Czëtnica ^1.5

Agata Christie

Tadżi: Swiat, Agata Christie | Felënk dopòwiesców »

Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, prawdzëwié miono Agatha Mary Clarissa Miller Christie (znónô téż jakno Dame Agatha Christie), córka Clary ë Fredericka Miller, (ùr. 15 séwnika 1890 w Torquay, ùmarła 12 stëcznika 1976 w Wallingford), anielskô aùtorka detektiwnëch romanów.

Agatha Christie je nôbarżi znóną na swiece pisôrką kriminałów a téż nôlepi przedôjącą sã aùtorką wszech czasów. Je wëdónych wicy jak miliard kniégów w anielsczim jãzëkù a drëdżi miliard zdolmaczonëch na cëzé jãzëczi. We Fancëji przëdóno 40 milionów ji knéżków, òbczas czedë Emila Zoli, co je na drëdżim placu le 22 milionë. Pòd pseùdonimã Marry Westmacott mia wëdóné czile romansów, jaczé téż dobrze sã przedôwôłe.

Fráňa Šrámek

Tadżi: Swiat, Fráňa Šrámek | Felënk dopòwiesców »

Fráňa Šrámek ùrôdzëł sã 19 stëcznika 1877 w Sobotce a ùmôrł 1 lëpińca 1952 w Pradze. Béł czesczim anarchistą, impresjonisticznym pòétą, prozajikã ë dramaturgą. Jegò wczasny ùrôbk miôł òsoblëwé dlô indiwidulanégò anarchizmù znanczi czëcowé reakcëji na sprawë swiata. Za swój antiwòjskòwi, demòkraticzny pòzdrzatk mùszôł sztrôfnié rok wicy służëc z wòjskù. Pò przińcu nazôd z wòjska, cësnął sztudérowanié prawa ë sparłączëł sã z anarchisticznym karnã. Dwa razë béł trzëmóny w sôdzë za swòjé antiwòjskòwé dzejanié.

Roland Topor

Tadżi: Swiat, Roland Topor | Felënk dopòwiesców »

Roland Topor ùrodzëł sã 7 stëcznika 1938 w Pariżu a ùmarł 16 łżëkwiôta 1997 téż w Pariżu. Béł francësczim pisarzã pòlsczégò pòchòdzënkù, ùsôdzcą kôrbiónków ë teatrowëch dokôzów, téż céchôrzã (malôrzã), teatrowim a filmòwim reżisérã, aktorã, scenarzéstã ë scenografã. Dokôzë Topora, natchnioné surrealizmã, fùl są ùrzasłi grotesczi ë czôrnégò hùmòra, czasã bãdącégo blëżi makabresczi. Dlô sztélisticzi Topora charakternë je wëzwëskanié elementów pure nonesensa ë zabawë z kònwencjama a téż jãzëkòwą materëją. W tématny wiôrzce tikô w przédnym dzélu wëszczërzania môłómieszczónowich sztatur ë mentalnotów.

Topor ùrôdzëł sã w Pariżu, dokądka przed II swiatową wòjną wëjachale jegò starszi, pòlscy Żëdzë. Nôprzód mieszkôł henë a zôs w Sabaudiji, dze w cządze wòjnë jegò rodzëzna nalazła schòwã przed nazistowsczima ùlôżnikama. W 1964 rokù skùńczëł pariską École Nationale des Beaux-Arts. Ju w sztudirsczich latach wespółrobił z satirikòwim cządnikã “Hara-Kiri”, w jaczim ùkôzywôłë sã m.jin. jegò céchùnczi. W 1962 razã z Fernando Arrabalem ë Alejandro Jodorowsczim béł wespółzałóżcą ë nôlëżnikã tzw. “Panikòwi rësznotë”.

Topor béł ùsôdzcą wielu ksążkòwëch céchùńków a téż plakatów, jegò aùtorstwã je téż m.jin. scenografijô do filmù Felliniegò Casanova (1976). Na pòdspòdlim jegò romanë Chimerikòwi wënajimnik (Chimeryczny lokator), pòwstôł film Romana Pòlańsczégò pòd titlã Lokator (1976). Topor grôł téż w filmach, m.jin. w Nosferatu wampir Wernera Herzoga.

Charles Dickens

Tadżi: Swiat, Charles Dickens | Felënk dopòwiesców »

Dosëzno Charles John Huffam Dickens, pseùdonim Boz, ùrôdzëł sã 7 gromicznika 1812 w Landport kòle Portsmouth a ùmarł 9 czerwińca 1870 w Gadshill kòle Rochester w grôfizne Kent. Je ùznowóny za nôbelniészegò przedstôwcã spòlezno-òbëczajny romanë w Anielsczi w drëdzi pòłowie XIX stalata. Béł synã ùrzãdnika admiralicëji. Jegò òjc òstôł w rokù 1824 zamkłi za dłëdżi, bez co rodzëzna wpadła w biédã. Dickens mùszôł tedë jisc do robòtë, na zaczãtk w fabrice wiksu do bótów, a pózdni jakò sądowi ùrzãdnik. W 1832 rokù naczãł robic jakno parlamentny sprawozdôwôcz a téż redachtor w londinsczich liberalno-refòrmatorsczéch dniewnikach.