Czëtnica | …bò czëtania je nama nót!

Jô bëł tak baro rad z tegò, że bãdã na kòncerce wiôldżégò italsczégò pianistë Celestino Ascala, że jô klnął na taksówkôrza z jaczim jô jachôł do zalë Gaveau. Wëdiwało mie sã, że ze złostną lubnotą mô starã ò to bë jachac wòlni, jakno ti co jidą piechti.
Jak jô ju kù reszcze tam dotôrł, bëło ju tak pózdno, że nicht ju nie sprôwdzëł, czë móm biliet. Jô pònëkôł do lożë, le w tim sztërkù jak jô ju miôł pchnąc dwiérze, szło doczëc pòmión kloskaniô, głosny, zwãczny, jistny grzëmòt!
Pòkazała sã bilieterka.
- Në to ju je kùńc, jo? – pëtôm sã
A że nie òdpòwiedzała:
-Cëż za zwënéga! Dôwno ju nie móm czëté taczégò kloskaniô!
Wëzdrzała na mie zdëwionô.
-Kloskanié?! Kò, proszã Wastë, to strôszné! Trza cos zrobic! Pùblika prawie trzôskô pò pëskù méstra!

© Na kôrbionka je chrónionô ùsôdzkòwim prawã.
dolmaczënk: Mark Kwidzińsczi

Tegò wieczóra przëszedł jô nazôd do chëczë kąsk zgòlony. Pò wińdzeniu z biura drëszë zaprosëlë mie na jednegò, le jeden czéliszk chãtno sã rozrôdzô. Jô nie miôł ò to żôlu, bò nie bëło mie spieszno dodóm. Trza bëło ùzdrzec mòjã białkã w tim cządze, bë to zrozmiôc.
Biednô Lucienne nie bëła lëchô. Bëła zwëczajno szpatnô. Grëbé rëtë twarzë, wiôlgô klëka, wëblakłé klatë, zwisłé piersë, nodżi rozcygającé sã kù spódkòwi, a w całim tołstëm cele ani krëszënë snôżotë. Niechtërny chłopi żenią sã z białkama dlôte, bò ùcalëwô òna jich ideałë pësznotë, jinszi dlôte, że wëdiwô sã óna jima inteligentnô, jesz jinszi zwëczajno mają stracha òstac samemù, stądka ùznôwôja że lepszô takô jak niżódnô. Tak bëło prawie w mòjim przëtrôfkù. Pò piãcu latach żeńbë samòta wëdała mie sã lepszô jak takô strasznô kamrôcëzna. Zeszpaconé taczim strôszkã żëcé, stało sã mòżebné dopiérze pò czilës głãbszëch bez przegrizczi.
(wicy…)

- Mëmkò – rzekł môłi Serge bùdząc sã – dzysô w nocë przëszedł jaczis wasta ë napiszkôł na mòje łóżkò.
Mëmka môłegò Serge’a ùsmiechnãła sã pòblażlëwié.
- To nie je dobrze – rzekła zwëczajno – nie robi tegò wicy.
Rzekła ò tim chłopù ë dwòje ùsmialë sã serdeczno. Równak jak nôslednégò pòrénkù historëjô sã pòwtórzëła, nôczãle miec stracha. Môłi Serge bëł òsem a pół rokù stôri. Ju dôwno mù sã to nie dzało.
- Witro, jak sã to jesz rôz pòkôże, wëzmiemë gò do doktóra.
Doktór òbsłëchôł dzeckò, wzył gò spritno na spëtczi, pò czëm stwierdzëł:
- Mùszôł mù chto jaką psotã zrobic ë knôpk na nen ôrt mscë sã terô pòdswiądno.
(wicy…)

Roland Topor ùrodzëł sã 7 stëcznika 1938 w Pariżu a ùmarł 16 łżëkwiôta 1997 téż w Pariżu. Béł francësczim pisarzã pòlsczégò pòchòdzënkù, ùsôdzcą kôrbiónków ë teatrowëch dokôzów, téż céchôrzã (malôrzã), teatrowim a filmòwim reżisérã, aktorã, scenarzéstã ë scenografã. Dokôzë Topora, natchnioné surrealizmã, fùl są ùrzasłi grotesczi ë czôrnégò hùmòra, czasã bãdącégo blëżi makabresczi. Dlô sztélisticzi Topora charakternë je wëzwëskanié elementów pure nonesensa ë zabawë z kònwencjama a téż jãzëkòwą materëją. W tématny wiôrzce tikô w przédnym dzélu wëszczërzania môłómieszczónowich sztatur ë mentalnotów.

Topor ùrôdzëł sã w Pariżu, dokądka przed II swiatową wòjną wëjachale jegò starszi, pòlscy Żëdzë. Nôprzód mieszkôł henë a zôs w Sabaudiji, dze w cządze wòjnë jegò rodzëzna nalazła schòwã przed nazistowsczima ùlôżnikama. W 1964 rokù skùńczëł pariską École Nationale des Beaux-Arts. Ju w sztudirsczich latach wespółrobił z satirikòwim cządnikã “Hara-Kiri”, w jaczim ùkôzywôłë sã m.jin. jegò céchùnczi. W 1962 razã z Fernando Arrabalem ë Alejandro Jodorowsczim béł wespółzałóżcą ë nôlëżnikã tzw. “Panikòwi rësznotë”.

Topor béł ùsôdzcą wielu ksążkòwëch céchùńków a téż plakatów, jegò aùtorstwã je téż m.jin. scenografijô do filmù Felliniegò Casanova (1976). Na pòdspòdlim jegò romanë Chimerikòwi wënajimnik (Chimeryczny lokator), pòwstôł film Romana Pòlańsczégò pòd titlã Lokator (1976). Topor grôł téż w filmach, m.jin. w Nosferatu wampir Wernera Herzoga.