącë do zdżinãcô redżi zwiérzãtów w ôrce szabloząbòwëch tigrisów czë mastodontów, zagùbiła téż ë cywilizacëjã, co rozwijała sã dërno bez tësące lat. Szła òna równak jinëma dargama nigle nasza. Rozëmné stworë ti epòczi nie drëszëłe sã robòtą, wëapartniałe sã zôs zadzëwòwnëma swòjiznama, ò chtërnëch wspòminczi òstałe w taczich bôjkòwich sztaturach, jak Gnôtnik Niesmiertelny, gnomë, leszije, rusałczi ë tak dali. Dispònując stolemnyma mòżnotama w dëchòwi sferze, stworë te nie bëłë w sztądze òpanowac materialnëch dostónków ë wëzbëłë sã zwëkòwi wëtrzëmałoscë. Lodzawô Epòka w całoscë je mia naszłi ë dotëgòwa abò do wëmiarcô, abò do czëstégò zdzëczeniô w biôtce z zëmnã ë lodã. Tak, że pò lodzawi epòce lëdzkòsc mùszała naczinac wszëtkò znowa.

Wejle, òkrãżé ùczałëch zdrzało na òswiôdczenié Salimë przekãsno. Smiôł sã z niegò téż Tola Gamaliejew, ale pòzdni zmienił zdanie, bò lëdôł zuchterny hipòtezë a nawetka zwôł dlô se tã epòkã Epòka Legendów.

* * *